39°D meridyeninde yerel güneş saati 13.20 ise 30°D meridyeninde saat kaçtır?
- A) 13.56
- B) 13.11
- C) 12.44
- D) 12.20
- E) 14.00
Doğru cevap: C
Çözüm: Batıdaki 30°D, 39°D'den 9° geridedir; 9×4=36 dakika çıkarılır: 12.44.
Bir arazinin alanı 1/200.000 ölçekli haritada 9 cm² ölçülüyor. Ölçek kaynaklı alan dönüşümüne göre gerçek alan kaç km² olur?
- A) 36 km²
- B) 18 km²
- C) 9 km²
- D) 180 km²
- E) 360 km²
Doğru cevap: A
Çözüm: 1 cm haritada 2 km olduğundan 1 cm²=4 km²; 9 cm²=36 km².
Aynı iki merkez 1/100.000 ölçekli haritada 10 cm aralıklıdır. Mesafe 1/250.000 ölçekli ikinci haritada kaç cm görünür?
- A) 2 cm
- B) 10 cm
- C) 25 cm
- D) 4 cm
- E) 40 cm
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk haritada gerçek uzaklık 10 km'dir. İkinci haritada 1 cm=2,5 km olduğu için 4 cm görünür.
Aylık iklim verisinde A kentinin ocak yağışı 125 mm, temmuz yağışı 2 mm; B kentinin ocak yağışı 45 mm, temmuz yağışı 95 mm'dir. Diğer veriler eşit varsayılırsa hangi yorum en ihtiyatlıdır?
- A) A ve B'nin yükseltileri kesinlikle aynıdır
- B) A'nın tamamı çöldür; başka veri gerekmez
- C) B'de hiçbir kış yağışı görülmez
- D) İki kentin toplam nüfusu bu verilerden bulunur
- E) A'da belirgin yaz kuraklığı vardır; B'de yaz yağışı A'ya göre daha fazladır
Doğru cevap: E
Çözüm: Veriler mevsimsel yağışın karşılaştırılmasını sağlar; iklim türü için tüm yıl ve sıcaklıklar da incelenmelidir.
İki kıyı istasyonu aynı enlemdedir; birinin gerisinde kıyıya paralel yüksek dağlar, diğerinde iç kesimlere uzanan alçak vadiler vardır. Hangi olası sonuç daha iyi gerekçelendirilir?
- A) İki merkezin boylamları kesin aynıdır
- B) Birinci yerde hiç yağış oluşamaz
- C) İkinci yerde bütün yer şekilleri aynıdır
- D) İç kesimlere deniz etkisinin ulaşma biçimi topoğrafya nedeniyle farklılaşabilir
- E) Dağların yönelimi ulaşımı hiçbir koşulda etkilemez
Doğru cevap: D
Çözüm: Dağların uzanışı ve vadilerin açıklığı deniz etkisi ve ulaşım koridorlarını değiştirebilir.
Bir gözlemci aynı yükseltideki kuzey ve güney yamaçların kış güneşlenmesini karşılaştırıyor. Türkiye'de bulutluluk ve eğimin diğer özellikleri benzerse hangisi beklenir?
- A) Kuzey yamacın her koşulda sürekli Güneş'i tam tepede görmesi
- B) Güney yamaçların genel olarak daha fazla güneş ışını alması
- C) Bakı etkisinin Dünya'da hiçbir yerde olmaması
- D) İki yamacın farklı enlemlerde bulunmasının zorunlu olması
- E) Güney yamaçta mutlaka deniz seviyesinin altına inilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Kuzey Yarım Küre orta enlemlerinde güney bakılı yamaçlar genel olarak daha fazla güneşlenir.
Bir haritada sık izohipsler üzerinde akarsu, yakınında seyrek izohipsler üzerinde yerleşme görülüyor. Sadece bu veriye dayanarak hangi çıkarım yapılabilir?
- A) Akarsuyun suyu kesinlikle içilebilir
- B) Yerleşmenin nüfusu tam 100.000 kişidir
- C) Akarsu çevresindeki gösterilen yamaç daha dik; yerleşme çevresi görece daha az eğimlidir
- D) İki yerde yıllık yağış eşittir
- E) Akarsu yatağında yalnız granit bulunur
Doğru cevap: C
Çözüm: İzohips sıklığı eğimi gösterir; su kalitesi, nüfus ve kayaç için veri gerekebilir.
Yazın denizden gelen nemli hava kıyı dağında yükseliyor, rüzgâraltı iç kesimde kuruyup ısınıyor. Hangi süreç birlikte gerçekleşebilir?
- A) Rüzgârüstünde yağışın fiziksel olarak imkânsızlaşması
- B) Dağ kütlesinin bir günde yok olması
- C) Nemli havanın yükselirken her koşulda daha sıcak kalması
- D) İç kesimde deniz seviyesinin sürekli değişmez olması
- E) Rüzgârüstünde orografik yağış ve rüzgâraltında görece kuraklaşma
Doğru cevap: E
Çözüm: Yükselen hava soğuyup yağış oluşturabilir; alçalan hava bağıl nemi azaltabilir.
Bir ilçede deprem tehlike değeri yüksek ama nüfus seyrek ve binalar güçlendirilmiş; başka ilçede aynı tehlikede yapı kırılganlığı yüksek. Hangi yorum uygundur?
- A) Deprem tehlikesi yüksek olan her yerde kayıplar kesin aynı olur
- B) Yapı kalitesi deprem riskine hiçbir biçimde etki etmez
- C) Nüfusun dağılışı yalnız atmosferik basıncı değiştirir
- D) Risk, yalnız haritadaki renk kodundan hesaplanır
- E) Aynı tehlike düzeyi farklı maruziyet ve kırılganlık nedeniyle farklı kayıp riskleri doğurabilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Fiziksel tehlike aynı olsa bile maruziyet ve kırılganlık farklı risk oluşturur.
Bir araştırmacı AFAD deprem tehlike haritasındaki yüksek değeri 'bu mahallede kesin şu kadar bina yıkılacak' biçiminde sunuyor. Hangi ek bilgi eksiktir?
- A) Yalnız harita başlığının yazı tipi
- B) Kentin adının kaç heceli olduğu
- C) Yapı stoku, zemin, maruziyet ve kırılganlığa ilişkin veriler
- D) Bir meridyen derecesinin kaç dakika olduğu
- E) Tek başına iklimdeki mevsim uzunluğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Deprem tehlike haritası doğrudan hasar veya risk haritası değildir; kayıp için başka değişkenler gerekir.
Bir gölün dışa yüzeysel akışı yok ve kurak dönemde buharlaşma güçlü. Hangi ifade bilimsel olarak en savunulabilir?
- A) Bütün kapalı göller zorunlu olarak tatlı ve içilebilirdir
- B) Dışa akışı olmayan her gölün derinliği aynıdır
- C) Göldeki bütün tuzlar her yıl hiç değişmeden yok olur
- D) Havzada çözünmüş maddeler birikebilir; göl suyunun niteliği ek hidrojeolojik verilere bağlıdır
- E) Bu veri gölde balık türlerinin sayısını kesin verir
Doğru cevap: D
Çözüm: Kapalı havza ve buharlaşma tuzluluğu etkileyebilir; kimyasal nitelik yalnız bu iki gözlemden kesin belirlenmez.
Aşağıdaki akarsulardan biri Türkiye'de doğup Karadeniz'e ulaşır; diğeri Türkiye dışına akarak başka ülke topraklarından geçer. Doğru eşleştirme hangisidir?
- A) Fırat – Kızılırmak
- B) Dicle – Yeşilırmak
- C) Aras – Sakarya
- D) Meriç – Büyük Menderes
- E) Kızılırmak – Fırat
Doğru cevap: E
Çözüm: Kızılırmak Türkiye'de doğup Karadeniz'e dökülür; Fırat sınır aşan bir akarsudur.
Bir ilin nüfusu 800.000, yüzölçümü 4.000 km²; diğerinin nüfusu 1.000.000, yüzölçümü 10.000 km²'dir. Aritmetik yoğunluk için hangisi doğrudur?
- A) İlk ilin yoğunluğu 200, ikincinin 100 kişi/km²'dir
- B) İlk ilin yoğunluğu 100, ikincinin 200 kişi/km²'dir
- C) İkisi de 800 kişi/km²'dir
- D) İlk ilde nüfus daha az olduğu için yoğunluk zorunlu olarak düşüktür
- E) Yüzölçümü bilinmediğinden oran hesaplanamaz
Doğru cevap: A
Çözüm: 800.000/4.000=200 ve 1.000.000/10.000=100; nüfus büyük olan ilin yoğunluğu daha azdır.
Genç nüfus oranı yüksek ve son dönemde kente göç almış bir yerleşmeye ait nüfus piramidinde genç yetişkinler artıyor. Hangisi yalnız bu grafikle kesin kanıtlanamaz?
- A) Genç yaş gruplarının görece büyüklüğü
- B) Yaş gruplarının birbirinden farklı payları
- C) Kadın-erkek dağılımının yaşa göre değişmesi
- D) Göçün tek nedeninin iş olanakları olduğu
- E) Belirli yaş aralığında nüfus yığılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Piramidin demografik biçimi görülür; göçün tek nedeni için sosyoekonomik kanıt gerekir.
Bir belediye yeni hastane yeri seçerken nüfus yoğunluğu, yol erişimi, sel alanı ve arazi eğimini aynı haritada karşılaştırıyor. Bu işlem hangisine iyi bir örnektir?
- A) Yalnız meridyen sayılarının ezberlenmesi
- B) CBS'de çok katmanlı mekânsal uygunluk analizi
- C) İklim kuşaklarının Dünya dışına taşınması
- D) Sadece deprem anında saat ölçülmesi
- E) Bir alanın koordinatlarını hiç kullanmadan rastgele seçilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: CBS farklı konumsal katmanları birlikte değerlendirip yer seçimini destekler.
Bir üretim alanında pamuk verimi sulama sonrasında artıyor. Aynı dönemde tohum ve gübre uygulamaları da değişmişse hangi değerlendirme uygundur?
- A) Verim artışı yalnız sulamaya kesin bağlanamaz; diğer değişkenler de incelenmelidir
- B) Sulama hiçbir koşulda verimi etkileyemez
- C) Pamuk ancak sürekli donlu bölgelerde yetişir
- D) Tohum ve gübre bilgisi ölçüm açısından yasaktır
- E) Ürünün adı tek başına verim oranını hesaplatır
Doğru cevap: A
Çözüm: Birden çok değişken değiştiğinde tek nedene kesin atıf yapmak doğru değildir.
Karadeniz kıyısında yıl boyu yağışlı, iç kesimde ise daha yüksek yıllık sıcaklık farkı olan iki yerin karşılaştırılmasında hangisi doğrudur?
- A) İç kesimde yağış ölçümü yapmak gereksizdir
- B) İki yerin iklimi yalnız boylamla kesin açıklanır
- C) Denizelliğin, dağların uzanışının ve yükseltinin etkileri birlikte araştırılmalıdır
- D) Kıyıdaki bütün alanların yükseltisi zorunlu olarak aynı olur
- E) Yer şekilleri deniz etkisinin dağılışını değiştirmez
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıyı-iç kesim iklim farkları topoğrafya ve denize uzaklığın ortak etkisiyle açıklanabilir.
Bir havzada orman alanı azalıyor, geçirimsiz kent yüzeyleri artıyor ve kuvvetli yağış görülüyor. Hangi risk değerlendirmesi daha uygundur?
- A) Yüzey akışı ve taşkın tehlikesi artabilir; drenaj ve yerleşme koşulları da incelenmelidir
- B) Ormansızlaşma bütün yağışı kesin sona erdirir
- C) Geçirimsiz yüzeyler her koşulda sızmayı artırır
- D) Sel tehlikesi yalnız yerel saat farkıyla belirlenir
- E) Taşkın alanındaki nüfus kayıpları hiçbir zaman etkilemez
Doğru cevap: A
Çözüm: Arazi örtüsü ve geçirimsizleşme yüzey akışını etkiler; risk maruziyete de bağlıdır.
Bölge sınıflamasında bir ilin kıyısında nemli iklim, yüksek iç kesiminde karasal özellikler görülüyor. Bu veri hangi genellemeyi geçersiz kılar?
- A) Bölgesel coğrafya incelemelerinin yapılabileceğini
- B) Bir coğrafi bölgedeki bütün yerleşmelerin aynı yükselti ve iklime sahip olduğu iddiasını
- C) İklimin topoğrafyadan etkilenebileceğini
- D) Aynı ilde farklı yükseltiler bulunabileceğini
- E) İklim özelliklerinin mekâna göre değişebileceğini
Doğru cevap: B
Çözüm: Bölge ve il sınırları kendi içindeki doğal çeşitliliği ortadan kaldırmaz.
Bir çalışmada bir yıldaki tek aşırı yağış olayı 'iklim kalıcı olarak tamamen değişti' kanıtı sayılıyor. En güçlü bilimsel eleştiri hangisidir?
- A) Aşırı yağışın hiçbir meteorolojik açıklaması olamaz
- B) İklim eğilimi için uzun dönemli, karşılaştırılabilir gözlem serileri ve değişkenlik analizi gerekir
- C) Yağış yalnız volkanlarda gerçekleşebilir
- D) Hava durumu ve iklim daima aynı zaman ölçeğini kapsar
- E) İklim değişikliğini incelemek için sıcaklık ve yağış verisi kullanılmaz
Doğru cevap: B
Çözüm: Tek olay uzun dönem eğilimini tek başına kanıtlamaz; yeterli dönem ve yöntem gerekir.