Bir öğrenci, 'İtilaf donanması Çanakkale'yi geçemediğine göre Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'nı kazandı' sonucunu çıkarıyor. Hangi değerlendirme bu akıl yürütmedeki hatayı gösterir?
- A) Çanakkale'de hiçbir savunma faaliyeti gerçekleşmemiştir
- B) Osmanlı'nın savaşın sonunda ateşkes imzalaması söz konusu değildir
- C) Tek cephedeki savunma başarısı genel savaşın nihai sonucunu tek başına belirlemez
- D) Bütün cephelerin komutası yalnız İngiliz kuvvetlerindeydi
- E) 1914-1918 arasındaki çatışmalar Balkan Savaşlarının parçasıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: Çanakkale'deki savunma başarısı gerçektir; Osmanlı Devleti 1918'de genel savaşta yenik tarafta yer aldı.
Bir araştırmacı 1919'da yayımlanan bir bildiride 'milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır' ifadesini buluyor. Bu kaynaktan en güvenilir çıkarım hangisidir?
- A) Cumhuriyet yönetimi 1919'da resmen ilan edilmiştir
- B) Osmanlı Mebusan Meclisi aynı gün kaldırılmıştır
- C) Lozan'da bütün sınır sorunları bu ifadeyle çözülmüştür
- D) Ulusal hareket meşruiyetini millî irade ilkesine dayandırma arayışındadır
- E) Kadınlar 1919'dan itibaren milletvekili seçmeye başlamıştır
Doğru cevap: D
Çözüm: Amasya Genelgesi ulusal irade vurgusunu ortaya koyar; sonraki olayların o tarihte gerçekleştiğini kanıtlamaz.
Bir tabloda 'bölgesel toplanış, ulusal nitelikli kararlar, Heyet-i Temsiliye'nin oluşturulması' yazıyor. Aynı tabloda bu gelişmeler için 'Sivas Kongresi, Eylül 1919' kaydı yapılmış. Hangi düzeltme gereklidir?
- A) Özellikler 1926 Ankara Antlaşmasına taşınmalıdır
- B) Bu özellikler Erzurum Kongresi'nin Temmuz-Ağustos 1919 karar ve örgütlenmesiyle eşleştirilmelidir
- C) Kayda 1936 Montrö yazılmalıdır
- D) Sivas Kongresi 1924 yılına alınmalıdır
- E) Bu nitelikler yalnız İzmir İktisat Kongresi için geçerlidir
Doğru cevap: B
Çözüm: Bölgesel toplanış ve ilk Heyet-i Temsiliye'nin oluşturulması Erzurum Kongresi'yle ilişkilidir.
1919'daki kongrelerin kararları ulusal sınırlar ve bağımsızlık üzerinde dururken, 1920'de yeni bir meclis Ankara'da açılmıştır. Bu iki aşama arasındaki ilişki için en isabetli yargı hangisidir?
- A) Kongreler açılır açılmaz Lozan imzalanmıştır
- B) Ankara'daki meclis yalnız 1930 belediye seçimlerine cevap olarak kurulmuştur
- C) 1919 kararları ile 1920 meclisi arasında hiçbir siyasi süreklilik yoktur
- D) 1920 meclisi 1876 Kanun-i Esasi'yi ilk defa ilan etmiştir
- E) Örgütlenme ve temsil arayışı, millî egemenliği kurumsallaştıran meclis aşamasına ilerlemiştir
Doğru cevap: E
Çözüm: 1919'un örgütsel ve siyasi kararları, 1920'de millî temsilin TBMM çatısı altında toplanmasıyla bağlantılıdır.
Bir belge, 'Meclis yetkilerinin savaş koşullarında merkezileştirildiği ve egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu' anlayışını yansıtıyor. Belgenin tarihsel bağlamı hangisidir?
- A) 1921 Teşkilat-ı Esasiye ve meclis hükûmeti sistemi
- B) 1876 Kanun-i Esasi'nin ilk ilanıyla çok partili seçimler
- C) 1936 Montrö Sözleşmesi'nin Boğazlardan geçiş hükümleri
- D) 1926 Türk Medeni Kanunu'nun aile hukuku maddeleri
- E) 1934 Soyadı Kanunu'nun nüfus düzeni
Doğru cevap: A
Çözüm: 1921 Anayasası millî egemenlik ve TBMM merkezli yetki düzeniyle bilinir.
Düzenli ordunun kurulmasıyla ilgili bir kaynakta Kuvayı Milliye'nin bölgesel direnişte etkili olduğu, fakat büyük birliklerin koordinasyonunda sınırlılık yaşadığı yazıyor. Hangisi kaynağın desteklemediği bir çıkarımdır?
- A) Bölgesel direniş tecrübeleri ulusal mücadelede rol oynamıştır
- B) Merkezî ikmal ve disiplin düzenli ordu için önemlidir
- C) Askerî örgütlenme koşullara göre dönüşüm geçirmiştir
- D) Yerel güçlerin katkısıyla kurumsal ordunun gereksinimleri farklı olabilir
- E) Kuvayı Milliye'nin işgale karşı hiçbir katkısı olmamış ve bütün bölgelerde aynı anda ortadan kalkmıştır
Doğru cevap: E
Çözüm: Metin Kuvayı Milliye'nin katkısını kabul ediyor; 'hiç katkısı olmadı' genellemesini çürütüyor.
Bir öğrencinin tarih şemasında I. İnönü (1921) → Kütahya-Eskişehir (1921) → Büyük Taarruz (1922) yazıyor. Eksik iki büyük muharebe eklenirse doğru konumlandırma hangisidir?
- A) Sakarya, I. İnönü'den önce; II. İnönü, Büyük Taarruz'dan sonra
- B) II. İnönü, Büyük Taarruz'dan sonra; Sakarya, 1923'te
- C) Sakarya ve II. İnönü, ikisi de 1918 Mondros'tan önce
- D) II. İnönü, I. İnönü'den sonra; Sakarya, Kütahya-Eskişehir'den sonra
- E) II. İnönü, Sakarya'dan sonra; Sakarya, I. İnönü'den önce
Doğru cevap: D
Çözüm: Batı Cephesi kronolojisi I. İnönü, II. İnönü, Kütahya-Eskişehir, Sakarya, Büyük Taarruz şeklindedir.
Bir tarihçi 'Kütahya-Eskişehir yenilgisinin ardından savunma hattının geriye çekilmesi, daha sonra Sakarya'da savunma yapılması ve 1922'de taarruza geçilmesi' dizisini aktarıyor. Hangi yorum savunulabilir?
- A) Türk ordusu Temmuz 1921'de bütün cephelerde kesin zafer kazanmıştır
- B) Büyük Taarruz Sakarya'dan önce başlamıştır
- C) Askerî harekâtların savunma ve taarruz safhaları farklı zamanlarda değişen koşullara göre yürütülmüştür
- D) Sakarya Muharebesi 1923 Lozan görüşmelerinin askerî adıydı
- E) Temmuz 1921 geri çekilmesi Türkiye'nin savaş dışı kalması anlamına gelmiştir
Doğru cevap: C
Çözüm: Kronoloji geri çekilme, savunma ve taarruz safhalarını gösterir.
Bir sınav sorusu, 'TBMM'nin ilk antlaşması' ile 'Fransa'nın Güney Cephesi'ndeki anlaşması'nı eşleştirmeyi istiyor. Hangi eşleştirme doğrudur?
- A) Lozan (1923) – Montrö (1936)
- B) Mudanya (1922) – Gümrü (1920)
- C) Gümrü (1920) – Ankara (1921)
- D) Kars (1921) – Ankara (1926)
- E) Montrö (1936) – Sadabat (1937)
Doğru cevap: C
Çözüm: Gümrü TBMM'nin ilk dış antlaşmasıdır; Fransa'yla 20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması imzalandı.
Bir harita çalışmasında iki 'Ankara Antlaşması' görülüyor: 1921 ve 1926. Bunları ayıran en güçlü ölçüt hangisidir?
- A) 1921 Boğazlar rejimi; 1926 yeni Türk harfleri
- B) 1921 Fransa ve Güney sınırı; 1926 Musul meselesi ve Irak sınırı
- C) 1921 Milletler Cemiyeti; 1926 kadınların milletvekilliği hakkı
- D) 1921 Balkan Antantı; 1926 Hatay'ın katılması
- E) İkisi de yalnız Yunanistan'la yapılan aynı ateşkestir
Doğru cevap: B
Çözüm: Aynı adlı antlaşmaların taraf, yıl ve çözümlenen sorunları farklıdır.
1922 Mudanya tutanağında çatışmaların durması ve Doğu Trakya'nın teslimi düzenleniyor. Bir öğrenci bu belgenin kapitülasyonları kaldıran nihai barış olduğunu söylüyor. Hangi gerekçeyle reddedilir?
- A) Mudanya 1936'da imzalanan bir kültür anlaşmasıdır
- B) Mudanya ateşkes niteliğindedir; genel barışın hukukî çerçevesi 1923 Lozan'da görüşülmüştür
- C) Lozan yalnız eğitim birliği kanunudur
- D) Doğu Trakya hiçbir diplomatik süreçte anılmamıştır
- E) 1922'de TBMM henüz açılmamıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: Ateşkes ile barış antlaşmasının kapsamı farklıdır; kapitülasyonların kaldırılması Lozan sürecindedir.
Bir araştırmacı 1923 Lozan'ın tam bağımsızlık yönünde önemli olduğunu söylüyor, ancak Musul sorununu aynı tarihte kesinleşmiş saymıyor. Hangi değerlendirme doğrudur?
- A) Lozan hiçbir alanda antlaşma niteliği taşımamıştır
- B) Musul sorunu 1934 Balkan Antantıyla çözülmüştür
- C) Lozan'la 1924 Medeni Kanun otomatik yürürlüğe girmiştir
- D) Musul 1923'te Hatay'a bağlanmıştır
- E) Bu yorum diplomatik başarı ile çözümsüz kalan sınır konusunu birbirinden ayırdığı için tutarlıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: Lozan temel bir barış antlaşmasıdır; Musul sorunu ayrıca ele alınarak 1926'da çözümlenmiştir.
Bir çizelgede 'saltanatın kaldırılması – Cumhuriyetin ilanı – halifeliğin kaldırılması' olayları 1922, 1923 ve 1924'e yerleştiriliyor. Hangi sonuç daha sağlamdır?
- A) Üç değişiklik aynı gün tek bir kararla gerçekleştirilmiştir
- B) Halifelik Cumhuriyet ilanından önce 1918'de sona ermiştir
- C) Saltanat kaldırılınca yeni Türk harfleri de 1922'de kabul edilmiştir
- D) 1924 Anayasası Osmanlı saltanatını yeniden tesis etmiştir
- E) Siyasal ve dinî otoriteye ilişkin kurumlar kademeli ve ayrı hukuki işlemlerle dönüştürülmüştür
Doğru cevap: E
Çözüm: 1922, 1923, 1924 sırası kurumların dönüşümünün ayrı adımlarla gerçekleştiğini gösterir.
Bir öğretmen 1924 Tevhid-i Tedrisat, 1926 Medeni Kanun ve 1928 Harf Devrimi'ni tek başlıkta inceliyor. Aşağıdaki çıkarımlardan hangisi fazla genellemedir?
- A) Üç düzenleme aynı gün ve yalnız bir ekonomik kriz nedeniyle kabul edilmiştir
- B) Düzenlemeler farklı kurumsal alanlarda değişim oluşturmuştur
- C) Eğitim birliği 1924 tarihli bir düzenlemedir
- D) Medeni Kanun aile ve kişiler hukukuna ilişkindir
- E) Harf Devrimi yazı sistemini etkilemiştir
Doğru cevap: A
Çözüm: Üç reform farklı tarihlerde ve alanlarda yapıldı; tek gün veya tek nedene indirgenemez.
Atatürk ilkeleriyle ilgili bir metinde 'eşit yurttaşlık', 'yasanın dinî otoriteden bağımsızlığı' ve 'sanayi yatırımlarında kamu öncülüğü' ifadeleri geçiyor. Sırasıyla hangi ilkeler öne çıkar?
- A) Cumhuriyetçilik – Milliyetçilik – Halkçılık
- B) Devletçilik – Halkçılık – Laiklik
- C) Halkçılık – Laiklik – Devletçilik
- D) Milliyetçilik – Cumhuriyetçilik – İnkılapçılık
- E) Laiklik – Devletçilik – Cumhuriyetçilik
Doğru cevap: C
Çözüm: Eşit yurttaşlık halkçılığı, dinî otoriteden bağımsız hukuk laikliği, kamu sanayi yatırımı devletçiliği gösterir.
'Devletin sanayi kurması özel işletmelerin kanunen yasaklandığı anlamına gelir' yargısını sınamak için hangi tarihsel örnek en doğrudan karşı delildir?
- A) 1924'te Türkiye İş Bankasının kurulması ve özel girişimin finansmanının desteklenmesi
- B) 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesinin imzalanması
- C) 1922 Mudanya Ateşkesinin yapılması
- D) 1919 Erzurum Kongresinin toplanması
- E) 1933 kadınlara muhtarlık seçim hakkı verilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Erken Cumhuriyet dönemi hem kamu yatırımı hem özel girişim mekanizmaları içerdi.
Bir araştırmacı '1930, 1933, 1934 yılları kadınların siyasal hakları bakımından birbirinin tekrarıdır' diyor. Hangi karşılaştırma bunu çürütür?
- A) Belediye, muhtarlık ve milletvekilliği seçimlerine katılma hakları farklı yıllarda düzenlenmiştir
- B) Üç yıl yalnız Boğazlardan geçiş hükümlerini kapsar
- C) 1930'da TBMM ilk kez açılmıştır
- D) 1933'te saltanat kaldırılmıştır
- E) 1934'te Mondros Ateşkesi imzalanmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: 1930 belediye, 1933 muhtarlık, 1934 milletvekili hakları farklı basamaklardır.
1932'de Milletler Cemiyetine katılım, 1934 Balkan Antantı ve 1937 Sadabat Paktı bir arada değerlendirildiğinde hangi yorum desteklenir?
- A) Türkiye 1932'de Milletler Cemiyetinin kurucu üyesi olmuştur
- B) Üç girişim yalnız deniz ticaretinde kullanılan bir verginin adıdır
- C) 1937 Sadabat Paktı Balkan ülkeleri arasında kurulmuştur
- D) Türkiye komşuluk ve bölgesel güvenlik girişimlerini uluslararası örgüt üyeliğiyle birlikte yürütmüştür
- E) 1934 Balkan Antantı Hatay'ın 1939 katılımını aynı yıl tamamlamıştır
Doğru cevap: D
Çözüm: Üç gelişme farklı ölçeklerde çok taraflı diplomasi ve güvenlik arayışını yansıtır.
Bir öğrencinin notunda '1936 Montrö, 1938 Hatay'ın Türkiye'ye katılması, 1939 Hatay Devleti'nin kurulması' yazıyor. Hangisi doğru düzeltmedir?
- A) Montrö 1919'a taşınmalıdır
- B) Hatay'ın katılması 1921 Gümrü ile eşleştirilmelidir
- C) Hatay Devleti 1923 Lozan'da resmen kurulmuştur
- D) 1938 Hatay Devleti'nin kuruluşu, 1939 Hatay'ın Türkiye'ye katılması olarak yazılmalıdır
- E) Montrö 1934 Balkan Antantı'nın diğer adıdır
Doğru cevap: D
Çözüm: Hatay Devleti 1938'de kurulmuş, Hatay 1939'da Türkiye'ye katılmıştır.
Bir akademik metin, 1921 Anayasası'ndaki millî egemenliği ve 1934 kadınların milletvekilliği hakkını aynı çizgide ele alıyor. Bu ilişkiyi nasıl sınırlamak gerekir?
- A) 1934 hakkı 1921 Anayasasının ilk maddesindeki kelimelerle aynı gün yürürlüğe girmiştir
- B) İkisi siyasal katılım açısından ilişkilidir; ancak farklı dönem, kapsam ve hukuki düzenlemelerdir
- C) 1921 Anayasası doğrudan 1936 Montrö'nün ekidir
- D) 1934 düzenlemesi saltanatın yeniden kurulmasına yöneliktir
- E) İki olayın da siyasal temsil açısından hiçbir bağlantısı yoktur
Doğru cevap: B
Çözüm: Kavramsal süreklilik tarihleri ve hukuki statüleri eşitleme gerekçesi değildir.