Bir öğrenciye danışma sürecinin amacı, olası riskleri ve gizliliğin sınırları baştan anlatılıyorsa hangi etik süreç işletilmektedir?
- A) Program sonuçlarının normlanması
- B) İstatistiksel örneklem oluşturma
- C) Öğrencilerin rastgele gruplara atanması
- D) Veri toplama araçlarının kalibrasyonu
- E) Bilgilendirilmiş onam süreci
Doğru cevap: E
Çözüm: Bilgilendirilmiş onam; hizmetin amaç ve koşullarının kişinin anlayabileceği biçimde açıklanmasına dayanır. Çocuklarla çalışmada gelişim düzeyi ve yasal temsilci düzenlemeleri ayrıca gözetilir.
Bir ölçme aracının aynı puanları üretmesi fakat hedeflenen özelliği yanlış temsil etmesi hangi sonucu gösterir?
- A) Güvenirliğin yüksek olması geçerliği garanti etmez
- B) Güvenilir bütün testler mutlaka geçerlidir
- C) Geçerlik yalnız aynı puanın tekrarlanmasıdır
- D) Rastgele hata arttıkça geçerlik artar
- E) Ölçme geçerliğini yalnız test süresi belirler
Doğru cevap: A
Çözüm: Tutarlı ölçüm, puanların rastlantısal hatadan görece arınmış olmasına işaret eder. Ancak puanın hangi özelliği temsil ettiği ve hangi karar için kullanılacağı ayrıca kanıt gerektirir.
Bir görüşmede öğrenci, kendi isteklerini ifade ederken danışman onun yerine kesin meslek seçimi yapmıyor. Hangi ilke korunmaktadır?
- A) Örneklemin istatistiksel temsili
- B) Danışanın özerkliği
- C) Puanların zamansal kararlılığı
- D) Araştırma hipotezinin reddi
- E) Programın süreç göstergesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Özerklik, kişinin bilgilenerek seçenekleri değerlendirmesini ve kararlarını kendi değerleri doğrultusunda vermesini destekler. Danışman öğrencinin yerine karar vermez.
Bir çalışmada bütün katılımcılar farklı zamanlarda ölçülüyor ancak herhangi bir uygulama yapılmıyor. Hangi amaç ön plandadır?
- A) Rastgele müdahale etkisini kanıtlamak
- B) Deneysel kontrol koşulunu oluşturmak
- C) Zamansal değişimi gözlemlemek
- D) Çift kör tedavi etkisini göstermek
- E) Ölçme aracı olmadan tanı koymak
Doğru cevap: C
Çözüm: Aynı kişiler zaman içinde izleniyorsa boylamsal inceleme yapılır. Zaman içinde değişimi gözlemek mümkündür ancak tek başına müdahaleye ilişkin nedensel sonuç kurulamaz.
Bir öğrenci grubu için yapılan altı atölyenin planlanan tarihlerde gerçekleşip gerçekleşmediği araştırılıyor. Bu değerlendirme nedir?
- A) Yalnız uzun vadeli etki değerlendirmesi
- B) Öğrencilerin kişilik yapısının tanılanması
- C) Yalnız dış geçerlik değerlendirmesi
- D) Süreç değerlendirmesi
- E) Kariyer kararlılığının normlanması
Doğru cevap: D
Çözüm: Faaliyetlerin planlandığı biçimde uygulanması, katılımın ve koşulların izlenmesi süreç değerlendirmesinin konusudur. Kazanımlardaki değişim ise sonuç değerlendirmesiyle incelenir.
Psikolojik danışman öğrencinin görüşme notlarını yetkisiz kişilerin görmesini engelliyor. Hangi etik sorumluluk özellikle yerine getirilmektedir?
- A) Yalnız istatistiksel anlamlılık
- B) Deneysel rastgele atama
- C) Korelasyon katsayısını büyütme
- D) Ölçeğin madde sayısını azaltma
- E) Gizlilik ve veri güvenliği
Doğru cevap: E
Çözüm: Görüşme notları kişisel ve hassas bilgilere sahip olabilir. Yetkiyle sınırlı erişim ve güvenli saklama, mahremiyetin ve mesleki gizlilik yükümlülüğünün temel parçalarıdır.
Bir araştırmada rastgele atama yapılmadan var olan iki sınıf karşılaştırılıyor. Bu desenin temel özelliği hangisidir?
- A) Yarı deneysel tasarım olması
- B) Mutlaka çift kör tam deney olması
- C) Her zaman fenomenolojik araştırma olması
- D) Bütün değişkenlerin kontrol edilmiş olması
- E) Sonuçların tüm evrene otomatik genellenmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Mevcut gruplar kullanılarak müdahale etkisi karşılaştırılabilir; fakat katılımcılar koşullara rastgele dağıtılmadığından desen yarı deneyseldir ve başlangıç farkları önemlidir.
Bir programda öğretmenler uygulama sırasında etkinliklerin öğrencilerin yaşına uygun olmadığını bildiriyor. Hangi değerlendirme yaklaşımı hemen iyileştirme sağlar?
- A) Yıllar sonra yapılan yalnız uzun vadeli etki çalışması
- B) Sadece katılımcı listesinin alfabetik incelenmesi
- C) Puanların gizli tutulduğu sonuçsuz raporlama
- D) Öğrencilerin istatistikten tümüyle çıkarılması
- E) Biçimlendirici süreç değerlendirmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Uygulama sürerken alınan geri bildirimle etkinliklerin düzeltilmesi biçimlendirici değerlendirmedir. Programın uygulanış niteliği süreç verileriyle izlenir.
Bir okul, raporunda öğrencilerin isimleri ve kişisel kaygı yanıtlarıyla birlikte başarı grafiklerini yayımlamayı planlıyor. En uygun uygulama hangisidir?
- A) Gereksiz kimlik bilgilerini çıkarmak ve paylaşım yetkisini denetlemek
- B) Herkesin adını eklemek çünkü sonuçlar daha anlaşılır olur
- C) Velilerin merakı için tüm görüşme notlarını yayımlamak
- D) Bilgilendirme olmadan ham veriyi sosyal medyada paylaşmak
- E) Daha hızlı rapor için erişim sınırlarını kaldırmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Hizmet verilerinde veri minimizasyonu, yetkili erişim ve amaca uygun paylaşım esastır. Toplu değerlendirme için bireyleri belirleyici ayrıntıların yayımlanması çoğu durumda gerekli değildir.
Bir araştırmada p değeri 0,01 olarak raporlanıyor; etki büyüklüğü çok küçük. En uygun yorum hangisidir?
- A) p değeri sıfır hipotezinin doğru olma olasılığıdır
- B) İstatistiksel anlamlılık uygulamadaki etkinin büyük olduğunu garanti etmez
- C) Küçük etki için p değeri hesaplanamaz
- D) p küçükse mutlaka güçlü nedensellik kanıtı vardır
- E) Etki büyüklüğü yalnız örneklem sayısını ifade eder
Doğru cevap: B
Çözüm: p değeri model varsayımları altında verilerin sıfır hipoteziyle uyumunu değerlendirir. Etkinin büyüklüğü ve uygulamadaki önemi ayrı kavramlardır ve birlikte yorumlanmalıdır.
Öğretmen, danışmandan öğrencinin tüm özel görüşme notlarını herhangi bir gerekçe sunmadan istiyor. En uygun ilk yanıt hangisidir?
- A) Öğretmen olduğu için bütün kayıtları otomatik teslim etmek
- B) Hiçbir koşulda hiçbir bilgi paylaşılmayacağını mutlak garanti etmek
- C) Gizlilik sınırını açıklayıp yalnız yetkili ve gerekli paylaşımı değerlendirmek
- D) Notları öğrencinin sınıf grubunda duyurmak
- E) Öğrencinin adını taşıyan dosyayı açık bir klasöre yüklemek
Doğru cevap: C
Çözüm: Görüşme bilgilerinin paylaşımı yetki, amaç, gereklilik ve ilgili mevzuata göre değerlendirilir. Öğretmenin genel ilgisi, tüm kişisel ayrıntılara sınırsız erişim yetkisi anlamına gelmez.
Bir araştırmada eşit aralıklı puanların dağılımında birkaç aşırı yüksek değer bulunuyor. Merkezi eğilimi temsil ederken hangisi genellikle daha dayanıklıdır?
- A) Aritmetik ortalama
- B) En büyük gözlem değeri
- C) Varyansın karekökü
- D) Medyan
- E) Örneklemin toplam puanı
Doğru cevap: D
Çözüm: Aşırı uç değerler aritmetik ortalamayı daha fazla çekebilir. Medyan sıralanmış gözlemlerin ortasındaki konumu kullandığı için uç değerlerden genellikle daha az etkilenir.
Bir programda öğrenci katılımı yüksek ama hedeflenen yardım isteme becerisi değişmiyor. En doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Katılım yüksekse sonuç hedefi de zorunlu olarak başarılmıştır
- B) Öğrenci becerisi ölçülmemişse program mutlaka etkili sayılır
- C) Programın etki büyüklüğü doğrudan katılımcı sayısıdır
- D) Sonucu açıklamak için hiçbir ölçmeye gerek bulunmaz
- E) Çıktı hedefi gerçekleşmiş olabilir; sonuç kazanımı henüz gösterilmemiştir
Doğru cevap: E
Çözüm: Katılım sayısı uygulamanın ulaştığı kişi sayısını gösterir. Hedeflenen becerinin artışı ayrıca geçerli göstergelerle ölçülmelidir; süreç ve sonuç farklı düzeylerdir.
Öğrencilere yönelik bir ölçek başka bir dilde uygulanıyor ve ortalama puanlar karşılaştırılıyor. Geçerli karşılaştırma için hangi konu özellikle önemlidir?
- A) Puanları yalnız büyükten küçüğe sıralamak
- B) Bütün maddeleri her grupta farklı yapılarla yorumlamak
- C) Orijinal dilde yüksek alfa bulunmasını tek başına yeterli görmek
- D) Dil gruplarında ölçüm eşdeğerliğinin incelenmesi
- E) Ölçülen değişkeni açıklamada salt katılım sayısını kullanmak
Doğru cevap: D
Çözüm: İki dil grubunda maddeler farklı anlamlara geliyorsa puan farkı gerçek özellik farkını yansıtmayabilir. Ölçme eşdeğerliği ve uyarlama geçerliği bu nedenle önemlidir.
Araştırmacı 20 ayrı hipotezi her biri için yüzde 5 anlamlılık düzeyiyle test ediyor. Hangi risk özellikle artar?
- A) Ölçeklerin tamamının yüzde 100 güvenilir olması
- B) Örneklemdeki bütün etkilerin nedensel bulunması
- C) Rastgele atamanın kendiliğinden oluşması
- D) Araştırmanın otomatik olarak nitel çalışmaya dönüşmesi
- E) En az bir yanlış pozitif sonuca rastlama olasılığı
Doğru cevap: E
Çözüm: Birden fazla bağımsız hipotez testi yapılması, yanlış pozitif sonuçlara en az bir kez rastlama olasılığını yükseltir. Çoklu karşılaştırma düzeltmeleri ve önceden belirlenmiş hipotezler değerlendirilmelidir.
Bir okul, programın etkililiğini ölçerken yalnız çalışmayı düzenleyen danışmanın puanlamasını kullanıyor. Yanlılığı azaltacak en uygun adım hangisidir?
- A) Uygun olduğunda bağımsız ve kör puanlayıcıyla aynı ölçütleri değerlendirmek
- B) Puanlamaya başlamadan bütün katılımcılara aynı yüksek puanı vermek
- C) Uygulayıcının beklentisini puanlama anahtarı yapmak
- D) Öğrenci performansına ilişkin hiçbir veri toplamamak
- E) Yalnız en memnun öğrencilerin yanıtlarını tutmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Uygulayıcı, kendi programının etkisine ilişkin olumlu beklenti taşıyabilir. Bağımsız ve koşulları bilmeyen puanlayıcı, ortak ölçütlerle yapılan değerlendirmede yanlılığı azaltabilir.
Bir araştırmada destek programı bütün öğrencilerde aynı etkili değil; önceki travma deneyimi olanlar daha farklı sonuç gösteriyor. Önceki deneyim hangi işlevde olabilir?
- A) Yalnız puanlayıcılar arası güvenirlik ölçütü
- B) Müdahale etkisini değiştiren düzenleyici (moderatör) değişken
- C) Programın fiziksel girdi kalemi
- D) Bütün öğrenciler için değişmeyen sabit
- E) Ölçekteki kategori etiketlerinin uzunluğu
Doğru cevap: B
Çözüm: Bir değişken, müdahalenin sonuç üzerindeki ilişkisinin farklı gruplarda değişmesine yol açıyorsa düzenleyici değişken olabilir. Böyle bir etkileşim örüntüsü uygun analiz ve kuramsal gerekçeyle sınanır.
Ölçek sonucu ile altı ay sonraki akademik uyum arasında beklenen ilişki araştırılıyorsa hangi geçerlik kanıtı elde edilmek istenmektedir?
- A) Yalnız yazım kurallarına uygunluk
- B) Puanlayıcılar arası mutlak gizlilik
- C) Diğer değişkenlerle ilişki ve öngörüye yönelik geçerlik kanıtı
- D) Soru köklerinin aynı sözcük sayısında olması
- E) Araştırma ekibinin zaman yönetimi
Doğru cevap: C
Çözüm: Mevcut puanların daha sonraki ilgili bir ölçütü öngörmesi, puan yorumunu destekleyebilecek diğer değişkenlerle ilişki kanıtıdır. Geçerliğin tümünü tek başına ispatlamaz.
Öğrencilerle çalışan araştırmacı, toplanan yanıtların hem program değerlendirmesi hem ticari reklam için kullanılmasını istiyor. Etik açıdan en uygun değerlendirme hangisidir?
- A) İlk anketin yapılmış olması tüm ticari kullanımlara sınırsız izin verir
- B) Öğrencilerin itirazı araştırma yürütülürken dikkate alınmaz
- C) Kayıtların reklamda kullanımı için gizlilik ilkeleri uygulanmaz
- D) İkinci kullanımın amacı, yetkisi ve ayrı bilgilendirme/onam gerekliliği ayrıca incelenmelidir
- E) Anket sayısı arttıkça kişisel veri hakları ortadan kalkar
Doğru cevap: D
Çözüm: Bir amaç için toplanan verinin başka amaçla kullanılması, veri koruma ve bilgilendirme yükümlülükleri açısından ayrıca değerlendirilir. Mevcut onam bütün yeni kullanımları otomatik kapsamaz.
Bir PDR programı yalnız katılımcıların memnuniyet anketi ile değerlendiriliyor. Hedeflenen beceri transferini ölçmek için hangi ek veri en anlamlıdır?
- A) Yalnız afişin tasarımına verilen beğeni puanı
- B) Kullanılan salonun metrekaresinin ölçümü
- C) Oturumun kaç dakika geç başladığının listesi
- D) Öğretmenlerin genel kırtasiye gereksinimi
- E) Gerçekçi durumlarda davranış performansı ve izleme ölçümleri
Doğru cevap: E
Çözüm: Memnuniyet deneyimin bir boyutudur; becerinin gerçek hayata aktarımını kanıtlamaz. Gözlenebilir performans ve zaman içindeki davranış örnekleri hedefe daha yakın kanıt üretir.