1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nda egemenliğin kaynağı hangi ilkeyle ifade edilmiştir?
- A) Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir
- B) Egemenlik yalnız hanedana aittir
- C) Yönetim yabancı mandaya devredilir
- D) Yasama yetkisi halifeye bırakılır
- E) Egemenlik yalnız ordunun yetkisindedir
Doğru cevap: A
Çözüm: 20 Ocak 1921 Anayasası millî egemenlik düşüncesini temel alır; bu ilke saltanatın kişisel egemenlik anlayışından ayrılır.
Türkiye Cumhuriyeti hangi tarihte ilan edilmiştir?
- A) 23 Nisan 1920
- B) 29 Ekim 1923
- C) 1 Kasım 1922
- D) 3 Mart 1924
- E) 5 Şubat 1937
Doğru cevap: B
Çözüm: Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edildi; 1 Kasım 1922 saltanatın kaldırılması, 3 Mart 1924 ise halifeliğin kaldırılması tarihidir.
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı kimdir?
- A) İsmet İnönü
- B) Fevzi Çakmak
- C) Mustafa Kemal Atatürk
- D) Kâzım Karabekir
- E) Ali Fuat Cebesoy
Doğru cevap: C
Çözüm: 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edilmesinin ardından TBMM Mustafa Kemal Paşa’yı ilk cumhurbaşkanı olarak seçmiştir.
Osmanlı saltanatı TBMM tarafından hangi tarihte kaldırılmıştır?
- A) 29 Ekim 1923
- B) 3 Mart 1924
- C) 20 Nisan 1924
- D) 1 Kasım 1922
- E) 10 Nisan 1928
Doğru cevap: D
Çözüm: Saltanat 1 Kasım 1922’de kaldırıldı; bu karar Lozan öncesindeki temsil ikiliğini sona erdirmeye yönelik siyasi düzenlemedir.
Halifelik kurumu hangi tarihte kaldırılmıştır?
- A) 20 Ocak 1921
- B) 1 Kasım 1922
- C) 29 Ekim 1923
- D) 5 Aralık 1934
- E) 3 Mart 1924
Doğru cevap: E
Çözüm: Halifelik 3 Mart 1924 tarihli kanunla kaldırıldı; aynı gün eğitim ve devlet yönetimiyle ilgili başka önemli düzenlemeler de yapıldı.
Tevhid-i Tedrisat Kanunu hangi tarihte kabul edilmiştir?
- A) 3 Mart 1924
- B) 23 Nisan 1920
- C) 24 Temmuz 1923
- D) 17 Şubat 1926
- E) 5 Şubat 1937
Doğru cevap: A
Çözüm: Tevhid-i Tedrisat Kanunu 3 Mart 1924’te kabul edildi; farklı eğitim kurumlarının tek yönetim çerçevesinde birleştirilmesini amaçladı.
Cumhuriyet döneminin 1924 Anayasası hangi tarihte kabul edilmiştir?
- A) 20 Ocak 1921
- B) 20 Nisan 1924
- C) 29 Ekim 1923
- D) 10 Nisan 1928
- E) 5 Şubat 1937
Doğru cevap: B
Çözüm: 1924 Anayasası 20 Nisan 1924’te kabul edildi; 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’ndan ayrı bir anayasal metindir.
1921 ile 1924 anayasalarının tarihsel konumunu doğru açıklayan seçenek hangisidir?
- A) 1921 Anayasası Millî Mücadele’de, 1924 Anayasası Cumhuriyet döneminde kabul edildi
- B) 1924 Anayasası 1921’den daha önce yürürlüğe girdi
- C) 1921 Anayasası ilk kez 1937’de yapıldı
- D) Her iki anayasa da Osmanlı padişahının fermanıdır
- E) 1924 metni yalnız dış ticaret antlaşmasıdır
Doğru cevap: A
Çözüm: 20 Ocak 1921 Anayasası millî egemenlik temelli Millî Mücadele metnidir; 20 Nisan 1924 Anayasası Cumhuriyet düzenini ayrıntılandırdı.
1923 Cumhuriyet ilanıyla hükûmetin kuruluş usulünde öne çıkan değişiklik hangisidir?
- A) Osmanlı padişahının yeniden sadrazam ataması
- B) Cumhurbaşkanının başbakanı atadığı ve bakanlar kurulunun oluştuğu kabine modelinin belirginleşmesi
- C) TBMM’nin yürütme yetkisini yabancı komisyona devretmesi
- D) Halifeliğin tek başına bütün bakanları seçmesi
- E) Düzenli ordunun yürütme organı olarak tanımlanması
Doğru cevap: B
Çözüm: 1923 anayasa değişikliği cumhurbaşkanlığı ve başbakanlık düzenini belirginleştirerek meclis hükûmeti uygulamasından kabine sistemine geçişi güçlendirdi.
Şer’iye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılmasından sonra din işlerini yürütmek üzere hangi kurum oluşturulmuştur?
- A) Divan-ı Hümayun
- B) Meclis-i Âyan
- C) Diyanet İşleri Reisliği
- D) Darülfünun Divanı
- E) Şûrâ-yı Devlet
Doğru cevap: C
Çözüm: 3 Mart 1924 düzenlemesi Şer’iye ve Evkaf Vekâletini kaldırırken dinî hizmetler için Diyanet İşleri Reisliği ve vakıf işleri için ayrı idari yapı kurdu.
Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti’nin kaldırılmasının siyasi kurumsal hedefi hangisidir?
- A) Bütün askerlik hizmetini kaldırmak
- B) Yabancı devlet ordularına komuta yetkisi vermek
- C) Cumhurbaşkanlığını halifeye devretmek
- D) Askerî komuta teşkilatını günlük parti ve kabine siyasetinden ayrıştırmak
- E) Orduyu eğitim bakanlığının şubesine dönüştürmek
Doğru cevap: D
Çözüm: 3 Mart 1924’te askerî komutanın ayrı genelkurmay örgütü içinde düzenlenmesi, askerlik ve siyaset alanlarının kurumsal ayrımını güçlendirdi.
Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun idari sonucu hangisidir?
- A) Yalnız askerî birliklerin sayısını artırmak
- B) Tüm mahkemeleri uluslararası komisyona bağlamak
- C) Yeni bir Osmanlı hanedanı oluşturmak
- D) Türkiye’nin dış borçlarını paylaştırmak
- E) Öğretim kurumlarını Millî Eğitim Bakanlığı çatısı altında toplamak
Doğru cevap: E
Çözüm: 3 Mart 1924 Öğretim Birliği Kanunu, eğitim yönetimindeki parçalı yapıyı merkezileştirdi; hukuki ve siyasi dönüşümün eğitim ayağıdır.
Laiklik ilkesinin 1928 ve 1937 anayasa gelişmeleri arasındaki fark hangisidir?
- A) 1928’de devlet dini hükmü kaldırıldı, 1937’de laiklik adıyla anayasal ilke oldu
- B) 1928’de halifelik kuruldu, 1937’de saltanat geri geldi
- C) 1928’de cumhuriyet ilan edildi, 1937’de Lozan imzalandı
- D) İki tarihte de sadece medeni kanun kabul edildi
- E) 1928 ve 1937 düzenlemeleri yalnız dış sınırları belirledi
Doğru cevap: A
Çözüm: 10 Nisan 1928 değişikliği din ibaresini anayasa metninden çıkardı; 5 Şubat 1937 değişikliği laikliği diğer beş ilkeyle birlikte açıkça yazdı.
Atatürk ilkelerinin 1937’de Anayasa’ya alınmasına ilişkin en doğru değerlendirme hangisidir?
- A) İlkeler ilk kez 1937’de ortaya çıkıp tüm inkılaplar o gün yapıldı
- B) İlkelerin tamamı bu tarihte anayasa hükmü oldu; uygulamaları daha önce başlamıştı
- C) Altı ilke yerine yalnız laiklik kaldırıldı
- D) 1937 değişikliği padişahın yetkilerini genişletti
- E) İlke listesinde yalnız dış politika kurumları bulunur
Doğru cevap: B
Çözüm: 1937 altı ilkenin anayasal niteliğe kavuştuğu yıldır; saltanatın kaldırılması ve medeni kanun gibi uygulamalar bu tarihten daha önce gerçekleşti.
Saltanatın kaldırılması, Cumhuriyetin ilanı, halifeliğin kaldırılması, Medeni Kanun ve altı ilkenin Anayasa’ya girişi hangi sıradadır?
- A) 1922 saltanat → 1923 Cumhuriyet → 1924 halifelik → 1926 Medeni Kanun → 1937 altı ilke
- B) 1923 Cumhuriyet → 1922 saltanat → 1937 altı ilke → 1924 halifelik → 1926 Medeni Kanun
- C) 1926 Medeni Kanun → 1924 halifelik → 1923 Cumhuriyet → 1937 altı ilke → 1922 saltanat
- D) 1937 altı ilke → 1926 Medeni Kanun → 1924 halifelik → 1923 Cumhuriyet → 1922 saltanat
- E) 1924 halifelik → 1922 saltanat → 1937 altı ilke → 1923 Cumhuriyet → 1926 Medeni Kanun
Doğru cevap: A
Çözüm: Kronolojik ana hat 1 Kasım 1922, 29 Ekim 1923, 3 Mart 1924, 17 Şubat 1926 ve 5 Şubat 1937 tarihleridir; bu dönemler birbirinden ayrılmalıdır.
3 Mart 1924’teki reform paketini doğru biçimde tanımlayan seçenek hangisidir?
- A) Cumhuriyetin ilanı; Türk Medeni Kanunu; Latin harflerinin kabulü
- B) Halifeliğin kaldırılması; Şer’iye ve Evkaf ile Erkân-ı Harbiye vekâletlerinin kaldırılması; öğretim birliği
- C) Saltanatın kaldırılması; Lozan imzası; milletvekilliği hakkı
- D) Kabotaj Kanunu; Soyadı Kanunu; Montrö Sözleşmesi
- E) 1921 Anayasası; İzmir İktisat Kongresi; Serbest Fırka’nın kuruluşu
Doğru cevap: B
Çözüm: 3 Mart 1924’te din, eğitim ve askerî yönetim alanındaki reformlar aynı yasama gününde yapıldı; bunları 1923 veya 1926 değişiklikleriyle birleştirmeyin.
Türkiye’nin laikleşmesinde 1924, 1928 ve 1937 adımları hangi kavramsal sırayı izler?
- A) Laikliğin anayasal yazılması → halifeliğin kaldırılması → devlet dini hükmünün eklenmesi
- B) Devlet dini hükmünün eklenmesi → Cumhuriyetin kaldırılması → halifeliğin dönüşü
- C) Halifeliğin kaldırılması → devlet dini hükmünün çıkarılması → laikliğin Anayasa’da ilke olarak yazılması
- D) Öğretim birliğinin kaldırılması → hanedan yetkilerinin artması → laikliğin reddi
- E) Medeni Kanun’un kaldırılması → saltanatın ilanı → devlet dininin değiştirilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: 3 Mart 1924 halifeliğin kaldırılması, 10 Nisan 1928 devlet dini ibaresinin çıkarılması ve 5 Şubat 1937 laiklik ilkesinin açıkça yazılması ayrı aşamalardır.
1937 Anayasa değişikliğinde yazılı altı Atatürk ilkesini eksiksiz veren seçenek hangisidir?
- A) Cumhuriyetçilik, federalizm, sosyalizm, mandacılık, laiklik, hanedancılık
- B) Milliyetçilik, saltanatçılık, teokrasi, devletçilik, laiklik, muhafazakârlık
- C) Halkçılık, ümmetçilik, bölgecilik, manda, devletçilik, monarşi
- D) Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık
- E) İnkılapçılık, emperyalizm, sömürgecilik, hanedan yönetimi, laiklik, teokrasi
Doğru cevap: D
Çözüm: 5 Şubat 1937’de Anayasa’nın ikinci maddesine altı temel ilke girdi; bu liste siyasi rejim ve toplum düzeninin farklı yönlerini bütünler.
Atatürkçü düşüncede akılcılık ve bilimselliğin altı ilkeyle ilişkisi hakkında hangi açıklama doğrudur?
- A) 1937’de altı ilkenin yerine tek başına yazıldı
- B) Laikliğin bütünüyle reddedilmesini ifade eder
- C) 1924’te saltanatın resmî unvanı oldu
- D) Altı ilkenin yalnız devletçilik yerine kullanılan yasal adıdır
- E) Temel düşünsel dayanaklardandır; 1937’de Anayasa’ya yazılan altı ilkenin ayrıca adlandırılmış yedinci maddesi değildir
Doğru cevap: E
Çözüm: Akılcılık ve bilimsellik Atatürkçü düşüncenin temel özelliklerindendir ancak 1937’de Anayasa’ya giren altı ilkenin adları sabittir; yedinci ok eklenmemiştir.
Seçimle temsil ve kanun önünde eşitliğin farklı Atatürk ilkelerine bağlanmasında hangi ayrım yerindedir?
- A) Temsilî millî egemenlik cumhuriyetçilikle; ayrıcalıksız yurttaşlık halkçılıkla doğrudan ilişkilidir
- B) Temsil yalnız devletçilikle, eşitlik yalnız askeriye ile ilgilidir
- C) Her iki kavram padişahın miras hakkından kaynaklanır
- D) Eşitlik uluslararası kapitülasyonların devamı anlamına gelir
- E) Temsil yalnız bir dinî makamın siyasi egemenliğidir
Doğru cevap: A
Çözüm: Cumhuriyetçilik yönetim biçimi ve milletin siyasi yetkisi, halkçılık ise sınıf-zümre üstünlüğünün reddi ve eşit yurttaşlık ilkesi bakımından öne çıkar.