Aynı iki merkez 1/100.000 ölçekli haritada 10 cm aralıklıdır. Mesafe 1/250.000 ölçekli ikinci haritada kaç cm görünür?
- A) 2 cm
- B) 10 cm
- C) 25 cm
- D) 4 cm
- E) 40 cm
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk haritada gerçek uzaklık 10 km'dir. İkinci haritada 1 cm=2,5 km olduğu için 4 cm görünür.
1876, 1878, 1908, 1909 çizelgesine dayanarak hangi yargıya ulaşılır?
- A) 1909'da ilk kez Karahanlı devleti kurulmuştur
- B) 1878 Kanun-i Esasi'nin ilk ilan yılıdır
- C) 1908 II. Meşrutiyetin sona erdiği yıldır
- D) Anayasal düzen ilan, meclisin tatili, yeniden işlerlik ve anayasa değişikliği aşamalarından geçmiştir
- E) 1876 Tanzimat Fermanının ilan tarihidir
Doğru cevap: D
Çözüm: Meşrutiyetin seyri kesintili ve yeniden düzenlemelidir.
Bir devlet bölgesel ticaret anlaşmasına gönüllü katılıyor ve antlaşmada öngörülen yükümlülükleri üstleniyor. 'Bu nedenle hiçbir egemenlik yetkisi kalmamıştır' diyen görüşe en güçlü itiraz hangisidir?
- A) Tüm antlaşmalar ülkelerin kendiliğinden ortadan kalkmasını sağlar
- B) Uluslararası yükümlülük üstlenmek tek başına devletin egemen kamu otoritesinin bütünüyle yok olduğu anlamına gelmez
- C) Devletin nüfusu antlaşma imzalanınca sıfırlanır
- D) Egemenlik yalnız yeryüzü şekillerinin adıdır
- E) İmza atan her devlet otomatik başka devletin vilayeti olur
Doğru cevap: B
Çözüm: Egemenlik uluslararası hukuk yükümlülükleriyle birlikte kullanılabilir; tam yok oluş çıkarımı desteklenmez.
Kültepe'de borç ve alışveriş hesapları içeren tabletlerden hangi sonuç doğrudan desteklenir?
- A) Tüm Anadolu tek dil kullanıyordu
- B) Tüccarlar arasında yazılı ekonomik ilişkiler vardı
- C) Bütün kentler aynı kağana bağlıydı
- D) MÖ döneminde hiç takas yapılmadı
- E) Bölgedeki tüm insanlar şehirde yaşardı
Doğru cevap: B
Çözüm: Ticari belgeler ekonomiye ilişkin doğrudan kanıttır; tüm toplumu temsil etmez.
Bir tarihçi 'Kütahya-Eskişehir yenilgisinin ardından savunma hattının geriye çekilmesi, daha sonra Sakarya'da savunma yapılması ve 1922'de taarruza geçilmesi' dizisini aktarıyor. Hangi yorum savunulabilir?
- A) Türk ordusu Temmuz 1921'de bütün cephelerde kesin zafer kazanmıştır
- B) Büyük Taarruz Sakarya'dan önce başlamıştır
- C) Askerî harekâtların savunma ve taarruz safhaları farklı zamanlarda değişen koşullara göre yürütülmüştür
- D) Sakarya Muharebesi 1923 Lozan görüşmelerinin askerî adıydı
- E) Temmuz 1921 geri çekilmesi Türkiye'nin savaş dışı kalması anlamına gelmiştir
Doğru cevap: C
Çözüm: Kronoloji geri çekilme, savunma ve taarruz safhalarını gösterir.
Tüketici fiyat endeksi ilk yıl 120, sonraki yıl 132 ise bu iki yıl arasındaki enflasyon oranı kaçtır?
- A) %12
- B) %20
- C) %32
- D) %132
- E) %10
Doğru cevap: E
Çözüm: (132−120)/120 × 100 = %10 enflasyon oluşur.
Bir kil tablette kralın zaferi anlatılıyor ancak karşı devletin kaydında sonuç farklı aktarılıyor. En bilimsel tutum hangisidir?
- A) İlk bulunan belgeyi tek doğru saymak
- B) Savaşın hiç yaşanmadığını varsaymak
- C) Belgeyi değerlendirmeden tamamen yok saymak
- D) Her iki kaydı otomatik olarak eşit derecede doğru ilan etmek
- E) İki anlatının amaç ve kanıtlarını sorgulayıp başka verilerle karşılaştırmak
Doğru cevap: E
Çözüm: Çelişen tarihsel kaynaklar iç/dış tenkit ve karşılaştırmayla incelenir.
Osmanlı iskânını anlatan belgede sınır köyüne aile yerleştirilmesi ve üretim yükümlülüğü geçiyor. Hangisi doğrudan desteklenir?
- A) Bütün Balkan toplumlarının aynı dinî kimliği zorunlu benimsemesi
- B) Yerleşme politikasının güvenlik ve iktisadi amaçlarla ilişkilendirilebilmesi
- C) Tüm üretim araçlarının eşit paylaşılması
- D) Bütün Osmanlı şehirlerinin aynı tarihte kurulması
- E) Fethedilen bölgelerde yerel kurum kalmaması
Doğru cevap: B
Çözüm: Tek belge sınırlı bir uygulamanın amacına ışık tutabilir.
Bir akademik metin, 1921 Anayasası'ndaki millî egemenliği ve 1934 kadınların milletvekilliği hakkını aynı çizgide ele alıyor. Bu ilişkiyi nasıl sınırlamak gerekir?
- A) 1934 hakkı 1921 Anayasasının ilk maddesindeki kelimelerle aynı gün yürürlüğe girmiştir
- B) İkisi siyasal katılım açısından ilişkilidir; ancak farklı dönem, kapsam ve hukuki düzenlemelerdir
- C) 1921 Anayasası doğrudan 1936 Montrö'nün ekidir
- D) 1934 düzenlemesi saltanatın yeniden kurulmasına yöneliktir
- E) İki olayın da siyasal temsil açısından hiçbir bağlantısı yoktur
Doğru cevap: B
Çözüm: Kavramsal süreklilik tarihleri ve hukuki statüleri eşitleme gerekçesi değildir.
Genç nüfus oranı yüksek ve son dönemde kente göç almış bir yerleşmeye ait nüfus piramidinde genç yetişkinler artıyor. Hangisi yalnız bu grafikle kesin kanıtlanamaz?
- A) Genç yaş gruplarının görece büyüklüğü
- B) Yaş gruplarının birbirinden farklı payları
- C) Kadın-erkek dağılımının yaşa göre değişmesi
- D) Göçün tek nedeninin iş olanakları olduğu
- E) Belirli yaş aralığında nüfus yığılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Piramidin demografik biçimi görülür; göçün tek nedeni için sosyoekonomik kanıt gerekir.
Kösedağ sonrasına ait bir şehir vakfiyesiyle yerel beyliğe ait bir sikkenin aynı bölgede bulunması hangi sonucu destekler?
- A) Bölgede yerleşimin tamamen sona erdiğini
- B) Tüm kültürel uygulamaların yasaklandığını
- C) Merkezî güç zayıflarken bazı toplumsal kurumların devam edip siyasi otoritenin değişebildiğini
- D) Moğol etkisinin hiç görülmediğini
- E) Bütün halkın aynı dili kullandığını
Doğru cevap: C
Çözüm: Siyasi değişim kültürel ve kurumsal sürekliliği tamamen dışlamaz.
Bir öğretmen Hitit-Mısır Kadeş Antlaşmasını örnek göstererek öğrencilerde hangi tarihsel kavramı en doğrudan geliştirebilir?
- A) Yalnız denizcilik teknolojisi
- B) Modern seçim sistemi
- C) Devletler arası diplomasi ve yazılı uzlaşma
- D) Sanayi devrimi ve fabrika düzeni
- E) Uygur alfabesiyle ilk roman
Doğru cevap: C
Çözüm: Kadeş yazılı diplomatik antlaşma örneğidir.
İki kıyı istasyonu aynı enlemdedir; birinin gerisinde kıyıya paralel yüksek dağlar, diğerinde iç kesimlere uzanan alçak vadiler vardır. Hangi olası sonuç daha iyi gerekçelendirilir?
- A) İki merkezin boylamları kesin aynıdır
- B) Birinci yerde hiç yağış oluşamaz
- C) İkinci yerde bütün yer şekilleri aynıdır
- D) İç kesimlere deniz etkisinin ulaşma biçimi topoğrafya nedeniyle farklılaşabilir
- E) Dağların yönelimi ulaşımı hiçbir koşulda etkilemez
Doğru cevap: D
Çözüm: Dağların uzanışı ve vadilerin açıklığı deniz etkisi ve ulaşım koridorlarını değiştirebilir.
Bir fabrika üretimde ucuz yakıt kullanıyor, fakat çevrede yaşayanların sağlık ve temizlik maliyetleri piyasa fiyatına yansımıyor. Hangi ekonomik kavram ve politika mantığı daha uygundur?
- A) Pozitif dışsallık; hiçbir maliyetin bulunmaması
- B) Tam kamusal mal; kirliliğin tüketimde rakipsiz olması
- C) Rol çatışması; üretimin yalnız sosyolojik statüye bağlı olması
- D) Yasal-ussal otorite; fabrika fiyatının otomatik düşmesi
- E) Negatif dışsallık; toplumsal maliyetin karar ve düzenlemelere yansıtılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Kirliliğin üçüncü kişilere yüklediği maliyet negatif dışsallıktır; düzenleme buna yanıt arayabilir.
Bir araştırmacı 1923 Lozan'ın tam bağımsızlık yönünde önemli olduğunu söylüyor, ancak Musul sorununu aynı tarihte kesinleşmiş saymıyor. Hangi değerlendirme doğrudur?
- A) Lozan hiçbir alanda antlaşma niteliği taşımamıştır
- B) Musul sorunu 1934 Balkan Antantıyla çözülmüştür
- C) Lozan'la 1924 Medeni Kanun otomatik yürürlüğe girmiştir
- D) Musul 1923'te Hatay'a bağlanmıştır
- E) Bu yorum diplomatik başarı ile çözümsüz kalan sınır konusunu birbirinden ayırdığı için tutarlıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: Lozan temel bir barış antlaşmasıdır; Musul sorunu ayrıca ele alınarak 1926'da çözümlenmiştir.
Bir kamu kurumu ifade özgürlüğünü sınırlamak için yalnız 'bu düşünceden hoşlanmıyoruz' gerekçesini öne sürüyor; kanuni dayanak veya ölçülülük tartışılmıyor. Hangi itiraz önceliklidir?
- A) Her kamu görevlisi kişisel beğeniyle bütün hakları sınırsız ortadan kaldırabilir
- B) İfade özgürlüğü iklim ölçüm aracı olduğu için hukuk dışıdır
- C) Temel haklar her durumda ancak sözlü emirle sınırlandırılır
- D) Anayasal hak sınırlamalarında kanunîlik, ilgili anayasal gerekçe ve ölçülülük denetimi gerekir
- E) Ölçülülük yalnız demografik piramit için kullanılır
Doğru cevap: D
Çözüm: Temel hak sınırlamaları keyfî beğeniden değil anayasal güvencelere uygun kurallardan doğmalıdır.
Kut ve töreyi karşılaştıran bir öğrencinin hangi açıklaması doğrudur?
- A) Kut hükümdarlığın meşruiyeti, töre ortak hukuk ve geleneklerle ilgilidir
- B) Kut yalnız ticaret vergisi, töre yalnız askeri birimdir
- C) Kut yazı, töre para birimidir
- D) Kut yalnız halk oyunu, töre kent surudur
- E) Kut Roma hukuku, töre Pers satraplığıdır
Doğru cevap: A
Çözüm: Kut ve töre farklı siyasal-kültürel kavramlardır.
Bir öğrencinin tarih şemasında I. İnönü (1921) → Kütahya-Eskişehir (1921) → Büyük Taarruz (1922) yazıyor. Eksik iki büyük muharebe eklenirse doğru konumlandırma hangisidir?
- A) Sakarya, I. İnönü'den önce; II. İnönü, Büyük Taarruz'dan sonra
- B) II. İnönü, Büyük Taarruz'dan sonra; Sakarya, 1923'te
- C) Sakarya ve II. İnönü, ikisi de 1918 Mondros'tan önce
- D) II. İnönü, I. İnönü'den sonra; Sakarya, Kütahya-Eskişehir'den sonra
- E) II. İnönü, Sakarya'dan sonra; Sakarya, I. İnönü'den önce
Doğru cevap: D
Çözüm: Batı Cephesi kronolojisi I. İnönü, II. İnönü, Kütahya-Eskişehir, Sakarya, Büyük Taarruz şeklindedir.
Karadeniz kıyısında yıl boyu yağışlı, iç kesimde ise daha yüksek yıllık sıcaklık farkı olan iki yerin karşılaştırılmasında hangisi doğrudur?
- A) İç kesimde yağış ölçümü yapmak gereksizdir
- B) İki yerin iklimi yalnız boylamla kesin açıklanır
- C) Denizelliğin, dağların uzanışının ve yükseltinin etkileri birlikte araştırılmalıdır
- D) Kıyıdaki bütün alanların yükseltisi zorunlu olarak aynı olur
- E) Yer şekilleri deniz etkisinin dağılışını değiştirmez
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıyı-iç kesim iklim farkları topoğrafya ve denize uzaklığın ortak etkisiyle açıklanabilir.
Bir tarihçi Malazgirt zaferinden hemen sonra bütün Anadolu kentlerinin tek bir Türk devleti tarafından yönetildiğini yazıyor. Temel sorun nedir?
- A) 1071 tarihinin XI. yüzyılda olması
- B) Malazgirt'te Bizans ordusunun bulunması
- C) Siyasi değişimi kaynaklarla incelemek istemesi
- D) Anadolu'nun farklı bölgelerinden söz etmesi
- E) Yüzyıllara yayılan ve farklı aktörleri içeren dönüşümü tek güne indirgemesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Zafer etkiliydi; siyasi yerleşme ve kültürel dönüşüm aşamalı oldu.