Okulda sınav kaygısı ile devamsızlık arasındaki ilişkinin ölçüldüğü bir çalışmada hangi araştırma türü kullanılmaktadır?
- A) Rastgele atamalı tam deney
- B) Tek denekli müdahale deseni
- C) İlişkisel tarama araştırması
- D) Fenomenolojik nitel araştırma
- E) Tarihsel belge çözümlemesi
Doğru cevap: C
Çözüm: İki değişken birlikte ölçülmekte, bir müdahale veya rastgele atama yapılmamaktadır. Bu nedenle ilişkiyi saptayan tarama deseni uygundur; ilişkiden neden-sonuç sonucu çıkarılamaz.
Bir araştırmacı geliştirdiği rehberlik programının sonucunda öğrencilerin yardım arama puanının değişip değişmediğini araştırıyor. Bağımlı değişken hangisidir?
- A) Uygulanan rehberlik programının adı
- B) Araştırmacının mesleki unvanı
- C) Okulun bulunduğu ilin adı
- D) Öğrencilerin yardım arama puanı
- E) Dersliğin oturma düzeni
Doğru cevap: D
Çözüm: Bağımlı değişken araştırmada açıklanmaya çalışılan sonuçtur. Burada programın etkisi yardım arama puanındaki değişim üzerinden sınanır; uygulama ise bağımsız değişkendir.
Bir danışman aynı ölçeği iki hafta arayla aynı öğrencilere uygulayarak puanların kararlılığını inceliyor. Hangi özellik değerlendirilmektedir?
- A) Görünüş geçerliğine ilişkin uzman kanaati
- B) Kapsam geçerliğinin tabloyla incelenmesi
- C) Puanlayıcılar arası uyuşma derecesi
- D) Araç geliştirme maliyetinin uygunluğu
- E) Test–tekrar test güvenirliği
Doğru cevap: E
Çözüm: Aynı kişilere farklı zamanlarda aynı aracın uygulanması puanların zamana karşı tutarlılığını sınar. Bu doğrudan test–tekrar test güvenirliğiyle ilgilidir, ölçülen yapının geçerliğini tek başına göstermez.
İki psikolojik danışman aynı gözlem formuyla bir grup çalışmasını ayrı ayrı kodluyor. Kodların uyuşması hangi güvenirlik türüne kanıttır?
- A) Puanlayıcılar arası güvenirlik
- B) Test–tekrar test zamansal güvenirliği
- C) Maddeler arası iç tutarlılık
- D) Öngörü geçerliğine ilişkin kanıt
- E) Ölçme aracının uygulanabilirliği
Doğru cevap: A
Çözüm: Farklı değerlendiricilerin aynı gözleme verdikleri puanların ne ölçüde örtüştüğü incelenmektedir. Bu puanlayıcılar arası güvenirliktir; maddelerin veya zamanın tutarlılığı değildir.
Öğrencilerin görüşmeye katılma kanalı yalnızca yüz yüze, telefon ve çevrim içi olarak kaydediliyor. Bu değişkenin ölçme düzeyi hangisidir?
- A) Eşit aralıklı ölçme düzeyi
- B) Sınıflama (nominal) ölçeği
- C) Oranlı ölçme düzeyi
- D) Eşit aralıklı başarı ölçeği
- E) Mutlak sıfırlı sürekli ölçüm
Doğru cevap: B
Çözüm: Katılım kanalı farklı kategorileri gösterir; büyüklük sırası ve kategoriler arası sayısal mesafe bulunmaz. Bu nedenle nominal ölçme düzeyinde değerlendirilir.
Bir PDR programı için kaç öğrenciyle görüşme yapıldığının raporlanması mantık modelinde hangi bölümü gösterir?
- A) Uzun vadeli toplumsal etki
- B) Öğrencilerin duygusal kazanımı
- C) Program çıktısı
- D) Programın kuramsal gerekçesi
- E) Nedensel sonuç değerlendirmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Görüşme sayısı gerçekleştirilen hizmetin hacmini gösteren çıktıdır. Öğrencilerin beceri, davranış veya iyi oluşundaki gerçek değişimi tek başına kanıtlamaz.
Okul rehberlik programı hazırlanmadan önce farklı öğrenci gruplarından gereksinim verisi toplanması hangi aşamadır?
- A) Programın sonlandırılması
- B) Sonuçların istatistiksel genellemesi
- C) Müdahalenin etki büyüklüğünün ölçümü
- D) İhtiyaç analizi
- E) Hedeflere ulaşıldığının onaylanması
Doğru cevap: D
Çözüm: İhtiyaç analizi, programın hedeflerini belirlemeden önce öğrenci ve okul bağlamında hangi gereksinimlerin öncelikli olduğunu araştırır. Program kararları bu veriye dayandırılır.
Okul, akran zorbalığını azaltmayı hedefleyen programını başlatmadan öğrencilerin yaşadığı sorunları anket ve görüşmeyle belirliyor. En uygun gerekçe hangisidir?
- A) Başlangıçta bütün öğrencilerin eşit puan almasını garanti etmek
- B) Programın olumlu sonuç vereceğini önceden kanıtlamak
- C) Hedeflerin gerçek gereksinimlere dayanmasını sağlamak
- D) Danışmanların mesleki yeterliğini tek puanla ölçmek
- E) Öğrencilerin gönüllü katılım hakkını ortadan kaldırmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Farklı veri kaynaklarıyla gereksinimleri anlamak, hedef ve etkinliklerin bağlama uygun seçilmesini sağlar. İhtiyaç analizi gelecekteki başarıyı garanti etmez.
İki sınıfın kaygı puanları karşılaştırılırken sınıfların başlangıçta çok farklı olduğu görülüyor. Bu durum araştırmada en çok neyi tehdit eder?
- A) Yalnız ölçeğin yazı tipi okunabilirliğini
- B) Sadece araştırmanın yazar sıralamasını
- C) Verilerin nominal ölçek olmasını
- D) İç geçerliği, yani farkı müdahaleye bağlama gücünü
- E) Örneklem listesinin alfabetik sıralanmasını
Doğru cevap: D
Çözüm: Başlangıç farklılıkları gözlenen sonuç değişiminin programdan mı yoksa önceden var olan özelliklerden mi kaynaklandığını belirsizleştirir. Bu iç geçerliğe yönelik seçilim tehdididir.
Bir araştırmada öğrenciler gruplara kura ile dağıtılıyor; ancak öğrenciler okulun tek bir kulübünden seçilmiş. Hangi ifade doğrudur?
- A) Rastgele atama varsa tüm okullara sonuçlar kesin genellenir
- B) Kura ile atama mutlaka rastgele örnekleme demektir
- C) Çalışmada hiçbir iç geçerlik avantajı oluşmamıştır
- D) Araştırma artık yalnız nitel araştırma sayılmalıdır
- E) Rastgele atama bulunur; evrene temsil edici örnekleme garanti değildir
Doğru cevap: E
Çözüm: Kura, çalışmaya katılanları koşullara rastgele atama işlemidir ve başlangıç dengesini destekler. Tek kulüpten seçilim ise dış geçerliği sınırlayabilir.
Bir ölçek için Cronbach alfa katsayısı yüksek; ancak maddeler yalnız sınav kaygısını ölçerken öğrenciye kariyer kararlılığı etiketi veriliyor. En doğru eleştiri nedir?
- A) Puanın amaçlanan yorumuna ilişkin geçerlik kanıtı yetersizdir
- B) İç tutarlılık yüksek olduğunda her kullanım geçerlidir
- C) Ölçeğin başka yapıyı ölçmesi güvenirliği doğrudan sıfırlar
- D) Yanlış yapı için kullanılmasında tek sorun soru sayısıdır
- E) Alfa değeri otomatik olarak bağımsız değişkene dönüşür
Doğru cevap: A
Çözüm: Yüksek iç tutarlılık, maddelerin tutarlılığını anlatır. Kariyer kararlılığı hakkında karar verebilmek için bu yorumu destekleyen içerik ve yapı geçerliği kanıtı gerekir.
Öğrencilerin memnuniyeti 1=çok düşük, 2=düşük, 3=orta, 4=yüksek olarak kodlanıyor. Hangi yorum daha temkinlidir?
- A) Düzeyler arası fark her zaman tam bir psikolojik birimdir
- B) Kategoriler sıralıdır; komşu düzeyler arası mesafenin eşitliği garanti değildir
- C) Kodların sıfır noktası mutlak yokluğu gösterir
- D) Dört kategori doğal olarak oranlı ölçüm düzeyidir
- E) 1 puan alanın doyumu 4 puan alanın dörtte biridir
Doğru cevap: B
Çözüm: Likert tipi tek maddenin kategorileri sıra taşır ama aralarındaki psikolojik mesafenin eşit olduğu otomatik varsayılamaz. Bu nedenle yalnız kodlara bakarak oran yorumu kurulmaz.
PDR programında kısa vadeli hedef öğrencilerin akran çatışmasında çözüm önerisi üretebilmesidir. Hangi değerlendirme göstergesi hedefle doğrudan uyumludur?
- A) Atölyeye katılan kişi sayısının yüksek olması
- B) Kullanılan sunum dosyasının çok sayıda slayt içermesi
- C) Öğrencinin örnek bir çatışma durumuna iki uygulanabilir çözüm yazabilmesi
- D) Okul rehberlik odasının boyutunun artırılması
- E) Danışmanın toplantı sayısını yükseltmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Hedef, öğrencinin davranışsal bir beceri geliştirmesidir. Örnek vaka üzerinden çözüm üretme görevi bu kazanımı doğrudan ölçer; katılım ve kaynak sayıları aynı şeyi ölçmez.
Bir okulda uygulanan program sonrası kaygı ortalaması düşüyor, fakat aynı dönemde bütün okulda sınavlar erteleniyor. Araştırma açısından hangi tehdit söz konusudur?
- A) Yalnız madde ayırt ediciliğinin artması
- B) Ölçmenin nominal düzeye dönüşmesi
- C) Örneklem genişlediği için geçerliğin artması
- D) Geçmiş olaylar etkisiyle iç geçerlik tehdidi
- E) Grupların rastgele atandığının kanıtlanması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sınavların ertelenmesi programdan bağımsız ve sonucu etkileyebilecek bir olaydır. Böyle bir dış gelişme kontrol edilmeden puan düşüşü yalnız müdahaleye bağlanamaz.
Danışman belirli bir ölçek için başvuru yapan öğrencilere sonuçları herkesin önünde yüksek sesle açıklıyor. Hangi etik sorun en belirgindir?
- A) Rastgele örnekleme prosedürünün geliştirilmesi
- B) Eşit aralıklı ölçeğin oranlıya dönüşmesi
- C) Öğrenci mahremiyetini ve gizliliği ihlal etme riski
- D) Araştırma için güçlü dış geçerlik sağlaması
- E) Programın sonuç ölçütüne yeni girdi eklenmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Ölçek sonuçları öğrencinin kişisel verileri arasında yer alabilir. İlgisiz kişilerin duyacağı biçimde sonuç açıklamak, hizmetin amacı ve paylaşım yetkisiyle bağdaşmaz.
Bir araştırmada bir grup programdan sonra puanını 10 artırırken kontrol grubu 8 artırıyor. Yalnız deney grubunun 10 puan artışına bakmak neden yetersizdir?
- A) Kontrol grubunun artışı tümüyle ölçme hatasıdır ve sıfır sayılır
- B) Deney grubunun 10 puanı her durumda gerçek etkiyi gösterir
- C) İki gruplu araştırmalarda ön test zorunlu olarak yasaktır
- D) Aynı dönemde program dışı değişimin de oluşmuş olabileceğini göz ardı eder
- E) Kontrol grubunun varlığı ölçme geçerliğini gereksiz hâle getirir
Doğru cevap: D
Çözüm: Karşılaştırma grubu da gelişme gösterdiği için zamanla doğal değişim veya ortak olaylar sonuçlara katkıda bulunmuş olabilir. Gruplar arası değişim farkı ve tasarım varsayımları incelenmelidir.
İki değişken arasında r = −0,65 korelasyon bulunduğunda hangi yorum doğrudur?
- A) Bir değişken ötekinin yüzde 65'ine kesin neden olmuştur
- B) İlişki mutlaka deneysel olarak gösterilmiş sayılır
- C) Negatif işaret ölçmede ciddi hata olduğunu kanıtlar
- D) İki değişkenin ortalamaları kesinlikle eşittir
- E) Değişkenler arasında orta-yüksek düzeyde ters yönlü doğrusal ilişki vardır
Doğru cevap: E
Çözüm: Korelasyonun negatif işareti değişkenlerin ters yönde birlikte değişme eğilimini, mutlak değerin büyüklüğü ilişkinin derecesini gösterir. Bu sonuç nedenselliği kanıtlamaz.
Ölçekte her öğrenciye iki danışman ayrı ayrı kategoriler veriyor; uyuşma değerlendirilecekken sınıf prevalansı çok dengesiz. Hangi yaklaşım daha uygundur?
- A) Ham uyuşmanın yanında şansa bağlı uyuşmayı hesaba katan katsayıyı da yorumlamak
- B) Ham yüzde uyuşmayı tek başına daima kusursuz ölçüt saymak
- C) Yalnız Cronbach alfa kullanarak iki puanlayıcıyı karşılaştırmak
- D) Her iki puanlayıcının işaretlerini rastgele silmek
- E) Kategorileri sürekli ve oranlı veri kabul etmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Sınıflama puanlayıcıları karşılaştırılırken yüzde uyuşma bazı dağılımlarda yanıltıcı olabilir. Kappa türü şansa göre düzeltilmiş göstergeler ve kategori yaygınlığı birlikte değerlendirilmelidir.
Bir okulda programın farkı oluşturduğu savunuluyor ancak yalnız gönüllü öğrenciler programa alınmış. Seçilim etkisini azaltmak için hangi tasarım daha güçlüdür?
- A) Yalnız katılım sayısının önceki yıla bölünmesi
- B) Uygun koşullarda rastgele atamalı karşılaştırmalı deney tasarımı
- C) Program yapan öğrencilerin deneyim yazılarını tek başına toplayıp nedensellik ileri sürmek
- D) Aynı grubun yalnız son test puanlarını yayımlamak
- E) Bütün öğrencilere aynı gün tek memnuniyet sorusu sormak
Doğru cevap: B
Çözüm: Gönüllü katılan öğrenciler başlangıçta daha motive olabilir. Koşullar uygunsa rastgele atama ve karşılaştırma grubu, seçilim kaynaklı alternatif açıklamaları azaltarak iç geçerliği güçlendirir.
Ön test–son test programında deney ve kontrol gruplarının değişim puanları sırasıyla +12 ve +5 ise, basit değişim farkı kaç puandır?
- A) Deney grubunun lehine 17 puan
- B) Kontrol grubunun lehine 7 puan
- C) Deney grubunun lehine 7 puan
- D) İki grubun değişimi eşit, 12 puan
- E) İki grubun değişimi eşit, 5 puan
Doğru cevap: C
Çözüm: Basit farkların farkı hesaplamasında deney grubunun değişimi (+12) ile kontrolün değişimi (+5) karşılaştırılır: 12 − 5 = 7 puan. Nedensel yorum için tasarım varsayımları ayrıca incelenir.