Danışan “İş görüşmesinde terledim, demek ki bütün insanlar beni yetersiz görüyor” diyor. Beck açısından ilk inceleme ne olmalıdır?
- A) Danışanın görünüşünü hemen değiştirmek
- B) Düşünceyi kanıt aramadan kesin doğru saymak
- C) Olay ile otomatik düşünceyi ve kanıtlarını ayırmak
- D) Yalnız rüyasının sembolik anlamını aramak
- E) Danışanın mesleğini doğrudan seçmek
Doğru cevap: C
Çözüm: Bilişsel yaklaşım, iş görüşmesindeki bedensel tepki ile bunu izleyen kanıtsız genellemeyi ayırır; düşüncenin kanıtlarını birlikte araştırır.
Danışan kendini “Asla yeterince iyi değilim” diye tanımlıyor; “Sunumda gülecekler” diye düşünüyor. Bu iki ifade sırasıyla neye daha yakındır?
- A) Otomatik düşünce ve çekirdek inanç
- B) Mucize sorusu ve istisna sorusu
- C) Aktarım ve karşı aktarım
- D) Çekirdek inanç ve otomatik düşünce
- E) Öncül ve pekiştirici
Doğru cevap: D
Çözüm: Kişinin kimliğiyle ilgili geniş ve kalıcı yetersizlik fikri çekirdek inançtır; belirli sunuma ilişkin anlık olumsuz tahmin otomatik düşüncedir.
Bir danışan katı “Kesinlikle başarısız olmamalıyım” inancına sahiptir. REBT danışmanının en uygun ilk müdahalesi hangisidir?
- A) Danışanı açıklamasız biçimde korktuğu ortama zorlamak
- B) Danışana toplumdaki herkesin onu sevdiğini garanti etmek
- C) Danışmanın kendi değerlerini danışana dayatması
- D) Düşüncenin biyolojik olarak değişmez olduğunu bildirmek
- E) Zorunluluk inancını mantık ve kanıt yönünden sorgulamak
Doğru cevap: E
Çözüm: Ellis yaklaşımında işlevsiz zorunluluk ve felaketleştirme eğilimi tartışılarak daha esnek, gerçekçi bir inanç geliştirilmesi desteklenir.
Danışman, danışanın geçmişteki otorite figürlerine ilişkin öfkesinin danışma ilişkisinde belirdiğini fark ediyor. En uygun yaklaşım nedir?
- A) Aktarımı danışanın hazır oluşuna göre ve yargılamadan incelemek
- B) Danışanın duygusunu kişisel hakaret sayıp tartışmak
- C) Bütün duygularını grup önünde açıklamak
- D) Önce danışan adına mesleki karar vermek
- E) Duyguyu tamamen yok sayıp görüşmeyi bitirmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Psikodinamik çalışmada aktarım, danışma ilişkisini anlamak için dikkatle ele alınabilir; erken veya cezalandırıcı yorum güveni zedeleyebilir.
Geştalt oturumunda danışan, geçmişte söyleyemediği sözleri hayalî kişiye yöneltiyor. Danışmanın işlemi hangi amaçla uygundur?
- A) Danışanın geçmişteki bütün anılarını kesin doğrulamak
- B) Tamamlanmamış yaşantıya şimdi ve burada farkındalık kazandırmak
- C) Tüm belirtilere kalıcı tanı koymak
- D) Görüşmeyi yalnız rakamsal ölçeklemeye çevirmek
- E) Davranışın dışsal ödülünü artırmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Boş sandalye, geçmiş ilişki temasını şimdi ve burada deneyimleyerek duygusal farkındalık yaratmayı hedefler; yaşananın tarihsel kanıtı değildir.
Çözüm odaklı danışmada “Yarın sorun çözülmüş olsaydı ilk fark edeceğin şey ne olurdu?” sorusu ile “Sorun geçen hafta hangi gün daha azdı?” sorusu sırasıyla nedir?
- A) İstisna sorusu ve mucize sorusu
- B) Boş sandalye ve aktarım yorumu
- C) Mucize sorusu ve istisna sorusu
- D) Sokratik sorgu ve davranış deneyi
- E) Yüzleştirme ve özetleme
Doğru cevap: C
Çözüm: Mucize sorusu tercih edilen geleceği hayal ettirir; istisna sorusu gerçek geçmiş veya mevcut yaşamda sorunun azaldığı durumu araştırır.
Danışan “Ben hep başarısızım” diyor. Öyküsel danışman eski bir başarı öyküsünü görünür kılarsa öncelikli amaç nedir?
- A) Başarıyı danışanın bütün yaşamının garantisi saymak
- B) Danışanı başarısızlık kimliğiyle etiketlemek
- C) Geçmişteki anıyı zorla unutturmak
- D) Baskın sorun öyküsüne alternatif anlatı geliştirmek
- E) Bütün sorunları yalnız kalıtıma bağlamak
Doğru cevap: D
Çözüm: Öyküsel yaklaşımda baskın öyküyle uyuşmayan özgün sonuçlar danışanın daha kapsamlı bir yaşam anlatısı kurmasına yardımcı olabilir.
Bir danışan WDEP görüşmesinde “Daha fazla arkadaşım olsun istiyorum” ve “Gün boyu evde kalıyorum” diyor. Sıradaki E aşamasında hangisi sorulmalıdır?
- A) Çocukluğunda gördüğün ilk rüya neydi?
- B) Kaygının rengini neden kırmızı seçtin?
- C) Bu düşünceyi bir ödülle unutabilir misin?
- D) Meslek seçimini benim yapmamı ister misin?
- E) Evde kalmak istediğin arkadaşlık hedefine ulaşmana yardım ediyor mu?
Doğru cevap: E
Çözüm: WDEP'nin değerlendirme aşamasında mevcut davranışların ifade edilen istek ve hedefleri destekleyip desteklemediği danışanla birlikte incelenir.
Okulda bir davranışın öncesi, davranış ve sonrası kaydediliyor. Aynı danışanın “Kimse beni sevmiyor” inancı da konuşuluyor. İki ayrı ABC'deki B neyi gösterir?
- A) Davranışçı modelde davranış, Ellis'te inanç
- B) İki modelde de doğum sırası
- C) Davranışçı modelde inanç, Ellis'te davranış
- D) İki modelde de bilinçdışı arketip
- E) Davranışçı modelde yalnız biyoloji, Ellis'te yalnız bedensel tepki
Doğru cevap: A
Çözüm: Davranışçı ABC'de B gözlenen davranıştır; Ellis'in ABC modelinde B olay hakkındaki inançtır. Harfler aynı olsa da modeller farklıdır.
Bir öğrenci “Kaygı düşüncesi aklıma gelince her zaman gerçek sanıyorum” diyor. ACT açısından uygun müdahale odağı hangisidir?
- A) Kaygı düşüncesini zihinden zorla tamamen silmek
- B) Düşünceyle arasına mesafe koymayı ve değerlere uygun eylemi desteklemek
- C) Her düşüncenin geleceği doğru öngördüğünü kabul etmek
- D) Danışan adına bütün yaşam kararlarını almak
- E) Düşünceleri bilimsel ölçüm yapmadan klinik tanı saymak
Doğru cevap: B
Çözüm: ACT bilişsel ayrışmayla düşünceyi otomatik olarak gerçeklik saymamayı, değerler doğrultusunda esnek davranmayı destekler.
Yoğun duygu yaşayan danışana, önce duygusunu yatıştıracak güvenli baş etme becerileri öğretiliyor. Bu daha çok hangi yaklaşımın beceri alanıdır?
- A) Klasik psikanalizde rüya sembolizmi
- B) Adlerci doğum sırası yorumlama
- C) Diyalektik davranış terapisinde sıkıntıya dayanma ve duygu düzenleme
- D) Öyküsel baskın öyküyü keskinleştirme
- E) Jungcu arketiplerin evrensel test edilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: DBT'nin beceri odaklı bileşenleri sıkıntıya dayanma, duygu düzenleme, farkındalık ve kişiler arası etkililiği kapsar.
Danışan kendi öfkesini kabul edemeyip “Aslında herkes bana düşman” diyor. Yansıtma ile zihin okuma arasındaki en doğru fark hangisidir?
- A) İkisi de her zaman bilinçli yalan söylemedir
- B) Yansıtma sadece unutma, zihin okuma yalnız tekrar çalışmadır
- C) İkisi de pekiştirmeyle davranışı artırma yoludur
- D) Yansıtma kendi eğilimini başkasına yükleme, zihin okuma ise başkalarının düşüncesini kanıtsız bildiğini varsaymadır
- E) Yansıtma toplum yararını, zihin okuma benlik saygısını ifade eder
Doğru cevap: D
Çözüm: Yansıtma savunma düzeneğidir; zihin okuma ise bilişsel çarpıtmadır. Her ikisi kişiler arası yorumu bozabilse de açıklama düzeyleri farklıdır.
Danışan “Bütün çabamın arkasında kimsenin beni reddetmemesi amacı var” diyor. Adlerci kavramlar açısından neyi araştırmak uygundur?
- A) Yalnız rüyaların evrensel arketip sözlüğünü
- B) Gevşeme sonrası korku hiyerarşisini
- C) Tek oturumda zorunlu ilaç dozunu
- D) Kişilik özelliğini yalnız kardeş sayısından kesin belirlemeyi
- E) Yaşam stilini yönlendiren öznel amaç ve aidiyet beklentisi
Doğru cevap: E
Çözüm: Adlerci yaklaşım kişinin davranışına yön veren öznel hedef ve aidiyet çabalarını inceler; mekanik bir doğum sırası yorumu yapmaz.
Farklı kültürel deneyimi olan danışan “Ailemle ortak karar vermeyi önemsiyorum” diyor. En uygun danışman tutumu hangisidir?
- A) Danışanın ilişkisellik değerini keşfederek özerkliğini kendi bağlamında desteklemek
- B) Bireyselliği tek doğru model sayıp aileyle iletişimini yasaklamak
- C) Danışanın karar hakkını otomatik olarak tamamen aileye devretmek
- D) Danışanı kendi kültürüne uygun davranmadığı için suçlamak
- E) Aileyi bilgilendirmeden görüşme kayıtlarını herkese açmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Kültürel duyarlılık, danışanın özerkliğini onun değer ve bağlamını dinleyerek desteklemeyi gerektirir; ne dayatma ne sınırsız devretme uygundur.
Danışman bir öğrencinin okul korkusu için aşamalı karşılaşma planlıyor. Aşağıdaki işlemlerden hangisi en uygun etik ve teknik yaklaşımı gösterir?
- A) Öğrenciyi hazırlıksız biçimde korktuğu ortama kilitlemek
- B) Danışanın katılımını alarak güvenli ve kademeli karşılaşma hedefleri belirlemek
- C) Öğrenciye korku duyarsa başarısız sayılacağını söylemek
- D) Süreci aile ve sınıf arkadaşlarıyla izinsiz paylaşmak
- E) Danışman istemese bile yalnız kendi seçtiği yöntemi dayatmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Maruz bırakma planlı, gerekçelendirilmiş ve danışanın durumu ile katılımına uygun yürütülmelidir; zorlayıcı ve güvensiz uygulamalar etik değildir.
Danışan “Beni herkesin sevmesini garanti edebilir misiniz?” diye soruyor. Rogersçı terapötik ilişki açısından en uygun karşılık hangisidir?
- A) Elbette herkesin seni seveceğine garanti veriyorum
- B) Bütün ilişkilerini hemen kesmelisin
- C) Onaylanma ihtiyacını ve bunun sende uyandırdığı duyguları birlikte anlayabiliriz
- D) Benim kararım seninkinden her zaman üstündür
- E) Böyle düşünüyorsan yardım alamazsın
Doğru cevap: C
Çözüm: Rogersçı empatik ilişki danışanın yaşantısını anlamaya ve kabul etmeye dayanır; gerçekte verilemeyecek garanti ya da yargı içermez.
Görüşmede danışan “Hayatımın her alanını mahvettim” diyor; danışman somut olayların kapsamını inceletiyor. Hedeflenen çarpıtma ve müdahale nedir?
- A) Yansıtma ve yalnız doğum sırası yorumlama
- B) Koşullu tepki ve sadece rüya analizi
- C) Aktarım ve doğrudan ceza verme
- D) Aşırı genelleme ve kanıta dayalı bilişsel sorgulama
- E) Arketip ve rastgele meslek seçtirme
Doğru cevap: D
Çözüm: Bir alan veya olaydan bütün yaşama yayılan olumsuz hüküm aşırı genellemedir; bilişsel sorgulama bu hükmün kanıtlarını değerlendirmeyi sağlar.
Bir öğrenci aynı kuramın yöntemini kullanarak günlük düşünce kayıtları tutuyor; hafta sonunda tahminini gerçek sınıf davranışıyla sınamayı planlıyor. Hangi kuramsal mekanizma ön plandadır?
- A) Yalnız bastırılmış anı çözümlemesi
- B) Yalnız dışsal ödülün kaldırılması
- C) Doğuştan değişmez arketip tanısı
- D) Yalnız mesleki seçim ölçeği uygulaması
- E) Bilişsel yeniden değerlendirme ve davranış deneyi
Doğru cevap: E
Çözüm: Düşünce kaydı ve davranış deneyi, Beck'in bilişsel yaklaşımında varsayımların gerçek deneyimlerle sınanmasına yardımcı olur.
Bir danışan değişmek istiyor ama korkuyor. Danışman “Değişmenin sana iyi gelen yanları neler; seni ne endişelendiriyor?” diyor. Hangi ilke daha doğru açıklamadır?
- A) Motivasyonel görüşmede ikilemi keşfetmek ve değişim konuşmasını desteklemek
- B) Danışan adına kararı önceden vermek
- C) Danışanı suçlayarak direncini kırmak
- D) Davranışı açıklamasız ceza ile azaltmak
- E) Psikanalitik rüya tabirini zorunlu tutmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Motivasyonel görüşme, danışanın değişim konusundaki karmaşık duygularını keşfedip özerkliğini koruyarak kendi gerekçelerini üretmesine destek olur.
Danışan “Olayı anlatırken gülüyorum ama içimden ağlamak geliyor” diyor. Danışmanın “Gülerken ağlama isteğinden söz ettiğini fark ettim” yanıtı hangisidir?
- A) Kendiliğinden ortaya çıkan cezalandırma
- B) Tutarsızlığı yargılamadan belirten yüzleştirme
- C) Bütün duygulara koşulsuz katılma
- D) Mucize sorusuyla gelecek hedefi belirleme
- E) Serbest çağrışımla rüya yorumu
Doğru cevap: B
Çözüm: Yüzleştirme sözlü ifade, duygu ve davranış arasındaki uyumsuzluğu yargılamadan görünür kılar; saldırı veya azarlama değildir.