Okul, akran zorbalığını azaltmayı hedefleyen programını başlatmadan öğrencilerin yaşadığı sorunları anket ve görüşmeyle belirliyor. En uygun gerekçe hangisidir?
- A) Başlangıçta bütün öğrencilerin eşit puan almasını garanti etmek
- B) Programın olumlu sonuç vereceğini önceden kanıtlamak
- C) Hedeflerin gerçek gereksinimlere dayanmasını sağlamak
- D) Danışmanların mesleki yeterliğini tek puanla ölçmek
- E) Öğrencilerin gönüllü katılım hakkını ortadan kaldırmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Farklı veri kaynaklarıyla gereksinimleri anlamak, hedef ve etkinliklerin bağlama uygun seçilmesini sağlar. İhtiyaç analizi gelecekteki başarıyı garanti etmez.
İki sınıfın kaygı puanları karşılaştırılırken sınıfların başlangıçta çok farklı olduğu görülüyor. Bu durum araştırmada en çok neyi tehdit eder?
- A) Yalnız ölçeğin yazı tipi okunabilirliğini
- B) Sadece araştırmanın yazar sıralamasını
- C) Verilerin nominal ölçek olmasını
- D) İç geçerliği, yani farkı müdahaleye bağlama gücünü
- E) Örneklem listesinin alfabetik sıralanmasını
Doğru cevap: D
Çözüm: Başlangıç farklılıkları gözlenen sonuç değişiminin programdan mı yoksa önceden var olan özelliklerden mi kaynaklandığını belirsizleştirir. Bu iç geçerliğe yönelik seçilim tehdididir.
Bir araştırmada öğrenciler gruplara kura ile dağıtılıyor; ancak öğrenciler okulun tek bir kulübünden seçilmiş. Hangi ifade doğrudur?
- A) Rastgele atama varsa tüm okullara sonuçlar kesin genellenir
- B) Kura ile atama mutlaka rastgele örnekleme demektir
- C) Çalışmada hiçbir iç geçerlik avantajı oluşmamıştır
- D) Araştırma artık yalnız nitel araştırma sayılmalıdır
- E) Rastgele atama bulunur; evrene temsil edici örnekleme garanti değildir
Doğru cevap: E
Çözüm: Kura, çalışmaya katılanları koşullara rastgele atama işlemidir ve başlangıç dengesini destekler. Tek kulüpten seçilim ise dış geçerliği sınırlayabilir.
Bir ölçek için Cronbach alfa katsayısı yüksek; ancak maddeler yalnız sınav kaygısını ölçerken öğrenciye kariyer kararlılığı etiketi veriliyor. En doğru eleştiri nedir?
- A) Puanın amaçlanan yorumuna ilişkin geçerlik kanıtı yetersizdir
- B) İç tutarlılık yüksek olduğunda her kullanım geçerlidir
- C) Ölçeğin başka yapıyı ölçmesi güvenirliği doğrudan sıfırlar
- D) Yanlış yapı için kullanılmasında tek sorun soru sayısıdır
- E) Alfa değeri otomatik olarak bağımsız değişkene dönüşür
Doğru cevap: A
Çözüm: Yüksek iç tutarlılık, maddelerin tutarlılığını anlatır. Kariyer kararlılığı hakkında karar verebilmek için bu yorumu destekleyen içerik ve yapı geçerliği kanıtı gerekir.
Öğrencilerin memnuniyeti 1=çok düşük, 2=düşük, 3=orta, 4=yüksek olarak kodlanıyor. Hangi yorum daha temkinlidir?
- A) Düzeyler arası fark her zaman tam bir psikolojik birimdir
- B) Kategoriler sıralıdır; komşu düzeyler arası mesafenin eşitliği garanti değildir
- C) Kodların sıfır noktası mutlak yokluğu gösterir
- D) Dört kategori doğal olarak oranlı ölçüm düzeyidir
- E) 1 puan alanın doyumu 4 puan alanın dörtte biridir
Doğru cevap: B
Çözüm: Likert tipi tek maddenin kategorileri sıra taşır ama aralarındaki psikolojik mesafenin eşit olduğu otomatik varsayılamaz. Bu nedenle yalnız kodlara bakarak oran yorumu kurulmaz.
PDR programında kısa vadeli hedef öğrencilerin akran çatışmasında çözüm önerisi üretebilmesidir. Hangi değerlendirme göstergesi hedefle doğrudan uyumludur?
- A) Atölyeye katılan kişi sayısının yüksek olması
- B) Kullanılan sunum dosyasının çok sayıda slayt içermesi
- C) Öğrencinin örnek bir çatışma durumuna iki uygulanabilir çözüm yazabilmesi
- D) Okul rehberlik odasının boyutunun artırılması
- E) Danışmanın toplantı sayısını yükseltmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Hedef, öğrencinin davranışsal bir beceri geliştirmesidir. Örnek vaka üzerinden çözüm üretme görevi bu kazanımı doğrudan ölçer; katılım ve kaynak sayıları aynı şeyi ölçmez.
Bir okulda uygulanan program sonrası kaygı ortalaması düşüyor, fakat aynı dönemde bütün okulda sınavlar erteleniyor. Araştırma açısından hangi tehdit söz konusudur?
- A) Yalnız madde ayırt ediciliğinin artması
- B) Ölçmenin nominal düzeye dönüşmesi
- C) Örneklem genişlediği için geçerliğin artması
- D) Geçmiş olaylar etkisiyle iç geçerlik tehdidi
- E) Grupların rastgele atandığının kanıtlanması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sınavların ertelenmesi programdan bağımsız ve sonucu etkileyebilecek bir olaydır. Böyle bir dış gelişme kontrol edilmeden puan düşüşü yalnız müdahaleye bağlanamaz.
Bir programda öğretmenler uygulama sırasında etkinliklerin öğrencilerin yaşına uygun olmadığını bildiriyor. Hangi değerlendirme yaklaşımı hemen iyileştirme sağlar?
- A) Yıllar sonra yapılan yalnız uzun vadeli etki çalışması
- B) Sadece katılımcı listesinin alfabetik incelenmesi
- C) Puanların gizli tutulduğu sonuçsuz raporlama
- D) Öğrencilerin istatistikten tümüyle çıkarılması
- E) Biçimlendirici süreç değerlendirmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Uygulama sürerken alınan geri bildirimle etkinliklerin düzeltilmesi biçimlendirici değerlendirmedir. Programın uygulanış niteliği süreç verileriyle izlenir.
Bir okul, raporunda öğrencilerin isimleri ve kişisel kaygı yanıtlarıyla birlikte başarı grafiklerini yayımlamayı planlıyor. En uygun uygulama hangisidir?
- A) Gereksiz kimlik bilgilerini çıkarmak ve paylaşım yetkisini denetlemek
- B) Herkesin adını eklemek çünkü sonuçlar daha anlaşılır olur
- C) Velilerin merakı için tüm görüşme notlarını yayımlamak
- D) Bilgilendirme olmadan ham veriyi sosyal medyada paylaşmak
- E) Daha hızlı rapor için erişim sınırlarını kaldırmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Hizmet verilerinde veri minimizasyonu, yetkili erişim ve amaca uygun paylaşım esastır. Toplu değerlendirme için bireyleri belirleyici ayrıntıların yayımlanması çoğu durumda gerekli değildir.
Bir araştırmada p değeri 0,01 olarak raporlanıyor; etki büyüklüğü çok küçük. En uygun yorum hangisidir?
- A) p değeri sıfır hipotezinin doğru olma olasılığıdır
- B) İstatistiksel anlamlılık uygulamadaki etkinin büyük olduğunu garanti etmez
- C) Küçük etki için p değeri hesaplanamaz
- D) p küçükse mutlaka güçlü nedensellik kanıtı vardır
- E) Etki büyüklüğü yalnız örneklem sayısını ifade eder
Doğru cevap: B
Çözüm: p değeri model varsayımları altında verilerin sıfır hipoteziyle uyumunu değerlendirir. Etkinin büyüklüğü ve uygulamadaki önemi ayrı kavramlardır ve birlikte yorumlanmalıdır.
Öğretmen, danışmandan öğrencinin tüm özel görüşme notlarını herhangi bir gerekçe sunmadan istiyor. En uygun ilk yanıt hangisidir?
- A) Öğretmen olduğu için bütün kayıtları otomatik teslim etmek
- B) Hiçbir koşulda hiçbir bilgi paylaşılmayacağını mutlak garanti etmek
- C) Gizlilik sınırını açıklayıp yalnız yetkili ve gerekli paylaşımı değerlendirmek
- D) Notları öğrencinin sınıf grubunda duyurmak
- E) Öğrencinin adını taşıyan dosyayı açık bir klasöre yüklemek
Doğru cevap: C
Çözüm: Görüşme bilgilerinin paylaşımı yetki, amaç, gereklilik ve ilgili mevzuata göre değerlendirilir. Öğretmenin genel ilgisi, tüm kişisel ayrıntılara sınırsız erişim yetkisi anlamına gelmez.
Bir araştırmada eşit aralıklı puanların dağılımında birkaç aşırı yüksek değer bulunuyor. Merkezi eğilimi temsil ederken hangisi genellikle daha dayanıklıdır?
- A) Aritmetik ortalama
- B) En büyük gözlem değeri
- C) Varyansın karekökü
- D) Medyan
- E) Örneklemin toplam puanı
Doğru cevap: D
Çözüm: Aşırı uç değerler aritmetik ortalamayı daha fazla çekebilir. Medyan sıralanmış gözlemlerin ortasındaki konumu kullandığı için uç değerlerden genellikle daha az etkilenir.
Bir programda öğrenci katılımı yüksek ama hedeflenen yardım isteme becerisi değişmiyor. En doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Katılım yüksekse sonuç hedefi de zorunlu olarak başarılmıştır
- B) Öğrenci becerisi ölçülmemişse program mutlaka etkili sayılır
- C) Programın etki büyüklüğü doğrudan katılımcı sayısıdır
- D) Sonucu açıklamak için hiçbir ölçmeye gerek bulunmaz
- E) Çıktı hedefi gerçekleşmiş olabilir; sonuç kazanımı henüz gösterilmemiştir
Doğru cevap: E
Çözüm: Katılım sayısı uygulamanın ulaştığı kişi sayısını gösterir. Hedeflenen becerinin artışı ayrıca geçerli göstergelerle ölçülmelidir; süreç ve sonuç farklı düzeylerdir.
Küçük gruplarla görüşme yapan araştırmacı, katılımcılardan yorumlarının kendi deneyimlerine uygunluğunu değerlendirmelerini istiyor. Hangi nitel araştırma uygulamasıdır?
- A) Katılımcı doğrulaması
- B) Rastgele atamayla kontrol koşulu oluşturma
- C) Ölçeğin Cronbach alfa hesabı
- D) Körlemesine puanlayıcı eşleştirmesi
- E) Olasılıklı örnekleme ağırlıklandırması
Doğru cevap: A
Çözüm: Katılımcı doğrulaması, araştırmacının yorumlarının anlatılan yaşantıyla uyumlu olup olmadığını değerlendirmeye yardımcı olur. Bu uygulama nitel bulguların inandırıcılığını destekleyebilir.
Bir danışman aileden gizlilik talep eden ergenle çalışırken olası ciddi güvenlik riskini fark ediyor. En uygun genel yaklaşım hangisidir?
- A) Ergenin sözünü gerekçe gösterip hiçbir riski araştırmamak
- B) Riski değerlendirip geçerli yasal ve mesleki yükümlülüklerle sınırlı güvenlik adımları planlamak
- C) Her durumda bütün görüşme ayrıntılarını herkese açıklamak
- D) Risk değerlendirmesi yapmadan internetten rastgele tavsiye vermek
- E) Gizlilik sözünü her koşulda mutlak ve istisnasız kabul etmek
Doğru cevap: B
Çözüm: Gizliliğin sınırları ciddi güvenlik riski ve yasal yükümlülükler açısından değerlendirilir. Danışman, gerekli en az paylaşım ve uygun koruyucu prosedürler üzerinden güvenliği gözetir.
Okul PDR programında bir etkinliğe erişemeyen engelli öğrenciler olduğu belirleniyor. Program geliştirme açısından en uygun adım hangisidir?
- A) Yalnız katılan öğrencilerin ortalamasını tüm okula genellemek
- B) Katılamayanları ihtiyaç analizinden çıkarmak
- C) Erişilebilirlik engellerini giderip kazanımı bütün öğrenciler için yeniden planlamak
- D) Etkinliği geliştirme yerine aynı biçimde zorunlu kılmak
- E) Öğrencilerin sınıf kodlarını rastgele değiştirmek
Doğru cevap: C
Çözüm: Kapsayıcı program geliştirme, öğrencilerin farklı erişim gereksinimlerini tanır. Erişemeyenlerin verilerden dışlanması hem hizmet adaletini hem değerlendirme doğruluğunu zayıflatır.
Aynı soru formu öğrencilerin kelime bilgisi ve sınav kaygısını birlikte ölçüyorsa, tek bir toplam puan vermeden önce hangi kanıt özellikle incelenmelidir?
- A) Yalnız formun basım maliyeti
- B) Yalnız uygulama saatinin erken olması
- C) Her maddenin aynı uzunlukta olması
- D) Puanların öngörülen boyutsal yapıya uygunluğu
- E) Renkli kâğıt tercih edilmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Farklı yapıları ölçen maddelerin tek toplam puan altında anlamlı biçimde birleşip birleşmediği iç yapı geçerlik kanıtlarıyla incelenir. Yüksek madde sayısı tek başına tek boyutluluk kanıtı değildir.
Bir müdahalede öğrencilerden biri ön testten sonra sınıf değiştiriyor ve son teste katılmıyor. Bu durumun araştırmaya temel etkisi nedir?
- A) Otomatik olarak bütün bulguların daha geçerli olması
- B) Bağımsız değişkenin nominal olmaktan çıkması
- C) Bütün ölçme hatalarının sıfırlanması
- D) Rastgele örneklemenin kesin olarak gerçekleşmesi
- E) Katılımcı kaybı nedeniyle yanlılık olasılığı doğması
Doğru cevap: E
Çözüm: Ön testte bulunup son testte kaybolan katılımcıların özellikleri sonuçlarla ilişkiliyse seçilim yanlılığı ortaya çıkabilir. Kayıp veri örüntüsü incelenmeli ve raporlanmalıdır.
Üç farklı rehberlik atölyesinin memnuniyet puanları karşılaştırılırken ölçekteki maddelerin öğrencilerin dil düzeyine uygun olmadığı fark ediliyor. Öncelikle hangi sorun vardır?
- A) Yanıt süreçleri ve ölçme kullanımının geçerliğiyle ilgili sorun
- B) Mutlaka rastgele atama eksikliği
- C) İç tutarlılığın otomatik olarak 1 olması
- D) Etkilerin tamamının pozitif çıkması
- E) Verilerin yalnız oranlı ölçekte tutulması
Doğru cevap: A
Çözüm: Öğrenciler maddeleri hedeflendiği gibi anlamıyorsa puanların temsil ettiği yapı kuşkulu hâle gelir. Madde dilinin hedef grubun düzeyine uygunluğu geçerlik incelemesinin önemli bir parçasıdır.
Bir okul programında dört hafta sonunda iletişim becerisi kazanımı var ama altı ay sonraki değişim bilinmiyor. Hangi sonuç en uygun olur?
- A) Altı aylık kalıcılık dört haftalık ölçümden kesin çıkarılır
- B) Kısa vadeli kazanım görülebilir; kalıcılık için izleme verisi gerekir
- C) Kısa vadeli sonuç elde edilmesi programı otomatik başarısız kılar
- D) İzleme gereksizdir çünkü katılım sayısı zaten bulunur
- E) Her katılımcı için uzun vadeli etki aynı düzeydedir
Doğru cevap: B
Çözüm: Kısa vadeli kazanım programın yakın hedefini gösterebilir; sürdürülüp sürdürülmediği ancak uygun zaman aralığında tekrar izleme yapılarak anlaşılır. Tek ölçüm kalıcılığı kanıtlamaz.