1921 ile 1924 anayasalarının tarihsel konumunu doğru açıklayan seçenek hangisidir?
- A) 1921 Anayasası Millî Mücadele’de, 1924 Anayasası Cumhuriyet döneminde kabul edildi
- B) 1924 Anayasası 1921’den daha önce yürürlüğe girdi
- C) 1921 Anayasası ilk kez 1937’de yapıldı
- D) Her iki anayasa da Osmanlı padişahının fermanıdır
- E) 1924 metni yalnız dış ticaret antlaşmasıdır
Doğru cevap: A
Çözüm: 20 Ocak 1921 Anayasası millî egemenlik temelli Millî Mücadele metnidir; 20 Nisan 1924 Anayasası Cumhuriyet düzenini ayrıntılandırdı.
1923 Cumhuriyet ilanıyla hükûmetin kuruluş usulünde öne çıkan değişiklik hangisidir?
- A) Osmanlı padişahının yeniden sadrazam ataması
- B) Cumhurbaşkanının başbakanı atadığı ve bakanlar kurulunun oluştuğu kabine modelinin belirginleşmesi
- C) TBMM’nin yürütme yetkisini yabancı komisyona devretmesi
- D) Halifeliğin tek başına bütün bakanları seçmesi
- E) Düzenli ordunun yürütme organı olarak tanımlanması
Doğru cevap: B
Çözüm: 1923 anayasa değişikliği cumhurbaşkanlığı ve başbakanlık düzenini belirginleştirerek meclis hükûmeti uygulamasından kabine sistemine geçişi güçlendirdi.
Şer’iye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılmasından sonra din işlerini yürütmek üzere hangi kurum oluşturulmuştur?
- A) Divan-ı Hümayun
- B) Meclis-i Âyan
- C) Diyanet İşleri Reisliği
- D) Darülfünun Divanı
- E) Şûrâ-yı Devlet
Doğru cevap: C
Çözüm: 3 Mart 1924 düzenlemesi Şer’iye ve Evkaf Vekâletini kaldırırken dinî hizmetler için Diyanet İşleri Reisliği ve vakıf işleri için ayrı idari yapı kurdu.
Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti’nin kaldırılmasının siyasi kurumsal hedefi hangisidir?
- A) Bütün askerlik hizmetini kaldırmak
- B) Yabancı devlet ordularına komuta yetkisi vermek
- C) Cumhurbaşkanlığını halifeye devretmek
- D) Askerî komuta teşkilatını günlük parti ve kabine siyasetinden ayrıştırmak
- E) Orduyu eğitim bakanlığının şubesine dönüştürmek
Doğru cevap: D
Çözüm: 3 Mart 1924’te askerî komutanın ayrı genelkurmay örgütü içinde düzenlenmesi, askerlik ve siyaset alanlarının kurumsal ayrımını güçlendirdi.
Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun idari sonucu hangisidir?
- A) Yalnız askerî birliklerin sayısını artırmak
- B) Tüm mahkemeleri uluslararası komisyona bağlamak
- C) Yeni bir Osmanlı hanedanı oluşturmak
- D) Türkiye’nin dış borçlarını paylaştırmak
- E) Öğretim kurumlarını Millî Eğitim Bakanlığı çatısı altında toplamak
Doğru cevap: E
Çözüm: 3 Mart 1924 Öğretim Birliği Kanunu, eğitim yönetimindeki parçalı yapıyı merkezileştirdi; hukuki ve siyasi dönüşümün eğitim ayağıdır.
Laiklik ilkesinin 1928 ve 1937 anayasa gelişmeleri arasındaki fark hangisidir?
- A) 1928’de devlet dini hükmü kaldırıldı, 1937’de laiklik adıyla anayasal ilke oldu
- B) 1928’de halifelik kuruldu, 1937’de saltanat geri geldi
- C) 1928’de cumhuriyet ilan edildi, 1937’de Lozan imzalandı
- D) İki tarihte de sadece medeni kanun kabul edildi
- E) 1928 ve 1937 düzenlemeleri yalnız dış sınırları belirledi
Doğru cevap: A
Çözüm: 10 Nisan 1928 değişikliği din ibaresini anayasa metninden çıkardı; 5 Şubat 1937 değişikliği laikliği diğer beş ilkeyle birlikte açıkça yazdı.
Atatürk ilkelerinin 1937’de Anayasa’ya alınmasına ilişkin en doğru değerlendirme hangisidir?
- A) İlkeler ilk kez 1937’de ortaya çıkıp tüm inkılaplar o gün yapıldı
- B) İlkelerin tamamı bu tarihte anayasa hükmü oldu; uygulamaları daha önce başlamıştı
- C) Altı ilke yerine yalnız laiklik kaldırıldı
- D) 1937 değişikliği padişahın yetkilerini genişletti
- E) İlke listesinde yalnız dış politika kurumları bulunur
Doğru cevap: B
Çözüm: 1937 altı ilkenin anayasal niteliğe kavuştuğu yıldır; saltanatın kaldırılması ve medeni kanun gibi uygulamalar bu tarihten daha önce gerçekleşti.
Bir hukuk düzeninde tüm yurttaşlara sınıf ve zümre ayrıcalığı tanınmaması hangi ilkeyle en doğrudan açıklanır?
- A) Devletçilik
- B) İnkılapçılık
- C) Halkçılık
- D) Laiklik
- E) Milliyetçilik
Doğru cevap: C
Çözüm: Eşit yurttaşlık ve sınıfsal imtiyazların reddi halkçılığın ayırt edici boyutudur; devletçilik ekonomik kalkınmada kamu rolüne yönelir.
Cumhuriyetçilik ile milliyetçilik ilkelerinin farklı vurguları hangi seçenekte doğru ayrılır?
- A) Cumhuriyetçilik yalnız üretim planlarını; milliyetçilik mahkeme yapısını açıklar
- B) İkisi de saltanatın soyla aktarılmasını savunur
- C) Cumhuriyetçilik devletin dinini belirler; milliyetçilik vergi tarifesidir
- D) Cumhuriyetçilik egemenliğin millete ait yönetim biçimini; milliyetçilik ortak ulusal kimliği vurgular
- E) İki ilke tamamen aynı şeyi ifade eder ve ayrıştırılamaz
Doğru cevap: D
Çözüm: Cumhuriyetçilik yönetim biçimi ve millî irade, milliyetçilik ise ortak vatan, kültür, bağımsızlık ve ulusal birlik bilinci açısından tanımlanır.
Atatürk dönemi devletçilik ilkesi özel girişim hakkında hangi yaklaşımı benimser?
- A) Bütün özel mülkiyeti ortadan kaldırmayı zorunlu tutar
- B) Devletin hiçbir ekonomik faaliyette bulunmamasını şart koşar
- C) Yalnız yabancı şirketlerin üretim yapmasını ister
- D) Bütün tarım ürünlerinin seçimle dağıtılmasını öngörür
- E) Özel girişimi dışlamadan gerektiğinde devletin ekonomik etkinliğini kabul eder
Doğru cevap: E
Çözüm: Atatürk devletçiliği karma nitelikte ekonomik faaliyete dayanır; devletin gerektiğinde öncü olması özel teşebbüsün tamamen yasaklanması değildir.
Laiklik ilkesinin din ve vicdan özgürlüğüyle ilişkisine dair doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Hukuku ve kamusal yönetimi dinî otoriteden ayırırken inanç özgürlüğünü gözetmek
- B) Toplumdaki her bireyin aynı inancı seçmesini zorunlu kılmak
- C) Yasama görevini tek bir dinî kuruma devretmek
- D) Yargı kararlarını yalnız tarikat liderlerine bırakmak
- E) Devlet işlerini kişisel dinî tercihle belirlemek
Doğru cevap: A
Çözüm: Atatürk laikliği dinî makamların devlet otoritesi yerine geçmemesini ve kişilerin din-vicdan özgürlüğünün eşit koşullarda korunmasını temel alır.
1926 Türk Medeni Kanunu’ndaki aile hukuku reformlarından biri hangisidir?
- A) Çok eşliliğin bütün yurttaşlar için zorunlu tutulması
- B) Resmî nikâh ve tek eşlilik esasının benimsenmesi
- C) Evlenme ve boşanmanın tamamen patrikhaneye devri
- D) Miras hukukunun sadece dış devletlere bırakılması
- E) Aile hukukunda bağımsız yargı kurumlarının kaldırılması
Doğru cevap: B
Çözüm: Medeni Kanun resmî evlenme, tek eşlilik ve kadın-erkek hukukî ilişkilerini laik esaslarla yeniden düzenledi; bu alan dinî yargı ayrıcalığından ayrıldı.
Türk Medeni Kanunu’nun kadınların hukukî konumu bakımından başlıca etkisi hangisidir?
- A) Milletvekili seçim hakkını aynı kanunla 1926’da tanıması
- B) Kadınlara yalnız yabancı mahkemelerde dava açma hakkı vermesi
- C) Evlenme, boşanma ve miras gibi medeni haklar bakımından yeni hukukî güvenceler getirmesi
- D) Bütün sosyal hakları ortadan kaldırması
- E) Kadınların soyadı kullanmasını kesin olarak yasaklaması
Doğru cevap: C
Çözüm: 1926 Medeni Kanunu kadınların aile ve miras hukukundaki konumunu dönüştürdü; milletvekili seçme ve seçilme hakkı ayrı bir 1934 siyasi düzenlemesidir.
Kadınların köy yönetiminde muhtar seçme ve seçilme haklarını kazandığı yıl hangisidir?
- A) 1924
- B) 1926
- C) 1930
- D) 1933
- E) 1937
Doğru cevap: D
Çözüm: 1933’te kadınlara köy muhtarlığı ve ihtiyar heyetlerine ilişkin seçme-seçilme hakları tanındı; belediye 1930, milletvekilliği 1934 aşamalarıdır.
Kadınların siyasi haklarının doğru kronolojik sıralaması hangisidir?
- A) Milletvekilliği 1930 → belediye 1933 → muhtarlık 1934
- B) Muhtarlık 1923 → milletvekilliği 1924 → belediye 1937
- C) Belediye 1934 → muhtarlık 1937 → milletvekilliği 1945
- D) Üç hak da aynı gün 1926 Medeni Kanunu’yla tanındı
- E) Belediye 1930 → muhtarlık 1933 → milletvekilliği 1934
Doğru cevap: E
Çözüm: Kadınların siyasi hakları kademeli gelişti: belediye seçimleri 1930, köy yönetimi 1933, genel seçimlerde milletvekilliği hakları 5 Aralık 1934’tür.
21 Haziran 1934 tarihli Soyadı Kanunu’nun temel amacı hangisidir?
- A) Vatandaşların resmî kimliklerinde aile adını standartlaştırmak
- B) Saltanatın tekrar kurulmasını sağlamak
- C) Halifeliği yeniden canlandırmak
- D) Bütün yabancı okulları birleştirmek
- E) 1924 Anayasası’nı yürürlükten kaldırmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Soyadı Kanunu kişiler için aile adı kullanımını düzenledi; toplumsal ve idarî modernleşmenin hukukî boyutudur, siyasi egemenliği hanedana devretmez.
Cumhuriyet döneminde Halk Fırkası’nın kuruluş yılı hangisidir?
- A) 1920
- B) 1923
- C) 1921
- D) 1924
- E) 1930
Doğru cevap: B
Çözüm: Halk Fırkası 9 Eylül 1923’te kuruldu ve sonradan Cumhuriyet Halk Fırkası adını aldı; Terakkiperver muhalefet partisi 1924’tedir.
17 Kasım 1924’te kurulan muhalefet partisinin adı hangisidir?
- A) Serbest Cumhuriyet Fırkası
- B) Halk Fırkası
- C) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
- D) Demokrat Parti
- E) Millî Kalkınma Partisi
Doğru cevap: C
Çözüm: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1924’te kurulan ilk Cumhuriyet dönemi muhalefet partisidir; Serbest Cumhuriyet Fırkası 1930’da ortaya çıktı.
1930’da Fethi Okyar’ın kurduğu kısa ömürlü muhalefet partisi hangisidir?
- A) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
- B) İttihat ve Terakki Fırkası
- C) Ahrar Fırkası
- D) Serbest Cumhuriyet Fırkası
- E) Hürriyet ve İtilaf Fırkası
Doğru cevap: D
Çözüm: Serbest Cumhuriyet Fırkası Ağustos 1930’da Fethi Okyar’ın liderliğinde kuruldu ve Kasım 1930’da kendisini feshetti; 1924 partisiyle karıştırılmaz.
Halk Fırkası, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kuruluş sırası hangisidir?
- A) Serbest Cumhuriyet Fırkası → Halk Fırkası → Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
- B) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası → Serbest Cumhuriyet Fırkası → Halk Fırkası
- C) Üçü de 1937’de aynı gün kuruldu
- D) Halk Fırkası → Serbest Cumhuriyet Fırkası → Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
- E) Halk Fırkası → Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası → Serbest Cumhuriyet Fırkası
Doğru cevap: E
Çözüm: Halk Fırkası 1923, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1924, Serbest Cumhuriyet Fırkası ise 1930 tarihlidir; kuruluş sırası budur.