“Koşarak yanına gelen öğrencinin taşıdığı dosyayı inceledi.” cümlesinde “koşarak”, “gelen” ve “taşıdığı” sırasıyla hangi türdedir?
- A) Zarf-fiil, sıfat-fiil, sıfat-fiil
- B) Sıfat-fiil, zarf-fiil, isim-fiil
- C) İsim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil
- D) Zarf-fiil, çekimli fiil, isim-fiil
- E) Sıfat-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil
Doğru cevap: A
Çözüm: Koşarak eylemin nasıl gerçekleştiğini belirtir ve zarf-fiildir. Gelen ve taşıdığı sözcükleri adları niteleyen sıfat-fiillerdir.
“Yalnız” sözcüğü “Yalnız çocuk konuştu.” ve “Yalnız, bunu kimseye söyleme.” cümlelerinde nasıl kullanılmıştır? (İlk cümlede yalnız, tek başına kalan çocuğu belirtir.)
- A) İlkinde zamir, ikincisinde sayı sıfatı
- B) İlkinde sıfat, ikincisinde uyarı anlamı veren cümle başı sözü
- C) İlkinde zarf, ikincisinde özel ad
- D) İlkinde fiil, ikincisinde isim-fiil
- E) İlkinde bağlaç, ikincisinde işaret zamiri
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk kullanımda yalnız çocuk adını niteleyerek sıfattır. İkinci kullanım bir uyarı/geçiş ifadesidir; sözcük türü bağlamdan belirlenir.
“Okumayı sevmeyen çocuklara kitap seçerken onların ilgi alanlarını gözetmek gerekir.” cümlesinde “okumayı” ve “sevmeyen” sırasıyla nedir?
- A) Sıfat-fiil ve zarf-fiil
- B) Zarf-fiil ve isim-fiil
- C) İsim-fiil ve sıfat-fiil
- D) İki çekimli fiil
- E) İki bağlaç
Doğru cevap: C
Çözüm: Okumayı sözcüğündeki -ma isim-fiil eki eylemi adlaştırır; sevmeyen sözcüğündeki -en ise çocuklar adını niteleyen sıfat-fiil kurar.
“Çocukken okumaya başladığı kitap, onun dünyaya bakışını değiştirdi.” cümlesinde “çocukken” ve “başladığı” için hangisi doğrudur?
- A) Her ikisi nesne durumunda isimdir
- B) Birincisi sıfat-fiil, ikincisi bağlaçtır
- C) Her ikisi de cümlenin çekimli yüklemidir
- D) Birincisi zarf-fiil değerli yapı, ikincisi sıfat-fiildir
- E) Birincisi zamir, ikincisi edattır
Doğru cevap: D
Çözüm: Çocukken -ken ile zaman ilişkisi kurar; başladığı ise kitap adını niteleyen sıfat-fiildir. Cümlenin çekimli yüklemi değiştirdi biçimidir.
“Bahçeye gidip çocukların hazırladığı sahneyi gördük.” cümlesinde fiilimsilerle ilgili hangi açıklama doğrudur?
- A) “Gidip” isim-fiil; “hazırladığı” çekimli fiildir
- B) Her ikisi de adın yerini tutan zamirdir
- C) “Gidip” sıfat-fiil; “hazırladığı” edattır
- D) Her ikisi de tek başına bağımsız çekimli yüklemdir
- E) “Gidip” zarf-fiil; “hazırladığı” sıfat-fiildir
Doğru cevap: E
Çözüm: Gidip sözcüğü -ip zarf-fiil ekiyle eylemler arasında bağ kurar; hazırladığı sözcüğü sahneyi niteleyen sıfat-fiildir.
Bir çocuğun okuma becerisi düşük ama kavrama düzeyi yüksek. Öğretmen hangi kitap seçimini daha iyi gerekçelendirebilir?
- A) Güçlü görsellerle desteklenen, katmanlı fakat erişilebilir anlatı sunan bir kitap
- B) Yalnız bir yaş grubunda herkesin sevdiği varsayılan kitap
- C) Resimsiz ve sadece çok uzun paragraflardan oluşan ağır bir kitap
- D) Okurun anlamlandırmasına izin vermeyen sürekli nasihat kitabı
- E) Sadece çok zor sözcüklerden oluşan metnin ödüllü olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Okur gelişimi farklı boyutlarda ilerleyebilir. Görsel desteği, anlatı katmanları ve erişilebilir dil, düşük akıcılıkla yüksek kavrayışı birlikte destekleyebilir.
Bir anlatıda ormanın korunması teması vardır; fakat kahramanlar tek boyutlu, olaylar rastlantılarla çözülüyor ve metin sürekli öğüt veriyor. En uygun değerlendirme hangisidir?
- A) İyi tema bütün yapısal sorunları giderir
- B) Olumlu tema tek başına edebî niteliği garanti etmez
- C) Her çocuk kitabı aynı olay örgüsünü tekrar etmelidir
- D) Çatışma yoksa metin mutlaka fabldır
- E) Nitelikli edebiyatta karakterin işlevi bulunmaz
Doğru cevap: B
Çözüm: Edebî nitelik tema kadar olay örgüsü, karakter gelişimi, dil ve anlatı bütünlüğünü de gerektirir. İyi niyetli bir mesaj bu eksikleri tek başına telafi etmez.
Resimli bir kitapta yazı “kapı açık” derken görsel kapının önünde karmaşık bir engel gösteriyor. En isabetli okuma hangisidir?
- A) Görseli tamamen yok saymak
- B) Yazının her zaman yanlış olduğunu varsaymak
- C) Metin ve görsel arasındaki farklılığın anlam üretimine katkısını araştırmak
- D) Kapak renginden kitabın türünü kesinleştirmek
- E) Hikâyenin mantıksız olduğuna hemen karar vermek
Doğru cevap: C
Çözüm: Resimli kitaplarda görsel-yazı ilişkisi bazen tamamlayıcı, bazen gerilimlidir. Bu fark bilinçli bir anlatı tekniği olabilir ve bağlamla yorumlanmalıdır.
Bir çeviri çocuk kitabında kültüre özgü bir söz oyunu bulunuyor. Niteliği korumaya yönelik en uygun yaklaşım hangisidir?
- A) Söz oyununu bağlamdan kopuk biçimde tek tek sözcüklere çevirmek
- B) Bütün kültürel göndermeleri gerekçesiz çıkarmak
- C) Okura anlaşılmaz sözcükler bırakarak metni kesmek
- D) Anlamı ve okur deneyimini gözeterek bağlama duyarlı çeviri yapmak
- E) Çevirinin yalnız sayfa sayısının aynı olmasını sağlamak
Doğru cevap: D
Çözüm: Çocuk kitabı çevirisinde kültürel göndermeler ve söz oyunları yalnız sözcük karşılığıyla değil, işlev ve yaşa uygun okur deneyimiyle değerlendirilir.
Bir sınıf kitaplığında yalnızca erkek kahramanların olduğu ve diğer karakterlerin hep edilgen kaldığı kitaplar seçiliyor. Bu seçim hangi açıdan eleştirilmelidir?
- A) Bütün kitapların fabl türünde olmaması
- B) Kâğıt boyutlarının farklı olması
- C) Hikâyelerde yer adlarının bulunması
- D) Her kitabın aynı yayınevinden çıkmaması
- E) Temsil çeşitliliğini ve okurun çoklu özdeşleşme olanaklarını sınırlaması
Doğru cevap: E
Çözüm: Çocuk edebiyatında farklı karakterlerin özne ve eyleyen olmasına alan açmak, okurun çeşitli deneyim ve bakış açılarıyla karşılaşmasını destekler.
Aşağıdakilerden hangisi 1919–1923 arasındaki siyasal ve askerî gelişmelerin doğru kronolojik sıralamasıdır?
- A) Amasya Genelgesi → TBMM’nin açılması → Sakarya → Büyük Taarruz → Lozan
- B) TBMM’nin açılması → Amasya → Büyük Taarruz → Sakarya → Lozan
- C) Sakarya → TBMM’nin açılması → Amasya → Lozan → Büyük Taarruz
- D) Amasya → Sakarya → TBMM’nin açılması → Lozan → Büyük Taarruz
- E) Lozan → Amasya → TBMM’nin açılması → Sakarya → Büyük Taarruz
Doğru cevap: A
Çözüm: Amasya 1919, TBMM 1920, Sakarya 1921, Büyük Taarruz 1922, Lozan 1923 tarihlidir. Sıralama ulusal mücadelenin gelişimini yansıtır.
Osmanlı’da Tanzimat, Islahat ve I. Meşrutiyet hakkında aşağıdaki yorumlardan hangisi tarihsel açıdan daha sağlamdır?
- A) Üç belge de 1923 yılında yayımlanmıştır
- B) Hukukî ve idarî dönüşüm girişimleri farklı tarihlerde ve farklı içeriklerle gelişmiştir
- C) Üçü de aynı metnin farklı adlarıdır
- D) I. Meşrutiyet, İstanbul’un fethinden öncedir
- E) Tanzimat Fermanı TBMM tarafından ilan edilmiştir
Doğru cevap: B
Çözüm: Tanzimat 1839, Islahat 1856, I. Meşrutiyet 1876 tarihlidir. Bu gelişmelerin kapsamı ve bağlamı farklıdır; eş anlamlı belgeler değildir.
751 Talas Savaşı ile Türklerin İslamlaşması arasında nasıl bir ilişki kurulması tarihsel yönteme daha uygundur?
- A) Savaş günü bütün Türk toplulukları aynı anda Müslüman olmuştur
- B) Bu savaş sonrasında Türklerin hiçbir devleti kalmamıştır
- C) Savaş, Türk-İslam temaslarının geliştiği uzun sürecin önemli dönüm noktalarındandır
- D) İslamlaşma yalnız Anadolu’da başlamıştır
- E) Bu savaş Osmanlı Devleti’nin kuruluşuyla aynı yıldadır
Doğru cevap: C
Çözüm: Talas Savaşı Türk-İslam ilişkileri bakımından önemlidir; ancak farklı Türk topluluklarının İslamlaşması zamana yayılan çok etkenli bir süreçtir.
I. Meşrutiyet’in anayasal önemine ilişkin hangi açıklama doğrudur?
- A) 1928 Latin alfabesine geçiş sağlanmıştır
- B) 1919 Erzurum Kongresi toplanmıştır
- C) 1453 İstanbul fethedilmiştir
- D) 1876 Kanun-ı Esasi ile anayasal düzene geçiş girişimi yapılmıştır
- E) 1071 Malazgirt Savaşı kazanılmıştır
Doğru cevap: D
Çözüm: I. Meşrutiyet ve Kanun-ı Esasi 1876’da ortaya çıkmıştır; tarihsel önemi anayasal-monarkik kurumlaşma girişimidir.
“Cumhuriyet ilan edilmeden önce Ankara’da ulusal egemenliğin kurumsallaşması yönünde önemli bir adım atılmıştır.” yargısı öncelikle hangi gelişmeyle desteklenir?
- A) 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilan edilmesiyle
- B) 1928’de Harf Devrimi yapılmasıyla
- C) 1934’te Soyadı Kanunu’nun kabulüyle
- D) 1932’de halkevlerinin açılmasıyla
- E) 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılmasıyla
Doğru cevap: E
Çözüm: TBMM’nin açılması 1920’de millî temsilin kurumsallaşması bakımından temel adımdır; Cumhuriyet’in ilanı 1923’te gerçekleşmiştir.
Dağların kıyıya paralel uzandığı bir yörede kıyı ve iç kesimlerde farklı iklim koşulları oluşmasının temel gerekçesi hangisidir?
- A) Yükseltinin ve dağ sıralarının deniz etkisinin iç kesimlere ulaşmasını sınırlaması
- B) Enlem çizgilerinin iki tarafta tamamen farklı olması
- C) Denizin varlığının bütün yeryüzü şekillerini etkisiz bırakması
- D) Boylamın tek başına yağışı belirlemesi
- E) Dağların rüzgâr ve yağış üzerinde hiçbir etkisi bulunmaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Yükselti ve orografik engeller deniz etkisinin iç kesimlere girişini sınırlar; kıyı ve iç kesimler arasında sıcaklık ve yağış farkı gelişebilir.
Bir akarsu havzasında yoğun ormansızlaşmanın ardından aynı yağışta taşkınların artması hangi ilişkiyle en iyi açıklanır?
- A) Enlem derecesinin sürekli değişmesiyle
- B) Yüzey akışının artması ve toprağın suyu tutma kapasitesinin azalmasıyla
- C) Akarsuyun eğiminin mutlaka sıfırlanmasıyla
- D) Denizin tuzluluğunun yağışı tamamen durdurmasıyla
- E) Havzadaki bütün yağmurun doğrudan yer altına sızmasıyla
Doğru cevap: B
Çözüm: Vejetasyon kaybı yüzeysel akışı artırabilir, toprağın su tutmasını azaltabilir ve erozyon-taşkın riskini yükseltebilir.
Aynı kentte deprem tehlikesi sabitken güçlendirme çalışmalarının ardından beklenen can ve mal kaybı azalıyor. Bu değişim neyi gösterir?
- A) Depremin artık fiziksel olarak mümkün olmadığını
- B) Kentte enlem ve boylamın değiştiğini
- C) Riskin yalnız tehlikeye değil zarar görebilirliğe de bağlı olduğunu
- D) Yalnız nüfus yoğunluğunun risk oluşturduğunu
- E) Tehlike ve risk kavramlarının eş anlamlı olduğunu
Doğru cevap: C
Çözüm: Yapıların güçlendirilmesi maruziyet altında oluşabilecek hasarı ve kaybı azaltabilir. Tehlike aynı kalsa bile zarar görebilirlik düştüğü için risk azalır.
1/200.000 ölçekli haritada kuş uçuşu 4 cm olan iki nokta arası, gerçekte kaç kilometredir?
- A) 0,8 km
- B) 2 km
- C) 20 km
- D) 8 km
- E) 80 km
Doğru cevap: D
Çözüm: Haritada 1 cm gerçekte 200.000 cm yani 2 km’dir. 4 cm için 4 × 2 = 8 km hesaplanır; birim dönüşümü esastır.
Türkiye’nin enerji ve ticaret geçiş yollarındaki konumu ile İstanbul ve Çanakkale boğazlarının önemi hangi kavramla doğrudan açıklanır?
- A) Güneş ışınlarının geliş açısı
- B) Yerçekiminin kutuplarda artması
- C) Dünya’nın geoit biçimi
- D) Ekvator’a paralel enlem çizgileri
- E) Göreceli (özel) konum
Doğru cevap: E
Çözüm: Boğazlar, kıtalar arası bağlantılar ve ticaret güzergâhları çevresel konum ilişkileridir. Mutlak konum koordinatlarla belirlenir.