Aşağıdakilerden hangisi Beş Faktör kişilik yaklaşımındaki bir boyuttur?
- A) Deneyime açıklık
- B) Kan grubu uyumu
- C) İşlem hızı katsayısı
- D) Tekrarlama sayısı
- E) Öğrenilmiş çaresizlik oranı
Doğru cevap: A
Çözüm: Deneyime açıklık Beş Faktör kişilik modelinin boyutlarından biridir; kalan seçenekler bu modelde bir kişilik boyutu değildir.
Bir kişinin grubun çoğunluğunun görüşünü benimsemesi hangi sosyal psikoloji kavramıyla ilişkilidir?
- A) İtaat
- B) Olgunlaşma
- C) Klasik koşullanma
- D) Uyma
- E) Duyusal uyum
Doğru cevap: D
Çözüm: Grubun normlarına uygun davranış geliştirme uyma olarak adlandırılır; yetki figürünün doğrudan talimatı itaatten ayrılır.
Okul rehberlik hizmetlerinin temel hedefi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Öğrencinin gelişimini ve kendi kararlarını desteklemek
- B) Öğrenciler adına bütün kararları vermek
- C) Yalnız disiplin cezalarını artırmak
- D) Yalnız en yüksek puanlılara hizmet etmek
- E) Öğrencileri kalıcı tanılarla sınıflandırmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Rehberlik, öğrencinin kendini tanımasını ve gelişimsel kararlar almasını destekler; öğrencinin yerine karar vermeyi amaçlamaz.
Ders çalışma stratejileri ve öğrenme güçlükleriyle ilgili okul içi destek hangi rehberlik alanındadır?
- A) Mesleki rehabilitasyon
- B) Klinik tedavi
- C) Eğitsel rehberlik
- D) Adli psikoloji
- E) Endüstriyel denetim
Doğru cevap: C
Çözüm: Ders çalışma, öğrenme becerileri ve okul uyumu eğitsel rehberliğin temel hizmet alanları arasındadır.
Danışanın yaşantısını onun bakış açısından anlamaya çalışma tutumu hangisidir?
- A) Sempati
- B) İtaat
- C) Yargılama
- D) Etiketleme
- E) Empati
Doğru cevap: E
Çözüm: Empati danışanın yaşadığı durumu onun perspektifinden anlamayı gerektirir; her davranışını onaylamak anlamına gelmez.
Rehberlik hizmetlerinin yalnızca sorun yaşayan öğrencilere sunulması hangi ilkeyle çelişir?
- A) Yalnız önceden belirlenmiş tanı kullanma
- B) Tüm öğrencilere yönelik olma
- C) Sonuçlara göre cezalandırma
- D) Zorunlu yönlendirmeyle alan seçtirme
- E) Öğrenciyi notla sınıflandırma
Doğru cevap: B
Çözüm: Kapsayıcı ve gelişimsel rehberlik, belirgin sorun olmasa da tüm öğrencilerin ihtiyaçlarına yönelik çalışmalar yürütür.
Öğrenci farklı iki derste başarılı olduğundan “Mutlaka mühendis olmalısın” denmesi hangi rehberlik ilkesine en açık biçimde aykırıdır?
- A) Biyolojik olgunlaşmanın sürekliliği
- B) Edimsel koşullanma ilkesi
- C) Bireyin karar verme özerkliği
- D) Duyusal eşik kavramı
- E) Çalışma belleği kapasitesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Rehberlikte seçenekler ve sonuçları açıklanır; meslek seçimi öğrencinin yerine yapılmaz.
Öğretmen bir öğrencinin çok hareketli oluşunu yalnız kısa bir gözlemden sonra kalıcı klinik bozukluk olarak adlandırıyor. Temel sorun nedir?
- A) Gözlemin her durumda yeterli tanı sağlaması
- B) Öğrencinin özerkliğine hiç etki olmaması
- C) Klinik tanının yalnız veliye bağlı olması
- D) Tüm davranışın tek nedeninin kanıtlanması
- E) Yetki ve değerlendirme sınırlarının aşılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Tek davranış gözlemi klinik tanı için yeterli değildir; değerlendirme ve tanı ilgili yetkinlik ve süreçleri gerektirir.
Bir öğrenci ödül olmasa da merak ettiği konuları araştırıyor; ödül verilince araştırmasını yalnız ödüle odaklıyor. Bu durumda hangi boyut incelenmelidir?
- A) Duyusal eşik değişimi
- B) Görsel algıda yakınlık ilkesi
- C) İçsel ve dışsal güdülenmenin etkileşimi
- D) Geriye ket vurmanın zorunlu oluşu
- E) Sosyal kolaylaştırmanın kesin varlığı
Doğru cevap: C
Çözüm: Ödüller bazı koşullarda içsel güdülenmeyle farklı biçimde etkileşebilir; etkinliğin başlangıçtaki amacı ve ödülün anlamı önemlidir.
Erikson'un yaklaşımı diğer yalnız çocukluk odaklı açıklamalardan hangi yönüyle ayrılır?
- A) Sadece refleksleri açıklaması
- B) Yalnız ergenliğe kadar büyümeyi incelemesi
- C) Bütün gelişimi genetik puana indirgemesi
- D) Sadece öğrenmede ödülü açıklaması
- E) Psikososyal gelişimi yaşam boyu ele alması
Doğru cevap: E
Çözüm: Erikson psikososyal görevlerin yaşam boyunca farklı dönemlerde ortaya çıktığını savunur; gelişimi çocuklukla sınırlandırmaz.
Dört kişilik grup projesinde katkılar tek tek kaydedildiğinde bireysel çaba artıyor. Bu değişim hangi kavramın azalmasıyla tutarlıdır?
- A) Seçici dikkat
- B) Sosyal kaytarma
- C) Geriye ket vurma
- D) Olumsuz pekiştirme
- E) Duyusal adaptasyon
Doğru cevap: B
Çözüm: Bireysel katkının görünür hâle gelmesi grup içindeki sosyal kaytarmayı azaltabilir.
Öğretmen daha önce görmediği bir öğrenciyi, sınıf arkadaşının “çok başarılı” yorumundan etkilenip ders boyunca başarılı algılıyor. Bu örnek hangi sürece yakındır?
- A) Sempatik sinir sistemi refleksi
- B) İleriye ket vurmanın zorunlu sonucu
- C) Klasik ceza
- D) Beklenti ve algısal yanlılığın etkisi
- E) Görsel keskinliğin artırılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Önceden oluşan beklenti yeni bilgilerin algılanma ve yorumlanmasını etkileyebilir; gözlem tarafsız sayılmaz.
Öğrenci kısa süreli bir sınav öncesi gerginliği yaşarken öğretmenin “Sınav kaygısı olan herkes psikiyatrik hastadır” demesi neden yanlıştır?
- A) Kaygının düzey ve işlevselliğinin değerlendirilmeden hastalık diye etiketlenmesi
- B) Her gerginliğin mutlaka klinik bozukluk olması
- C) Gerginliğin tüm öğrencilerde aynı düzeyde yaşanması
- D) Fizyolojik belirtilerin hiçbir anlam taşımaması
- E) Öğrencinin kendi deneyiminin değerlendirmede yasak olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Gerginlik normal bir stres tepkisi de olabilir; süre, şiddet ve işlevsellik değerlendirilmeden klinik tanıya gidilemez.
Bir araştırmada kaygı puanı ile sınav sonucu arasındaki ilişki hem düşük hem yüksek sosyoekonomik düzeylerde ayrı inceleniyor ve yön değişiyor. En uygun sonuç hangisidir?
- A) İlişki değiştiğine göre deneysel neden kesinleşmiştir
- B) Alt gruplara göre ilişkiler değişebileceği için tüm örneklem sonucu tek başına yeterli değildir
- C) Her alt grupta aynı nedensellik zorunludur
- D) Sosyoekonomik düzeyin hiçbir ilişkisi olamaz
- E) Ölçümler geçersizdir ve her sonuç silinmelidir
Doğru cevap: B
Çözüm: Gruplar arasında bağlam ve üçüncü değişken etkileri değişebilir; alt grup sonuçları bütünüyle yorumlarken önemlidir.
Bir çocuk arkadaşının deneyi doğru yaptığını görüyor ama gereken malzeme kendisinde olmadığından davranışı gösteremiyor. Bandura açısından hangi çıkarım en uygundur?
- A) Öğrenme yalnız gözlenen davranış hemen yapılırsa vardır
- B) Modeli gözlemlemek öğrenme açısından her durumda etkisizdir
- C) Öğrenme için mutlaka ceza uygulanmalıdır
- D) Gözlemle öğrenme gerçekleşmiş olabilir; performans için üretim koşulları eksik olabilir
- E) Dikkat ve belleğin hiç rolü yoktur
Doğru cevap: D
Çözüm: Gözlemsel öğrenmenin gösterilen performanstan ayrılması gerekir; motor/araç imkânları gibi üretim koşulları davranışın dışa vurulmasını sınırlar.
Bir danışman öğrencinin notlarını değerlendirirken ilgi ölçeğindeki puanın yetenek testi gibi yorumlanmasını reddediyor. Neden?
- A) İlgi ölçeği her zaman zekâyı eksiksiz gösterir
- B) İlgi ve yetenek farklı yapılardır, ölçümlerin amaçları ayrıdır
- C) Yetenek testi öğrencinin sevdiği mesleği kesin söyler
- D) Her ölçme aracının bütün yapıları aynı ölçmesi beklenir
- E) İlgi ile yetenek arasında hiçbir ilişki olamaz
Doğru cevap: B
Çözüm: İlgi bireyin tercihlerini, yetenekse belirli alandaki performans kapasitesini incelemeye yöneliktir; birinden diğerinin puanı doğrudan çıkarılamaz.
Bir okulda yetişkinler için geliştirilmiş kişilik envanteri küçük yaştaki öğrencilere hiçbir uyarlama yapılmadan uygulanıyor. En temel ölçme sorunu nedir?
- A) Ölçek uygulanmasının her durumda geçerliği artırması
- B) Normların bütün yaşlarda zorunlu aynı olması
- C) Tüm öğrencilerin aynı yanıtları vermesi
- D) Hedef yaş ve gruba uygun geçerlik kanıtlarının bulunmaması
- E) Ölçekte madde bulunmasının yeterli olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Ölçme araçlarının yorumlanabilmesi için amaçlanan yaş ve popülasyonda geçerlik, güvenirlik ve norm bilgileri gerekir.
Bir okul rehberlik programında önce öğrencilerin ihtiyaçları belirleniyor, sonra hedefler konuyor, uygulama yapılıyor ve sonuçlar değerlendiriliyor. Bu hangi genel sürecin örneğidir?
- A) İhtiyaç temelli program geliştirme ve değerlendirme
- B) Yalnız anlık kriz görüşmesi
- C) Gelişimi tümüyle şansa bırakma
- D) Tanıdan sonra otomatik disiplin cezası
- E) Kontrolsüz ödül dağıtımı
Doğru cevap: A
Çözüm: Program geliştirme ihtiyaç analizi, hedef belirleme, uygulama ve değerlendirmeden oluşan izlenebilir bir döngüdür.
Bir okulda psikolojik danışman desteğiyle öğretmenlere önleyici iletişim becerileri eğitimi veriliyor; sonrasında öğrenciler sınıf içi çatışmaları daha erken çözmeye başlıyor. Bu hangi hizmet bileşimidir?
- A) Yalnız bireysel psikiyatrik ilaç tedavisi
- B) Zorunlu klinik tanı koyma
- C) Konsültasyon yoluyla gelişimsel ve önleyici destek
- D) Sadece öğrenci seçme ve eleme
- E) Disiplin cezası programı
Doğru cevap: C
Çözüm: Öğretmenleri destekleyen konsültasyon ve bütün sınıfın becerisini güçlendiren önleyici rehberlik birlikte yürütülmüştür.
Bir öğrencinin “Beni anladığınız için teşekkür ederim; ama önerdiğiniz bölümü seçmek istemiyorum” demesi üzerine en uygun danışman tepkisi hangisidir?
- A) Danışmanın tercih ettiği bölüme zorunlu kayıt yaptırmak
- B) Öğrencinin kararını saygısızlık diye nitelendirmek
- C) Aileyle paylaşılacak her bilgiyi gizlilik olmadan duyurmak
- D) Görüşmeyi ceza uygulayarak sonlandırmak
- E) Öğrencinin karar hakkını koruyup seçeneklerin sonuçlarını birlikte değerlendirmek
Doğru cevap: E
Çözüm: Danışma sürecinin amacı bireyin özerk kararını desteklemektir; danışmanın görüşüne katılmamak tek başına direnç ya da sorun değildir.