Saltanatın kaldırılması, Cumhuriyetin ilanı, halifeliğin kaldırılması, Medeni Kanun ve altı ilkenin Anayasa’ya girişi hangi sıradadır?
- A) 1922 saltanat → 1923 Cumhuriyet → 1924 halifelik → 1926 Medeni Kanun → 1937 altı ilke
- B) 1923 Cumhuriyet → 1922 saltanat → 1937 altı ilke → 1924 halifelik → 1926 Medeni Kanun
- C) 1926 Medeni Kanun → 1924 halifelik → 1923 Cumhuriyet → 1937 altı ilke → 1922 saltanat
- D) 1937 altı ilke → 1926 Medeni Kanun → 1924 halifelik → 1923 Cumhuriyet → 1922 saltanat
- E) 1924 halifelik → 1922 saltanat → 1937 altı ilke → 1923 Cumhuriyet → 1926 Medeni Kanun
Doğru cevap: A
Çözüm: Kronolojik ana hat 1 Kasım 1922, 29 Ekim 1923, 3 Mart 1924, 17 Şubat 1926 ve 5 Şubat 1937 tarihleridir; bu dönemler birbirinden ayrılmalıdır.
3 Mart 1924’teki reform paketini doğru biçimde tanımlayan seçenek hangisidir?
- A) Cumhuriyetin ilanı; Türk Medeni Kanunu; Latin harflerinin kabulü
- B) Halifeliğin kaldırılması; Şer’iye ve Evkaf ile Erkân-ı Harbiye vekâletlerinin kaldırılması; öğretim birliği
- C) Saltanatın kaldırılması; Lozan imzası; milletvekilliği hakkı
- D) Kabotaj Kanunu; Soyadı Kanunu; Montrö Sözleşmesi
- E) 1921 Anayasası; İzmir İktisat Kongresi; Serbest Fırka’nın kuruluşu
Doğru cevap: B
Çözüm: 3 Mart 1924’te din, eğitim ve askerî yönetim alanındaki reformlar aynı yasama gününde yapıldı; bunları 1923 veya 1926 değişiklikleriyle birleştirmeyin.
Türkiye’nin laikleşmesinde 1924, 1928 ve 1937 adımları hangi kavramsal sırayı izler?
- A) Laikliğin anayasal yazılması → halifeliğin kaldırılması → devlet dini hükmünün eklenmesi
- B) Devlet dini hükmünün eklenmesi → Cumhuriyetin kaldırılması → halifeliğin dönüşü
- C) Halifeliğin kaldırılması → devlet dini hükmünün çıkarılması → laikliğin Anayasa’da ilke olarak yazılması
- D) Öğretim birliğinin kaldırılması → hanedan yetkilerinin artması → laikliğin reddi
- E) Medeni Kanun’un kaldırılması → saltanatın ilanı → devlet dininin değiştirilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: 3 Mart 1924 halifeliğin kaldırılması, 10 Nisan 1928 devlet dini ibaresinin çıkarılması ve 5 Şubat 1937 laiklik ilkesinin açıkça yazılması ayrı aşamalardır.
1937 Anayasa değişikliğinde yazılı altı Atatürk ilkesini eksiksiz veren seçenek hangisidir?
- A) Cumhuriyetçilik, federalizm, sosyalizm, mandacılık, laiklik, hanedancılık
- B) Milliyetçilik, saltanatçılık, teokrasi, devletçilik, laiklik, muhafazakârlık
- C) Halkçılık, ümmetçilik, bölgecilik, manda, devletçilik, monarşi
- D) Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık
- E) İnkılapçılık, emperyalizm, sömürgecilik, hanedan yönetimi, laiklik, teokrasi
Doğru cevap: D
Çözüm: 5 Şubat 1937’de Anayasa’nın ikinci maddesine altı temel ilke girdi; bu liste siyasi rejim ve toplum düzeninin farklı yönlerini bütünler.
Atatürkçü düşüncede akılcılık ve bilimselliğin altı ilkeyle ilişkisi hakkında hangi açıklama doğrudur?
- A) 1937’de altı ilkenin yerine tek başına yazıldı
- B) Laikliğin bütünüyle reddedilmesini ifade eder
- C) 1924’te saltanatın resmî unvanı oldu
- D) Altı ilkenin yalnız devletçilik yerine kullanılan yasal adıdır
- E) Temel düşünsel dayanaklardandır; 1937’de Anayasa’ya yazılan altı ilkenin ayrıca adlandırılmış yedinci maddesi değildir
Doğru cevap: E
Çözüm: Akılcılık ve bilimsellik Atatürkçü düşüncenin temel özelliklerindendir ancak 1937’de Anayasa’ya giren altı ilkenin adları sabittir; yedinci ok eklenmemiştir.
Seçimle temsil ve kanun önünde eşitliğin farklı Atatürk ilkelerine bağlanmasında hangi ayrım yerindedir?
- A) Temsilî millî egemenlik cumhuriyetçilikle; ayrıcalıksız yurttaşlık halkçılıkla doğrudan ilişkilidir
- B) Temsil yalnız devletçilikle, eşitlik yalnız askeriye ile ilgilidir
- C) Her iki kavram padişahın miras hakkından kaynaklanır
- D) Eşitlik uluslararası kapitülasyonların devamı anlamına gelir
- E) Temsil yalnız bir dinî makamın siyasi egemenliğidir
Doğru cevap: A
Çözüm: Cumhuriyetçilik yönetim biçimi ve milletin siyasi yetkisi, halkçılık ise sınıf-zümre üstünlüğünün reddi ve eşit yurttaşlık ilkesi bakımından öne çıkar.
Atatürk milliyetçiliğinin ulusal birlik anlayışını yanlış yansıtan yorum hangisidir?
- A) Bağımsızlığı ve ortak vatan bilincini önemsemesi
- B) Ortak yurttaşlık yerine ırksal üstünlüğü ve başka milletlere düşmanlığı zorunlu sayması
- C) Yurttaşlık bağını ulusal bütünleşmenin unsuru görmesi
- D) Dil ve kültürü ulusal birlik açısından değerlendirmesi
- E) Başka milletlerin haklarına saygıyla ulusal çıkarları koruması
Doğru cevap: B
Çözüm: Atatürk milliyetçiliği birleştirici, bağımsızlıkçı ve yurttaşlık merkezli yorumlanır; ırksal üstünlük veya başka milletlere zorunlu düşmanlık onun temel tanımı değildir.
Devletçilik ilkesini özel mülkiyetin zorunlu olarak tümüyle kaldırılması şeklinde okumak neden hatalıdır?
- A) Devletçilik bütün üretim araçlarının yasaklanması demektir
- B) Devletçilik yalnız seçim tarihlerinin düzenlenmesidir
- C) Devletçilik, kamu yatırımıyla özel girişimin birlikte bulunabildiği ekonomik kalkınma yaklaşımıdır
- D) Devletçilik dinî makamların mahkeme yönetmesidir
- E) Devletçilik her alanda yabancı manda kabulüdür
Doğru cevap: C
Çözüm: Atatürk’ün devletçilik anlayışı gerekli sektörlerde devlet öncülüğünü kabul ederken özel girişime alan tanıyan karma bir yaklaşımdır.
İnkılapçılık ilkesini tek bir reformun değiştirilmeden sonsuza kadar korunması olarak görmek neden eksiktir?
- A) İnkılapçılık kurumsal ilerlemeyi her zaman yasaklar
- B) İnkılapçılık yalnız 1922 askerî ateşkesidir
- C) İnkılapçılık her türlü hukuk sistemini yabancılara bırakmaktır
- D) İlke çağın ihtiyaçlarına göre sürekli yenilenme ve gelişme yaklaşımını içerir
- E) İnkılapçılık devlet başkanlığını saltanatla devretmektir
Doğru cevap: D
Çözüm: İnkılapçılık Atatürk devrimlerinin temel dönüşümlerini sahiplenirken çağdaş uygarlık ve ihtiyaçlar doğrultusunda gelişmeyi sürdürmeyi amaçlar.
Çağdaşlaşma ve laik hukuk ilkesi açısından Atatürk devriminin temel mantığı hangisidir?
- A) Yalnız eski kurumların isimlerini değiştirip ayrıcalıklarını korumak
- B) Yönetimi yeniden Osmanlı hanedanına devretmek
- C) Bütün kanunları kişisel inanç emirleriyle aynılaştırmak
- D) Türk hukukunu kapitülasyonlar yoluyla yabancı konsoloslara bırakmak
- E) Ulusal egemenlik korunarak kurumların akılcı ve güncel hukuk ilkeleriyle yenilenmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Atatürk reformları egemenlik, hukuk birliği ve çağdaşlaşma amaçlarını bir arada izler; sadece başka ülkelerin kurumlarını taklit etmek olarak açıklanamaz.
Türk Medeni Kanunu’nun 17 Şubat 1926 kabul tarihi ile uygulama tarihi arasında doğru ilişki hangisidir?
- A) 17 Şubat’ta kabul edildi; 4 Ekim 1926’da yürürlüğe girdi
- B) 4 Ekim 1926’da kabul edildi; 17 Şubat 1926’da yürürlükten kalktı
- C) 1924 Mart’ta kabul edildi; 1937 Şubat’ta uygulandı
- D) 1922 Kasım’da kabul edildi; 1923 Ekim’de imzalandı
- E) 1934 Aralık’ta kabul edildi; 1935 seçimlerinde yürürlüğe girdi
Doğru cevap: A
Çözüm: 1926 Türk Medeni Kanunu 17 Şubat’ta kabul edilmiş, 4 Ekim 1926’da yürürlüğe girmiştir; hukukî kabul ve uygulama tarihlerini ayırmak gerekir.
Türk Medeni Kanunu ve kadınların milletvekili seçme-seçilme hakkı hangi bakımdan farklı reformlardır?
- A) İkisi aynı gün 1926’da yalnız belediye seçimi için çıkarıldı
- B) Medeni Kanun 1926’da özel hukuk ve aileyi, 1934 düzenlemesi siyasi temsil hakkını ilgilendirir
- C) Medeni Kanun 1934’te halifeliği yeniden kurdu
- D) Milletvekilliği hakkı yalnız 1926 miras hukukunda düzenlendi
- E) Her iki düzenleme sadece dış sınır çizme antlaşmasıdır
Doğru cevap: B
Çözüm: Medeni Kanun aile, miras ve kişiler hukukundaki hakları yeniden düzenledi; milletvekili seçme ve seçilme hakkı ise 5 Aralık 1934’te ayrı yasayla verildi.
1935 genel seçimlerinin kadınların siyasete katılımı açısından önemi nedir?
- A) Kadınlara ilk kez 1935’te belediye seçme hakkının verilmesi
- B) Halifeliğin kadın vekillerce yeniden kurulması
- C) 1934’te tanınan milletvekili seçme-seçilme haklarının genel seçimlerde uygulanması
- D) 1926 Medeni Kanunu’nun ilk kez 1935’te kabulü
- E) 1924 Anayasası’nın 1935’te tümden yürürlükten kaldırılması
Doğru cevap: C
Çözüm: 5 Aralık 1934 siyasi hak düzenlemesinden sonra 1935 seçimlerinde kadın milletvekilleri ilk kez TBMM’ye girdi; karar ve ilk uygulama farklı yıllardadır.
Kâzım Karabekir ile Fethi Okyar’ı Cumhuriyet dönemindeki çok partili hayat girişimleri bakımından doğru eşleyen seçenek hangisidir?
- A) Kâzım Karabekir–Serbest Cumhuriyet Fırkası; Fethi Okyar–Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
- B) İkisi de 1923’te Demokrat Parti’yi kurdu
- C) İkisi de 1937’de Halk Fırkası’nı kapattı
- D) Kâzım Karabekir–Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası; Fethi Okyar–Serbest Cumhuriyet Fırkası
- E) Kâzım Karabekir Halk Fırkası’nın, Fethi Okyar Osmanlı saltanatının ilk başkanıydı
Doğru cevap: D
Çözüm: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1924’te Kâzım Karabekir başkanlığında, Serbest Cumhuriyet Fırkası 1930’da Fethi Okyar tarafından kurulmuştur.
1924 Terakkiperver ile 1930 Serbest Cumhuriyet fırkalarının sona erme biçimlerini doğru karşılaştıran ifade hangisidir?
- A) İki parti 1924’te aynı gün halkoylamasıyla birleşti
- B) Terakkiperver 1937 Anayasa değişikliğiyle kuruldu
- C) Serbest Fırka 1923 Lozan konferansında kapatıldı
- D) Terakkiperver 1930’da Fethi Okyar tarafından kuruldu
- E) Terakkiperver 1925’te hükûmet kararıyla kapatıldı; Serbest Fırka 1930’da kendisini feshetti
Doğru cevap: E
Çözüm: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1925’te kapatıldı; Serbest Cumhuriyet Fırkası ise 17 Kasım 1930’da kendisini feshetti.
1928’de devlet dini hükmünün kaldırılmasıyla 1937’de laikliğin anayasal ilke olması neden aynı olay değildir?
- A) İlki anayasadaki din ibaresini çıkarır; ikincisi laikliği altı temel ilke arasında açıkça tanımlar
- B) Her ikisi de 1923 Cumhuriyet ilanının aynı gün yapılmış işlemleridir
- C) 1928 değişikliği altı ilkeyi anayasanın ikinci maddesine aynen eklemiştir
- D) 1937 düzenlemesi ilk kez halifeliği kaldırmıştır
- E) İkisi de yalnız dış borç antlaşmalarının onayıdır
Doğru cevap: A
Çözüm: 1928’de devlet dini ibaresi çıkarılmıştır; altı ilkenin 5 Şubat 1937’de Anayasa’ya girmesi ayrı ve sonraki bir hukukî gelişmedir.
1924 Anayasası’nın kabulü ile 1937’de altı ilkenin eklenmesi hangi tarihsel sürekliliği gösterir?
- A) 1924 metninin 1937’de padişah tarafından ilk kez ilan edilmesini
- B) Cumhuriyetin anayasal çerçevesinin zaman içinde yeni siyasi ilkelerle geliştirilmesini
- C) 1937’de Türkiye’nin tekrar Osmanlı Devleti’ne dönmesini
- D) 1924’te kadınların milletvekili seçme hakkının 1937’de kaldırılmasını
- E) 1924 Anayasası’nın baştan yalnız altı maddeden oluşmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: 1924 Anayasası 20 Nisan’da kabul edildi ve sonradan değişikliklere uğradı; 1937 altı ilke düzenlemesi bu metin üzerinde yapılan anayasa değişikliğidir.
1926 Türk Medeni Kanunu ile aynı dönemde kabul edilen Türk Ceza Kanunu’nun başlıca dış hukuk esinlerini doğru veren seçenek hangisidir?
- A) Medeni Kanun–İtalya; Ceza Kanunu–İsviçre
- B) Medeni Kanun–Yunanistan; Ceza Kanunu–Ermenistan
- C) Medeni Kanun–İsviçre; Ceza Kanunu–İtalya
- D) Medeni Kanun–Rusya; Ceza Kanunu–Japonya
- E) Medeni Kanun–İngiltere; Ceza Kanunu–Osmanlı kapitülasyonları
Doğru cevap: C
Çözüm: 1926 hukuki iktibaslarında İsviçre Medeni Kanunu ve İtalyan Ceza Kanunu önemli kaynaklardır; soru kökünde hukuk dalını belirlemek gerekir.
3 Mart 1924 düzenlemelerinin kurumlar üzerindeki farklı etkisini doğru eşleyen seçenek hangisidir?
- A) Din işleri için Meclis-i Âyan; eğitim için hanedan; ordu için patrikhane
- B) Din işleri için yabancı konsolosluk; eğitim için Milletler Cemiyeti; ordu için İstanbul sarayı
- C) Din işleri için yalnız mahkemeler; eğitim için Boğazlar Komisyonu; ordu için Darülfünun
- D) Din hizmetleri için Diyanet; öğretim için Millî Eğitim; askerî komuta için Genelkurmay
- E) Üç alanın tamamı tek bir Şer’iye Vekâletinde birleştirildi
Doğru cevap: D
Çözüm: 3 Mart 1924 reformları farklı idari alanlara dönüktür: din hizmetleri Diyanet yapısına, öğretim Maarif’e, askerî komuta Genelkurmay düzenine yönelmiştir.
1937’de altı ilkenin anayasal nitelik kazanmasının Cumhuriyet devrimleri içindeki konumu hangisidir?
- A) 1937’de Cumhuriyet ilk kez ilan edilmiştir
- B) 1937’den önce hiçbir siyasi veya hukukî inkılap yapılmamıştır
- C) 1937’de saltanat yeniden kurulmuştur
- D) 1937 reformları yalnız nüfus mübadelesi kararıdır
- E) Önceki siyasal ve hukuki dönüşümlerin dayandığı ilkelerin anayasal ifade kazanmasıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: Altı ilke, daha önce başlamış Cumhuriyet reformlarının genel çerçevesini Anayasa’da açıkça ifade etti; 1922-1926 dönemi gelişmeleri önceldir.