Bir topluluğun gündelik ritüellerini ve kültürel anlamlarını yerinde inceleyen disiplin hangisidir?
- A) Sosyal antropoloji
- B) Astrofizik
- C) Jeomorfoloji
- D) Moleküler biyoloji
- E) Petrografi
Doğru cevap: A
Çözüm: Sosyal antropoloji insanların kültürel pratiklerini ve toplumsal ilişkilerini bağlam içinde araştırır.
Araştırmacının belirli bir topluluğun günlük yaşamını uzun süreli alan gözlemleri ve görüşmelerle betimlemesi hangi araştırma yaklaşımıdır?
- A) Laboratuvar spektroskopisi
- B) Etnografi
- C) Nüfus sayımı idaresi
- D) Jeolojik sondaj
- E) Meteorolojik haritalama
Doğru cevap: B
Çözüm: Etnografi uzun süreli alan çalışması, katılımlı gözlem ve görüşmelerle kültürel bağlamı anlamaya yönelir.
Bir törenin anlamını katılımcıların kendi kavramlarıyla açıklama hangi bakış açısını örnekler?
- A) Paleografik çözümleme
- B) Dışarıdan nicel indeksleme
- C) Emik yaklaşım
- D) Jeolojik tarihlendirme
- E) Biyometrik sınıflama
Doğru cevap: C
Çözüm: Emik yaklaşım topluluğun kendi anlam kategorilerine öncelik verir; etic yaklaşım analitik dış çerçevedir.
Başka bir kültürü yalnız kendi toplumunun ölçütleriyle aşağı gören yaklaşımın adı nedir?
- A) Kültürel görelilik
- B) Katılımlı gözlem
- C) Kültürel yayılma
- D) Etnosentrizm
- E) Etnografik görüşme
Doğru cevap: D
Çözüm: Etnosentrizm kendi kültürel ölçütlerini üstün ve evrensel sayma eğilimiyle ilişkilidir.
Soyun anne üzerinden izlenmesi hangi kavramla ifade edilir?
- A) Baba-soyluluk (patrilineal)
- B) Dış evlilik (egzogami)
- C) Merkezî yeniden dağıtım
- D) Yasal-ussal otorite
- E) Ana-soyluluk (matrilineal)
Doğru cevap: E
Çözüm: Ana-soyluluk akrabalık çizgisinin anne üzerinden belirlenmesidir; yönetimde kadın egemenliği demek değildir.
Topluluğun topladığı ürünlerin ortak bir merkezden hanelere paylaştırılması hangi ekonomik düzenleme türüdür?
- A) Yeniden dağıtım
- B) Serbest fiyat müzayedesi
- C) Bireysel takasın yokluğu
- D) Zorunlu sürgün
- E) Doğal seçilim
Doğru cevap: A
Çözüm: Yeniden dağıtımda kaynaklar merkezde toplanıp belirli ilkelere göre paylaştırılır.
İki topluluğun sürekli temas sonucunda karşılıklı kültürel değişim yaşaması ne olarak adlandırılır?
- A) Mutlak kültürel yalıtım
- B) Kültürleşme
- C) Nüfusun yaşlanması
- D) Tek başına dil ölümü
- E) Jeomanyetik terslenme
Doğru cevap: B
Çözüm: Kültürleşme (acculturation), sürekli temas eden toplulukların kültürel özelliklerinde karşılıklı değişim yaşamasıdır.
Araştırmacı bir düğünde katılımcıların kendi ifadelerini kaydediyor; ardından düğünü farklı toplumlarla ortak kavramlarla karşılaştırıyor. Bu iki aşama sırasıyla hangileridir?
- A) Emik açıklama – etik (etic) karşılaştırma
- B) Etik (etic) karşılaştırma – emik açıklama
- C) Laboratuvar deneyi – biyolojik evrim
- D) Anket örneklemi – karbon tarihleme
- E) Yalnızca siyasi tarih – tarihsel coğrafya
Doğru cevap: A
Çözüm: Önce üyelerin kendi açıklaması emik, daha sonra araştırmacının dış analitik karşılaştırması etic yaklaşımıdır.
Bir toplulukta miras anne soyundan geçiyor ancak köy meclisinin üyeleri farklı biçimde seçiliyor. Bundan hangi sonuç çıkar?
- A) Ana-soyluluk mutlaka yalnız kadın yöneticiler gerektirir.
- B) Soyun izlenmesi ile siyasal otorite ayrı incelenmelidir.
- C) Mirasın anne hattından geçmesi akrabalığın bulunmadığını gösterir.
- D) Siyasal meclis varsa kültürel yapı yoktur.
- E) Soy çizgisi tüm ekonomik faaliyetleri tek başına belirler.
Doğru cevap: B
Çözüm: Matrilineal soy, akrabalık hesabıdır; siyasal yetkinin zorunlu biçimi değildir.
Araştırmacı yalnız köy lideriyle görüşüp bütün hanelerin aynı görüşte olduğunu raporluyor. En temel yöntem sorunu nedir?
- A) Bütün görüşmeleri yazılı olarak kaydetmesi
- B) Alan araştırması yaparken köye gitmesi
- C) Tek kaynağa dayanarak grup içi çeşitliliği yok sayması
- D) Katılımcıların görüşünü istemesi
- E) Birden fazla veri türünün kullanılmasını önermesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Anahtar kişinin ifadesi diğer katılımcılarla ve bağımsız gözlemlerle çapraz kontrol edilmelidir.
Bir ülkede başka toplumdan alınan müzik tarzı yerel söz ve çalgılarla yeniden üretiliyor. Bu durum hangisini gösterir?
- A) Kültürün mutlaka tamamen ortadan kalktığını
- B) Aktarılan unsurların değişmeden kaldığını
- C) Hiçbir toplumun başka toplumdan etkilenmediğini
- D) Kültürel aktarımın yerel uyarlamalarla birleşebileceğini
- E) Kültürel etkileşimin yalnız zorla gerçekleştiğini
Doğru cevap: D
Çözüm: Kültürel yayılma ve uyarlama birlikte görülebilir; aktarım zorunlu olarak tek biçimli kopyalama değildir.
Bir araştırmacı cenaze ritüelini incelerken katılımcıların anlatıları ile doğrudan gözlediklerini ayrı kaydediyor. Bu ayrım neden önemlidir?
- A) Anlatıların her zaman yanlış olması
- B) Gözlemin hiçbir zaman yanılmaması
- C) Ritüellerin sosyal bilim konusu olmaması
- D) Sadece sayısal kanıtın kabul edilmesi
- E) Gözlem, katılımcı anlatısı ve yorumun farklı kanıt türleri olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Alan notlarında farklı veri türlerini ayırmak araştırmanın şeffaflığını ve yorum sınırlarının anlaşılmasını sağlar.
Bir pazarda malın fiyatı pazarlıkla oluşurken aynı köyde hasat ürünleri merkezî depodan ailelere paylaştırılıyor. İki düzenleme sırasıyla nedir?
- A) Piyasa değişimi – yeniden dağıtım
- B) Yeniden dağıtım – piyasa değişimi
- C) İç evlilik – dış evlilik
- D) Emik – etic
- E) Doğal seçilim – kültürel yalıtım
Doğru cevap: A
Çözüm: Fiyatla yapılan değişim piyasa, merkeze toplayıp paylaştırma yeniden dağıtım mekanizmasıdır.
Bir okulun yeni gelen öğrencilere yönelik çalışmasında farklı toplulukların bayramlarına “bizimkinden geri” deniyor. Bunu düzeltmek için ilk yaklaşım nedir?
- A) Öğrencilerden tüm farklılıkları gizlemek
- B) Uygulamaları kendi tarihsel ve toplumsal bağlamlarıyla ele almak
- C) Tek bir kültürü evrensel üstün örnek ilan etmek
- D) Tüm kültürel uygulamaların hiçbir koşulda sorgulanamayacağını söylemek
- E) Kültürler arası etkileşimi engellemek
Doğru cevap: B
Çözüm: Etnosentrizmi azaltan yaklaşım, farklı uygulamaları önce kendi bağlamında anlamaktır.
Bir araştırma grubunda katılımcılar “misafir borcu” diye adlandırdıkları hediyeleri ücret gibi değil uzun süreli ilişkilerin parçası sayıyor. Araştırmacı bunu “piyasa dışı karşılıklılık” başlığıyla karşılaştırıyor. En doğru yöntemsel yorum hangisidir?
- A) Katılımcıların “misafir borcu” anlamı emik; karşılıklılık analizi etic düzeydedir.
- B) Her iki açıklama da yalnız biyolojik antropolojiye aittir.
- C) Katılımcı ifadesi etic, araştırmacı karşılaştırması emik açıklamadır.
- D) Ücretin olmaması ekonomik ilişkinin de olmadığına kesin kanıttır.
- E) Hediyeleşmenin tek anlamı ürünün para değeridir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Yerel kategori emik anlam, araştırmacının karşılaştırmalı kavramlaştırması etic çözümlemedir; ekonomik anlam sadece fiyat değildir.
Bir araştırmacı, ana-soylu bir toplulukta erkeklerin de siyasi karar verdiğini gözlüyor ve “ana-soyluluk geçersizdir” diyor. Bu yargıdaki temel kavram hatası nedir?
- A) Katılımlı gözlemi yazılı kaynakla desteklemesi
- B) Soy izleme çizgisini siyasal güç dağılımıyla zorunlu olarak eşitlemesi
- C) Akrabalık ilişkilerini toplumsal kurum sayması
- D) Soy bağının anne üzerinden izlenebileceğini kabul etmesi
- E) Siyaset ve akrabalığı ayrı sorularla incelemesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Matrilineal soy düzeni iktidarın kimde olduğunu tek başına belirlemez; soy, mülkiyet, ikamet ve yetki ayrı değerlendirilir.
Alan çalışmasında araştırmacı yalnız erişilebilir genç erkeklerle görüşmüş ama bulgularını bütün köyün tutumu diye sunmuştur. Bu sorunu azaltmak için en doğru düzenleme nedir?
- A) Bütün görüşme kayıtlarını silmek
- B) Tek bir görüşmeyi yüzlerce kez alıntılamak
- C) Yaş, cinsiyet ve toplumsal konum çeşitliliğini kapsayan amaçlı örnekleme ve kaynak karşılaştırması yapmak
- D) Köy dışında hiç kimseyle temas etmemek
- E) Katılımcı sayısını gizleyerek evrensel sonuç ilan etmek
Doğru cevap: C
Çözüm: Erişilebilirlik temelli örneklem yanlılığı çeşitlendirilmiş katılımcı seçimi ve üçgenleme ile azaltılabilir.
Bir topluluğun başka bir topluluktan aldığı töreni kendi takvimine ve anlam sistemine göre dönüştürmesi, hangi yorumu en güçlü destekler?
- A) Kültürün değişmez bir kopya sistemi olduğunu
- B) Alınan törenin daima alıcı kültürü bütünüyle yok ettiğini
- C) Karşılıklı temasın bütün farklılıkları anında sildiğini
- D) Kültürel aktarımın seçici ve yaratıcı uyarlamalar içerebileceğini
- E) Törenlerin yalnız biyolojik kalıtımla aktarıldığını
Doğru cevap: D
Çözüm: Kültür unsurları aktarılırken yerel ihtiyaç ve simgelere göre dönüşebilir; etkileşim mekanik kopyalama değildir.
Bir araştırmacı köyün ortak ürün ambarını “piyasa ekonomisi” olarak sınıflıyor; ancak ürünler fiyatla satılmıyor, yöneticilerin belirlediği esaslarla dağıtılıyor. Sınıflama nasıl düzeltilmelidir?
- A) Her koşulda atomik değişim olarak açıklanmalıdır.
- B) Piyasa olduğu söylenmesi için yalnız merkezi ambar bulunması yeterlidir.
- C) Soy çizgisi bilinmeden ekonomik mekanizma tanımlanamaz.
- D) Ürünlerin maddi olması bunların toplumsal anlam taşımadığını kanıtlar.
- E) Merkezde toplayıp paylaştırmaya dayalı yeniden dağıtım olarak değerlendirilmelidir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Fiyat mekanizması yerine merkezî toplama ve paylaştırma olduğunda ekonomik antropolojide yeniden dağıtım ayrımı uygundur.
Kültürel göreliliğe dayanan bir araştırmacı, araştırdığı toplulukta zararlı bir uygulama bulunduğunda nasıl davranmalıdır?
- A) Önce uygulamanın yerel anlamını araştırmalı, insan hakları ve araştırma etiğine ilişkin eleştirel yükümlülüklerini de sürdürmelidir.
- B) Uygulamayı bağlamına bakmadan kendi kültürünün üstünlüğüyle mahkûm etmelidir.
- C) Bağlamı anlamaya çalıştığı için insan haklarını tamamen göz ardı etmelidir.
- D) Katılımcıları dinlemek yerine yalnız dış kaynaklarla kesin yargıya varmalıdır.
- E) Tüm etik sorunları araştırmanın dışına çıkarmalıdır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kültürel görelilik anlamayı sağlar ancak hak ihlallerini onaylama yükümlülüğü doğurmaz.