“Kitap” sözcüğüne ünlüyle başlayan belirtme durum eki getirildiğinde “kitabı” biçiminin oluşmasında hangi ses olayı vardır?
- A) Ünsüz yumuşaması
- B) Ünsüz türemesi
- C) Ünlü daralması
- D) Ünlü türemesi
- E) Ünsüz benzeşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Kitap sözcüğünün sonundaki p ünsüzü, ünlüyle başlayan ekten önce b olur. Bu değişim ünsüz yumuşaması olarak adlandırılır.
“Güzel bir hikâye okudum.” cümlesindeki “güzel” sözcüğünün görevini doğru veren seçenek hangisidir?
- A) Zarf
- B) Sıfat
- C) Zamir
- D) Edat
- E) Ünlem
Doğru cevap: B
Çözüm: Güzel sözcüğü hikâye adını nitelemektedir. Bir adın niteliğini belirten bu kullanım sıfat görevidir; fiili nitelemez.
“Arkadaşlarıyla konuşunca rahatladı.” cümlesindeki “konuşunca” sözcüğü hangi fiilimsi türündedir?
- A) İsim-fiil
- B) Sıfat-fiil
- C) Zarf-fiil
- D) Çekimli fiil
- E) Yardımcı fiil
Doğru cevap: C
Çözüm: Konuşunca sözcüğü -ınca zarf-fiil eki almıştır ve rahatlama eyleminin gerçekleşme zamanını belirtir. Bu nedenle zarf-fiildir.
Kutadgu Bilig adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kâşgarlı Mahmud
- B) Ahmet Yesevî
- C) Ali Şîr Nevâî
- D) Yusuf Has Hacib
- E) Edip Ahmet Yüknekî
Doğru cevap: D
Çözüm: Kutadgu Bilig, Karahanlı Türkçesi döneminin önemli eserlerindendir ve Yusuf Has Hacib tarafından yazılmıştır.
“Çocuk parkta oynadı.” cümlesinin yüklemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çocuk
- B) Parkta
- C) Park
- D) Çocuk parkta
- E) Oynadı
Doğru cevap: E
Çözüm: Yüklem, cümlede yargıyı taşıyan ve eylemi bildiren ögedir. Bu cümlede yargı oynadı sözcüğüyle tamamlanır.
Hayvanların insan gibi konuşup davrandığı ve olay sonunda ders çıkarılabilen anlatı türü hangisidir?
- A) Fabl
- B) Gezi yazısı
- C) Anı
- D) Biyografi
- E) Röportaj
Doğru cevap: A
Çözüm: Fabllarda çoğunlukla kişileştirilmiş hayvanlar bulunur ve okura bir davranış ya da tutum üzerine düşünme olanağı sağlanır.
Çocuklara yönelik bir resimli kitabı değerlendirirken aşağıdakilerden hangisi öncelikle dikkate alınmalıdır?
- A) Yalnızca sayfa sayısının yüksek olması
- B) Görsellerin anlatıyla anlamlı ilişki kurması
- C) Kitabın mutlaka kalın ciltli olması
- D) Tüm sayfaların aynı renkte basılması
- E) Her sayfada doğrudan nasihat bulunması
Doğru cevap: B
Çözüm: Nitelikli resimli kitapta görseller anlatıyı geliştirir veya tamamlar. Yalnız fiziksel görünüm ya da doğrudan öğüt vermek yeterli bir ölçüt değildir.
“Öğretmen, öğrencilerin yazdığı öyküleri dikkatle okudu.” cümlesinde “yazdığı” sözcüğünün dil bilgisel işlevi hangisidir?
- A) Sıfat-fiil olarak “öyküleri” adını nitelemesi
- B) Zarf-fiil olarak okuma zamanını bildirmesi
- C) İsim-fiil olarak cümlenin öznesi olması
- D) Çekimli fiil olarak temel yargıyı taşıması
- E) Edat olarak sözcükler arasında ilgi kurması
Doğru cevap: A
Çözüm: Yazdığı sözcüğü -dık sıfat-fiil ekiyle kurulmuştur; öğrencilerin yazdığı öyküler öbeğinde öyküleri nitelemektedir.
“Sınavı kazanmak için düzenli çalıştı.” ve “Yorgun olduğu için dinlendi.” cümleleri karşılaştırıldığında “için”in işlevi hangi sırayla doğrudur?
- A) Birincide neden, ikincide amaç
- B) Birincide amaç, ikincide neden
- C) Her ikisinde yalnız koşul
- D) Her ikisinde yalnız karşılaştırma
- E) Birincide sonuç, ikincide zaman
Doğru cevap: B
Çözüm: Kazanmak için ifadesi hedefi yani amacı; yorgun olduğu için ifadesi dinlenmenin gerekçesini yani nedeni belirtir.
“Bu kitaplar çocukların düşünme becerisini geliştirir.” cümlesinde “Bu” sözcüğünün türü hangisidir?
- A) İşaret zamiri
- B) Soru zarfı
- C) İşaret sıfatı
- D) Bağlaç
- E) Kişi zamiri
Doğru cevap: C
Çözüm: Bu sözcüğü kitaplar adının önünde onu işaret ederek belirttiği için işaret sıfatıdır. Adın yerini tutmadığından zamir değildir.
Aşağıdaki değişimlerden hangisi ünsüz benzeşmesine örnektir?
- A) Ağaç + -ı → ağacı
- B) Ağız + -ı → ağzı
- C) Başla + -yor → başlıyor
- D) Kitap + -cı → kitapçı
- E) Su + -u → suyu
Doğru cevap: D
Çözüm: Kitapçı sözcüğünde sert ünsüz p’den sonra gelen c, ç’ye dönüşür. Bu sertleşme ünsüz benzeşmesidir.
“Paragraf, göçün nedenlerini ve sonuçlarını ele alıyor; yazar göçün planlı yönetilmesi gerektiğini savunuyor.” ifadesinde ikinci bölüm neyi verir?
- A) Yalnız paragrafın konusunu
- B) Metindeki tüm örnekleri
- C) Anlatıcının yaşını
- D) Kullanılan noktalama işaretlerini
- E) Ana düşünceyi
Doğru cevap: E
Çözüm: Göçün neden ve sonuçları paragrafın konusudur; planlı yönetilmesi gerektiği düşüncesi yazarın iletmek istediği ana yargıdır.
Bir resimli kitapta karakter, yazıda üzgün olduğunu söylemez; fakat görsellerde yüz ifadesi ve renk düzeni hüznü gösterir. Bu durum hangi niteliği örnekler?
- A) Görsellerin metnin anlamını tamamlaması
- B) Görsellerin metinden kopuk olması
- C) Yalnız görsel sayısının önemli olması
- D) Metnin her sayfada zorunlu olarak tekrarlanması
- E) Kitabın ancak ansiklopedi olabilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Resimler yazıda açıkça belirtilmeyen duygu ve ayrıntıları aktararak anlatıyı genişletir. Resimli kitabın metin-görsel iş birliği söz konusudur.
Bir çocuk kitabında açık şiddet betimlemeleri ve karmaşık geriye dönüşler kullanılmıştır. Yaşa uygunluğu değerlendirirken ilk olarak hangisi incelenmelidir?
- A) Yalnız kapağın parlak olması
- B) Okur grubunun gelişim düzeyi ve anlatının sunuluş biçimi
- C) Yazarın kitabı mutlaka ödüllü olması
- D) Kitapta tüm cümlelerin eşit uzunlukta olması
- E) Kütüphanede çok sayıda baskısının bulunması
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaşa uygunluk değerlendirmesi, zor içeriklerin nasıl sunulduğunu ve hedef yaş grubunun duygusal/bilişsel hazır bulunuşluğunu birlikte ele alır.
“Koşarak yanına gelen öğrencinin taşıdığı dosyayı inceledi.” cümlesinde “koşarak”, “gelen” ve “taşıdığı” sırasıyla hangi türdedir?
- A) Zarf-fiil, sıfat-fiil, sıfat-fiil
- B) Sıfat-fiil, zarf-fiil, isim-fiil
- C) İsim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil
- D) Zarf-fiil, çekimli fiil, isim-fiil
- E) Sıfat-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil
Doğru cevap: A
Çözüm: Koşarak eylemin nasıl gerçekleştiğini belirtir ve zarf-fiildir. Gelen ve taşıdığı sözcükleri adları niteleyen sıfat-fiillerdir.
“Yalnız” sözcüğü “Yalnız çocuk konuştu.” ve “Yalnız, bunu kimseye söyleme.” cümlelerinde nasıl kullanılmıştır? (İlk cümlede yalnız, tek başına kalan çocuğu belirtir.)
- A) İlkinde zamir, ikincisinde sayı sıfatı
- B) İlkinde sıfat, ikincisinde uyarı anlamı veren cümle başı sözü
- C) İlkinde zarf, ikincisinde özel ad
- D) İlkinde fiil, ikincisinde isim-fiil
- E) İlkinde bağlaç, ikincisinde işaret zamiri
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk kullanımda yalnız çocuk adını niteleyerek sıfattır. İkinci kullanım bir uyarı/geçiş ifadesidir; sözcük türü bağlamdan belirlenir.
“Okumayı sevmeyen çocuklara kitap seçerken onların ilgi alanlarını gözetmek gerekir.” cümlesinde “okumayı” ve “sevmeyen” sırasıyla nedir?
- A) Sıfat-fiil ve zarf-fiil
- B) Zarf-fiil ve isim-fiil
- C) İsim-fiil ve sıfat-fiil
- D) İki çekimli fiil
- E) İki bağlaç
Doğru cevap: C
Çözüm: Okumayı sözcüğündeki -ma isim-fiil eki eylemi adlaştırır; sevmeyen sözcüğündeki -en ise çocuklar adını niteleyen sıfat-fiil kurar.
“Çocukken okumaya başladığı kitap, onun dünyaya bakışını değiştirdi.” cümlesinde “çocukken” ve “başladığı” için hangisi doğrudur?
- A) Her ikisi nesne durumunda isimdir
- B) Birincisi sıfat-fiil, ikincisi bağlaçtır
- C) Her ikisi de cümlenin çekimli yüklemidir
- D) Birincisi zarf-fiil değerli yapı, ikincisi sıfat-fiildir
- E) Birincisi zamir, ikincisi edattır
Doğru cevap: D
Çözüm: Çocukken -ken ile zaman ilişkisi kurar; başladığı ise kitap adını niteleyen sıfat-fiildir. Cümlenin çekimli yüklemi değiştirdi biçimidir.
“Bahçeye gidip çocukların hazırladığı sahneyi gördük.” cümlesinde fiilimsilerle ilgili hangi açıklama doğrudur?
- A) “Gidip” isim-fiil; “hazırladığı” çekimli fiildir
- B) Her ikisi de adın yerini tutan zamirdir
- C) “Gidip” sıfat-fiil; “hazırladığı” edattır
- D) Her ikisi de tek başına bağımsız çekimli yüklemdir
- E) “Gidip” zarf-fiil; “hazırladığı” sıfat-fiildir
Doğru cevap: E
Çözüm: Gidip sözcüğü -ip zarf-fiil ekiyle eylemler arasında bağ kurar; hazırladığı sözcüğü sahneyi niteleyen sıfat-fiildir.
Bir çocuğun okuma becerisi düşük ama kavrama düzeyi yüksek. Öğretmen hangi kitap seçimini daha iyi gerekçelendirebilir?
- A) Güçlü görsellerle desteklenen, katmanlı fakat erişilebilir anlatı sunan bir kitap
- B) Yalnız bir yaş grubunda herkesin sevdiği varsayılan kitap
- C) Resimsiz ve sadece çok uzun paragraflardan oluşan ağır bir kitap
- D) Okurun anlamlandırmasına izin vermeyen sürekli nasihat kitabı
- E) Sadece çok zor sözcüklerden oluşan metnin ödüllü olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Okur gelişimi farklı boyutlarda ilerleyebilir. Görsel desteği, anlatı katmanları ve erişilebilir dil, düşük akıcılıkla yüksek kavrayışı birlikte destekleyebilir.