Bir araştırmacı sınıf iklimi puanı ile akademik başarı arasında pozitif ilişki buluyor. Bu bulgudan tek başına hangi sonuç çıkarılabilir?
- A) Sınıf ikliminin başarıya kesin neden olduğu
- B) Başarının yalnızca sınıf iklimince belirlendiği
- C) Deney grubuna mutlaka müdahale edildiği
- D) Üçüncü değişken bulunmadığının kanıtlandığı
- E) Değişkenlerin birlikte artma eğilimi gösterdiği
Doğru cevap: E
Çözüm: Pozitif korelasyon değişkenlerin aynı yönde değişme eğilimini gösterir; etki yönü ve nedensellik ayrıca araştırılmalıdır.
Aynı öğrencileri beş yıl boyunca her yıl ölçen araştırma tasarımı hangisidir?
- A) Kesitsel araştırma
- B) Boylamsal araştırma
- C) Tek seferlik tarama
- D) Anlık gözlem
- E) Eşzamanlı yaş karşılaştırması
Doğru cevap: B
Çözüm: Boylamsal tasarımda aynı katılımcılar zaman boyunca yinelenen ölçümlerle takip edilir.
Geçmişte iyi öğrenilmiş bir yabancı dilin yeni öğrenilen dilin sözcüklerini karıştırması hangi olgudur?
- A) Geriye ket vurma
- B) Duyusal adaptasyon
- C) Olumlu transfer
- D) İleriye ket vurma
- E) Sosyal kolaylaştırma
Doğru cevap: D
Çözüm: Eski öğrenmenin yeni öğrenmenin hatırlanmasını zorlaştırması ileriye ket vurmadır; geriye ket vurmada yeni öğrenme eskisini bozar.
Öğrencinin kendi deneme sınavında hangi konularda neden hata yaptığını belirleyip stratejisini değiştirmesi en çok hangi kavrama uyar?
- A) Üstbilişsel izleme ve düzenleme
- B) Koşulsuz tepki
- C) Olumsuz ceza
- D) Duyusal eşik
- E) Taklit yoluyla uyma
Doğru cevap: A
Çözüm: Kişinin öğrenme sürecini gözlemleyip stratejisini ayarlaması üstbilişin izleme ve kontrol boyutlarına örnektir.
Bir öğretmen zor bir problemde öğrencinin ihtiyacına göre adım adım yardım ediyor ve giderek desteği azaltıyorsa en uygun açıklama hangisidir?
- A) Olumlu ceza uygulama
- B) Geriye ket vurmayı hızlandırma
- C) İskele kurma ve kademeli desteği çekme
- D) Duyusal uyumu azaltma
- E) Koşulsuz tepki oluşturma
Doğru cevap: C
Çözüm: Vygotsky ile ilişkili iskele kurma, öğrenenin geçici destekle görevi yapmasını sağlamak ve yetkinlik artınca desteği çekmektir.
Bir öğrencinin başarısızlığını sürekli “Ben zaten matematik yeteneği olmayan biriyim” diye yorumlaması hangi atıf özelliğine örnektir?
- A) İçsel ve görece kararlı nedene atfetme
- B) Dışsal ve değişken nedene atfetme
- C) Dışsal ve kontrol edilebilir nedene atfetme
- D) Yalnız rastlantısal nedene atfetme
- E) Sadece ortamın gürültüsüne atfetme
Doğru cevap: A
Çözüm: Yetenek eksikliği açıklaması öğrencinin kendisine yüklediği, görece kararlı bir nedendir; değişebilir çabadan ayrılır.
Bir öğretmen grup ödevinde kimi öğrencilerin tek başına çalıştıklarından daha az çaba gösterdiğini gözlemliyor. Bu durum hangisidir?
- A) Sosyal kolaylaştırma
- B) Sembolik koşullanma
- C) Sosyal kaytarma
- D) Klasik sönme
- E) İçsel güdülenme
Doğru cevap: C
Çözüm: Sosyal kaytarma bireysel katkı görünürlüğü azaldığında grup görevlerinde çabanın düşmesini ifade eder.
Bir öğrenci arkadaşının sınavdan düşük not almasını yalnız “tembel biri” oluşuna bağlıyor, ailevi sorununu dikkate almıyor. Hangi yanlılık söz konusudur?
- A) Geriye ket vurma
- B) Olumlu transfer
- C) Özümleme
- D) Duyusal adaptasyon
- E) Temel yükleme hatası
Doğru cevap: E
Çözüm: Başkalarının davranışını açıklarken kişilik özelliklerini fazla, durumsal etkenleri az önemseme temel yükleme hatasıdır.
Bir araştırmada eğitim programı rastgele atamayla belirlenen sınıflardan birine uygulanırken diğer sınıfa uygulanmıyor. Bu tasarımın temel avantajı nedir?
- A) Bütün dış değişkenlerin kesin yok edilmesi
- B) Nedensel hipotezi karşılaştırmalı sınama imkânının güçlenmesi
- C) Katılımcı sayısı az olsa da sonuçların evrensel olması
- D) Etik değerlendirmeye gerek kalmaması
- E) Korelasyonun otomatik olarak sıfırlanması
Doğru cevap: B
Çözüm: Uygun kontrol ve rastgele atama, programın etkisini diğer açıklamalardan ayırmayı güçlendirir; mutlak kesinlik sağlamaz.
Bir öğrencinin sınav kaygısı için görüşmeye gelen velisine danışman, öğrencinin her kişisel ifadesini paylaşmadan genel destek önerileri sunuyor. Öncelikle ne gözetilmektedir?
- A) Bilgiyi eksiksiz herkese aktarma
- B) Veliye klinik tanı koyma
- C) Öğrencinin karar hakkını kaldırma
- D) Mahremiyet ve gereklilik kadar bilgi paylaşımı
- E) Gizliliğin her durumda yok sayılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Öğrencinin özel görüşme bilgileri sınırsız paylaşılmaz; yararı için gerekli ve uygun bilgiler etik-yasal çerçevede aktarılabilir.
Okul psikolojik danışmanı, kendi mesleki yetkinliğini aşan özel bir tedavi gereksinimi olduğunu fark ediyor. En uygun eylem hangisidir?
- A) Yetkisi olmayan tedaviyi tek başına başlatma
- B) Uygun uzmana yönlendirme ve süreci koordine etme
- C) Öğrenciyi suçlayarak görüşmeyi bitirme
- D) Hiçbir bilgi vermeden bütün süreci yok sayma
- E) Öğrencinin özel bilgisini okul genelinde duyurma
Doğru cevap: B
Çözüm: Mesleki yeterlik sınırlarında çalışmak ve uygun uzmanlık desteğine yönlendirmek öğrenci yararını korur.
Öğrencilerin kariyer seçeneklerini tanıması için meslek görüşmeleri ve iş alanı araştırmaları yapılması hangi hizmettir?
- A) Kriz müdahalesi
- B) Psikoterapötik tedavi
- C) Adli inceleme
- D) Mesleki rehberlik
- E) Nöropsikolojik rehabilitasyon
Doğru cevap: D
Çözüm: Mesleki rehberlik, öğrencinin kendini ve iş dünyasını tanımasına, uygun kariyer kararları geliştirmesine destek olur.
Bir öğretmen öğrencinin sık kaygı yaşadığını söyleyerek psikolojik danışmana görüş soruyor. Danışman öğretmene sınıf içi destek önerileri sunuyor. Bu hangi hizmettir?
- A) Konsültasyon veya müşavirlik
- B) Doğrudan klinik tedavi
- C) Psikiyatrik ilaç düzenleme
- D) Zorunlu sınıf değiştirme
- E) Yargısal değerlendirme
Doğru cevap: A
Çözüm: Konsültasyonda danışman, öğrenciye destek sunan öğretmen veya veli gibi paydaşların çalışmalarını güçlendirmeyi hedefler.
Öğrenci farklı iki derste başarılı olduğundan “Mutlaka mühendis olmalısın” denmesi hangi rehberlik ilkesine en açık biçimde aykırıdır?
- A) Biyolojik olgunlaşmanın sürekliliği
- B) Edimsel koşullanma ilkesi
- C) Bireyin karar verme özerkliği
- D) Duyusal eşik kavramı
- E) Çalışma belleği kapasitesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Rehberlikte seçenekler ve sonuçları açıklanır; meslek seçimi öğrencinin yerine yapılmaz.
Öğretmen bir öğrencinin çok hareketli oluşunu yalnız kısa bir gözlemden sonra kalıcı klinik bozukluk olarak adlandırıyor. Temel sorun nedir?
- A) Gözlemin her durumda yeterli tanı sağlaması
- B) Öğrencinin özerkliğine hiç etki olmaması
- C) Klinik tanının yalnız veliye bağlı olması
- D) Tüm davranışın tek nedeninin kanıtlanması
- E) Yetki ve değerlendirme sınırlarının aşılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Tek davranış gözlemi klinik tanı için yeterli değildir; değerlendirme ve tanı ilgili yetkinlik ve süreçleri gerektirir.
Bir öğrenci ödül olmasa da merak ettiği konuları araştırıyor; ödül verilince araştırmasını yalnız ödüle odaklıyor. Bu durumda hangi boyut incelenmelidir?
- A) Duyusal eşik değişimi
- B) Görsel algıda yakınlık ilkesi
- C) İçsel ve dışsal güdülenmenin etkileşimi
- D) Geriye ket vurmanın zorunlu oluşu
- E) Sosyal kolaylaştırmanın kesin varlığı
Doğru cevap: C
Çözüm: Ödüller bazı koşullarda içsel güdülenmeyle farklı biçimde etkileşebilir; etkinliğin başlangıçtaki amacı ve ödülün anlamı önemlidir.
Erikson'un yaklaşımı diğer yalnız çocukluk odaklı açıklamalardan hangi yönüyle ayrılır?
- A) Sadece refleksleri açıklaması
- B) Yalnız ergenliğe kadar büyümeyi incelemesi
- C) Bütün gelişimi genetik puana indirgemesi
- D) Sadece öğrenmede ödülü açıklaması
- E) Psikososyal gelişimi yaşam boyu ele alması
Doğru cevap: E
Çözüm: Erikson psikososyal görevlerin yaşam boyunca farklı dönemlerde ortaya çıktığını savunur; gelişimi çocuklukla sınırlandırmaz.
Dört kişilik grup projesinde katkılar tek tek kaydedildiğinde bireysel çaba artıyor. Bu değişim hangi kavramın azalmasıyla tutarlıdır?
- A) Seçici dikkat
- B) Sosyal kaytarma
- C) Geriye ket vurma
- D) Olumsuz pekiştirme
- E) Duyusal adaptasyon
Doğru cevap: B
Çözüm: Bireysel katkının görünür hâle gelmesi grup içindeki sosyal kaytarmayı azaltabilir.
Öğretmen daha önce görmediği bir öğrenciyi, sınıf arkadaşının “çok başarılı” yorumundan etkilenip ders boyunca başarılı algılıyor. Bu örnek hangi sürece yakındır?
- A) Sempatik sinir sistemi refleksi
- B) İleriye ket vurmanın zorunlu sonucu
- C) Klasik ceza
- D) Beklenti ve algısal yanlılığın etkisi
- E) Görsel keskinliğin artırılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Önceden oluşan beklenti yeni bilgilerin algılanma ve yorumlanmasını etkileyebilir; gözlem tarafsız sayılmaz.
Öğrenci kısa süreli bir sınav öncesi gerginliği yaşarken öğretmenin “Sınav kaygısı olan herkes psikiyatrik hastadır” demesi neden yanlıştır?
- A) Kaygının düzey ve işlevselliğinin değerlendirilmeden hastalık diye etiketlenmesi
- B) Her gerginliğin mutlaka klinik bozukluk olması
- C) Gerginliğin tüm öğrencilerde aynı düzeyde yaşanması
- D) Fizyolojik belirtilerin hiçbir anlam taşımaması
- E) Öğrencinin kendi deneyiminin değerlendirmede yasak olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Gerginlik normal bir stres tepkisi de olabilir; süre, şiddet ve işlevsellik değerlendirilmeden klinik tanıya gidilemez.