Bir araştırmacı bir grup öğrencinin ortak kaygı yaşantısını derinlemesine görüşmelerle anlamak istiyor. Hangi yaklaşım uygundur?
- A) Yalnız büyük örneklemli korelasyon analizi
- B) Nitel fenomenolojik yaklaşım
- C) Rastgele kontrollü laboratuvar deneyi
- D) Yalnız önceden tanımlı p-değeri testi
- E) Sadece frekans tablosu hazırlama
Doğru cevap: B
Çözüm: Deneyimin katılımcıların bakış açısından nasıl yaşandığını anlamak fenomenolojik nitel araştırmanın temel yönelimidir. Derinlemesine görüşmeler bu amaç için uygun veri sağlayabilir.
Bir program planında danışman sayısı, toplantı odası ve bütçe belirtiliyorsa mantık modelinin hangi öğesidir?
- A) Öğrencilerin uzun vadeli kazanımları
- B) Programın olası yan etkileri
- C) Girdiler
- D) Korelasyon katsayıları
- E) Dönem sonu başarı ölçütleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Programın yürütülmesinde kullanılan insan, zaman, mekân ve mali kaynaklar girdilerdir. Girdi, uygulanan faaliyet veya öğrencide oluşan sonuç ile karıştırılmamalıdır.
Öğrencilerin baş etme becerisi puanındaki artış, yapılan oturum sayısından farklı olarak hangi öğeyi temsil eder?
- A) Fiziksel girdi
- B) Ham katılım çıktısı
- C) Veri girişinde örneklem kodu
- D) Program sonucu
- E) Uygulama takvimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Baş etme becerisindeki artış, hedeflenen öğrenci kazanımının değişimini gösterir ve sonuç göstergesidir. Oturum sayısı ise yalnız hizmetin ne kadar sunulduğunu gösterir.
Bir sınav kaygısı ölçeğinin maddelerinin birbiriyle beklenen ilişkiler gösterip göstermediği hangi güvenirlik türünü ilgilendirir?
- A) Puanlayıcılar arası güvenirlik
- B) Test–tekrar test kararlılığı
- C) Rastgele örnekleme yeterliliği
- D) Uzun vadeli program etkisi
- E) İç tutarlılık güvenirliği
Doğru cevap: E
Çözüm: Maddelerin ortak yapıyı tutarlı ölçme derecesi iç tutarlılıkla ilişkilidir. Farklı zaman veya farklı puanlayıcı karşılaştırması bu sorunun hedefi değildir.
Bir okul rehberlik hizmetinden tüm öğrencilerin adil yararlanması için erişim engellerinin dikkate alınması hangi ilkeyle ilişkilidir?
- A) Adalet ve fırsat eşitliği
- B) Tek değişkenli regresyon
- C) Araştırmada yansız örneklem atama
- D) Mutlak gizlilik vaadi
- E) Ölçekte yanıt süresini kısaltma
Doğru cevap: A
Çözüm: Adalet ilkesi, öğrencilere ayrımcılık yapmadan ulaşmayı ve farklı gereksinimleri hesaba katmayı gerektirir. Herkese aynı yöntemi sunmak her zaman eşit erişim anlamına gelmez.
Bir psikolojik danışman eğitim ve uzmanlık alanını aşan bir sorunda uygun uzmana yönlendirme yapıyor. Hangi ilkeyi gözetmektedir?
- A) Rastgele katılımcı seçimi
- B) Mesleki yetkinlik ve sevk sorumluluğu
- C) Sonuçları her koşulda genelleme
- D) Ölçek maddelerini zorunlu genişletme
- E) İstatistiksel hata olasılığını sıfırlama
Doğru cevap: B
Çözüm: Uzmanın eğitim ve yeterlik sınırları mesleki sorumluluğun bir parçasıdır. Gerektiğinde süpervizyon ve uygun sevk, danışanın güvenliğini ve hizmet niteliğini korur.
Küçük gruplarla görüşme yapan araştırmacı, katılımcılardan yorumlarının kendi deneyimlerine uygunluğunu değerlendirmelerini istiyor. Hangi nitel araştırma uygulamasıdır?
- A) Katılımcı doğrulaması
- B) Rastgele atamayla kontrol koşulu oluşturma
- C) Ölçeğin Cronbach alfa hesabı
- D) Körlemesine puanlayıcı eşleştirmesi
- E) Olasılıklı örnekleme ağırlıklandırması
Doğru cevap: A
Çözüm: Katılımcı doğrulaması, araştırmacının yorumlarının anlatılan yaşantıyla uyumlu olup olmadığını değerlendirmeye yardımcı olur. Bu uygulama nitel bulguların inandırıcılığını destekleyebilir.
Bir danışman aileden gizlilik talep eden ergenle çalışırken olası ciddi güvenlik riskini fark ediyor. En uygun genel yaklaşım hangisidir?
- A) Ergenin sözünü gerekçe gösterip hiçbir riski araştırmamak
- B) Riski değerlendirip geçerli yasal ve mesleki yükümlülüklerle sınırlı güvenlik adımları planlamak
- C) Her durumda bütün görüşme ayrıntılarını herkese açıklamak
- D) Risk değerlendirmesi yapmadan internetten rastgele tavsiye vermek
- E) Gizlilik sözünü her koşulda mutlak ve istisnasız kabul etmek
Doğru cevap: B
Çözüm: Gizliliğin sınırları ciddi güvenlik riski ve yasal yükümlülükler açısından değerlendirilir. Danışman, gerekli en az paylaşım ve uygun koruyucu prosedürler üzerinden güvenliği gözetir.
Okul PDR programında bir etkinliğe erişemeyen engelli öğrenciler olduğu belirleniyor. Program geliştirme açısından en uygun adım hangisidir?
- A) Yalnız katılan öğrencilerin ortalamasını tüm okula genellemek
- B) Katılamayanları ihtiyaç analizinden çıkarmak
- C) Erişilebilirlik engellerini giderip kazanımı bütün öğrenciler için yeniden planlamak
- D) Etkinliği geliştirme yerine aynı biçimde zorunlu kılmak
- E) Öğrencilerin sınıf kodlarını rastgele değiştirmek
Doğru cevap: C
Çözüm: Kapsayıcı program geliştirme, öğrencilerin farklı erişim gereksinimlerini tanır. Erişemeyenlerin verilerden dışlanması hem hizmet adaletini hem değerlendirme doğruluğunu zayıflatır.
Aynı soru formu öğrencilerin kelime bilgisi ve sınav kaygısını birlikte ölçüyorsa, tek bir toplam puan vermeden önce hangi kanıt özellikle incelenmelidir?
- A) Yalnız formun basım maliyeti
- B) Yalnız uygulama saatinin erken olması
- C) Her maddenin aynı uzunlukta olması
- D) Puanların öngörülen boyutsal yapıya uygunluğu
- E) Renkli kâğıt tercih edilmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Farklı yapıları ölçen maddelerin tek toplam puan altında anlamlı biçimde birleşip birleşmediği iç yapı geçerlik kanıtlarıyla incelenir. Yüksek madde sayısı tek başına tek boyutluluk kanıtı değildir.
Bir müdahalede öğrencilerden biri ön testten sonra sınıf değiştiriyor ve son teste katılmıyor. Bu durumun araştırmaya temel etkisi nedir?
- A) Otomatik olarak bütün bulguların daha geçerli olması
- B) Bağımsız değişkenin nominal olmaktan çıkması
- C) Bütün ölçme hatalarının sıfırlanması
- D) Rastgele örneklemenin kesin olarak gerçekleşmesi
- E) Katılımcı kaybı nedeniyle yanlılık olasılığı doğması
Doğru cevap: E
Çözüm: Ön testte bulunup son testte kaybolan katılımcıların özellikleri sonuçlarla ilişkiliyse seçilim yanlılığı ortaya çıkabilir. Kayıp veri örüntüsü incelenmeli ve raporlanmalıdır.
Üç farklı rehberlik atölyesinin memnuniyet puanları karşılaştırılırken ölçekteki maddelerin öğrencilerin dil düzeyine uygun olmadığı fark ediliyor. Öncelikle hangi sorun vardır?
- A) Yanıt süreçleri ve ölçme kullanımının geçerliğiyle ilgili sorun
- B) Mutlaka rastgele atama eksikliği
- C) İç tutarlılığın otomatik olarak 1 olması
- D) Etkilerin tamamının pozitif çıkması
- E) Verilerin yalnız oranlı ölçekte tutulması
Doğru cevap: A
Çözüm: Öğrenciler maddeleri hedeflendiği gibi anlamıyorsa puanların temsil ettiği yapı kuşkulu hâle gelir. Madde dilinin hedef grubun düzeyine uygunluğu geçerlik incelemesinin önemli bir parçasıdır.
Bir okul programında dört hafta sonunda iletişim becerisi kazanımı var ama altı ay sonraki değişim bilinmiyor. Hangi sonuç en uygun olur?
- A) Altı aylık kalıcılık dört haftalık ölçümden kesin çıkarılır
- B) Kısa vadeli kazanım görülebilir; kalıcılık için izleme verisi gerekir
- C) Kısa vadeli sonuç elde edilmesi programı otomatik başarısız kılar
- D) İzleme gereksizdir çünkü katılım sayısı zaten bulunur
- E) Her katılımcı için uzun vadeli etki aynı düzeydedir
Doğru cevap: B
Çözüm: Kısa vadeli kazanım programın yakın hedefini gösterebilir; sürdürülüp sürdürülmediği ancak uygun zaman aralığında tekrar izleme yapılarak anlaşılır. Tek ölçüm kalıcılığı kanıtlamaz.
Bir okulda sınıf temelli önleyici rehberlik programının bazı öğrencilere yarar sağlamadığı görülüyor. Program değerlendirmesinde en uygun yaklaşım hangisidir?
- A) Ortalama etki yanında alt grupların erişim ve kazanım örüntülerini incelemek
- B) Bütün öğrencilere programın aynı derecede yarar sağladığını varsaymak
- C) Negatif sonuçları yalnız rapor dışında bırakmak
- D) Yalnız en yüksek puanlı öğrenciye odaklanmak
- E) Alt grup farklarını açıklamadan sayısal değerleri silmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Genel ortalama, bazı öğrencilerin daha az yararlanmasını gizleyebilir. Etki heterojenliği, erişim koşulları ve uygulama niteliği birlikte incelenerek program iyileştirilmelidir.
Korelasyon katsayısı r = 0,80 bulunan bir çalışmada doğrusal açıklanan ortak varyans yaklaşık kaçtır?
- A) Yüzde 80
- B) Yüzde 64
- C) Yüzde 20
- D) Yüzde 36
- E) Yüzde 40
Doğru cevap: B
Çözüm: Basit doğrusal ilişkide r kare değeri ortak varyans oranını verir: 0,80 × 0,80 = 0,64 yani yaklaşık yüzde 64. Bu oran nedensellik veya bireysel tahmin kesinliği anlamına gelmez.
Bir ölçme aracındaki 40 maddenin iç tutarlılığı çok yüksek, fakat öğrenciler tüm maddeleri aynı cümleyi tekrarlıyor diye işaretliyor. Hangisi en uygun yorumu verir?
- A) Tekrarlanan maddeler her zaman bütün yapıyı eksiksiz ölçer
- B) İç tutarlılık yüksekse uzman değerlendirmesine gerek kalmaz
- C) Yüksek iç tutarlılık içerik çeşitliliği ve yapı geçerliğini tek başına kanıtlamaz
- D) Ölçeğin tüm alt gruplara uygunluğu kendiliğinden oluşur
- E) Puanların anlamı yalnız madde sayısından belirlenir
Doğru cevap: C
Çözüm: Çok benzer maddeler arası yüksek ilişki güvenirlik katsayısını büyütebilir. Buna rağmen ölçülecek alanın yeterli temsil edilip edilmediği ve yorumun geçerliği ayrıca araştırılmalıdır.
Nitel çalışmada araştırmacı yalnız kendi beklentisini destekleyen görüşleri seçip diğerlerini dışlıyor. En uygun bilimsel önlem hangisidir?
- A) Bütün farklı görüşleri veri dosyasından kalıcı olarak silmek
- B) Sadece araştırmacının ilk varsayımını sonuç kabul etmek
- C) Katılımcı yorumlarını araştırmacı adıyla değiştirmek
- D) Aykırı örnekleri de analiz edip kodlama kararlarını şeffaf biçimde raporlamak
- E) Çalışmadaki olumsuz bulguları etik dışı sayarak yok etmek
Doğru cevap: D
Çözüm: Nitel araştırmada yalnız onaylayan örnekleri seçmek yorum yanlılığı doğurur. Aykırı durum analizi, izlenebilir kodlama ve araştırmacı konumunun açıklanması inandırıcılığı güçlendirir.
Bir öğrenciye yönelik ölçekte yüksek puan alanların daha sonra zorunlu olarak klinik tanı aldığı ileri sürülüyor. Hangi eleştiri en önemlidir?
- A) Yüksek puanlar tek başına bütün tanı ölçütlerini karşılar
- B) Ölçeğin adı tanı koymak için tek yeterli kanıttır
- C) Bir puanlama anahtarı varsa klinik değerlendirme gereksizdir
- D) Tarama sonucu bütün öğrenciler için aynı hukuki kararı gerektirir
- E) Tarama puanının kesin tanıya dönüştürülmesi ölçme amacını ve yetki sınırını aşabilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Tarama ölçeği risk ve gereksinime ilişkin ön bilgi sağlayabilir; klinik tanı yetkili uzman değerlendirmesi ve uygun ölçütleri gerektirir. Ölçeğin kullanım amacı dışındaki yorumlar geçerlik sorununa yol açar.
Bir rehberlik programının değişime neden olduğu iddiasında, sınıflar arasında önceden farklı eğilimler olduğu saptanıyor. Farkların farkı yorumu açısından hangi varsayım sorunludur?
- A) Müdahale olmasaydı grupların paralel eğilim izleyeceği varsayımı
- B) Tüm öğrencilerin ölçme puanlarının nominal olması
- C) Programın tek bir okulda uygulanmasının zorunlu bulunması
- D) Anket sorularının alfabetik sırada verilmesi
- E) Araştırma raporunun aynı yazı tipiyle yazılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Farkların farkı analizinin nedensel yorumu, müdahale yokken grupların benzer eğilim izleyeceği varsayımına dayanır. Ön dönemde ayrışan eğilimler bu varsayımı sorgulatır.
Rastgele örneklenmiş 200 öğrenciden yalnız 60'ı hassas bir ankete yanıt veriyor ve yanıtlamayanların özellikleri farklı olabilir. Hangi risk öne çıkar?
- A) Örneklem büyüklüğü nedeniyle bütün geçerlik sorunlarının ortadan kalkması
- B) Yanıtlamama yanlılığı nedeniyle temsil gücünün zayıflaması
- C) Rastgele atamanın kendiliğinden gerçekleşmesi
- D) Tüm yanıtların ölçme hatasız olması
- E) Bütün grupların aynı özellikte olduğunun kanıtlanması
Doğru cevap: B
Çözüm: Başlangıçta rastgele örnekleme yapılsa bile yanıtlamayanlar sistematik biçimde farklıysa elde edilen veri evreni temsil etmeyebilir. Yanıt oranı, eksik veri örüntüsü ve uygun düzeltmeler incelenmelidir.