Türkiye İktisat Kongresi 1923 yılında hangi şehirde toplanmıştır?
- A) İzmir
- B) Ankara
- C) İstanbul
- D) Bursa
- E) Sivas
Doğru cevap: A
Çözüm: 17 Şubat 1923’te İzmir’de toplanan Türkiye İktisat Kongresi, Millî Mücadele sonrasında ekonomik kalkınma ve bağımsızlık ilkelerini belirlemeyi amaçlamıştır.
Birinci Türkiye İktisat Kongresi’nin açılış tarihi hangisidir?
- A) 23 Nisan 1920
- B) 17 Şubat 1923
- C) 29 Ekim 1923
- D) 26 Ağustos 1924
- E) 1 Temmuz 1926
Doğru cevap: B
Çözüm: Kongre 17 Şubat 1923’te açıldı ve mart ayına kadar sürdü; Cumhuriyetin ilanından önce ekonomik bağımsızlık hedefini tartıştı.
Türkiye İktisat Kongresi’nde benimsenen genel ekonomik ilkeler hangi adla anılır?
- A) Misak-ı Millî
- B) Teşkilât-ı Esasiye
- C) Misak-ı İktisadi
- D) Takrir-i Sükûn
- E) Hatt-ı Hümayun
Doğru cevap: C
Çözüm: İzmir İktisat Kongresi’nde kabul edilen Misak-ı İktisadi Esasları millî üretim ve ekonomik bağımsızlık düşüncesini temsil eder; Misak-ı Millî siyasi sınırlarla ilgilidir.
Cumhuriyet döneminin ilk millî bankası olarak 26 Ağustos 1924’te kurulan banka hangisidir?
- A) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
- B) Etibank
- C) Sümerbank
- D) Türkiye İş Bankası
- E) Osmanlı Bankası
Doğru cevap: D
Çözüm: Türkiye İş Bankası 26 Ağustos 1924’te Atatürk’ün girişimiyle kuruldu; millî tasarrufları ve sanayi-ticaret girişimlerini desteklemesi hedeflendi.
Köylünün ürününden alınan aşar vergisi hangi yılda kaldırılmıştır?
- A) 1921
- B) 1923
- C) 1927
- D) 1934
- E) 1925
Doğru cevap: E
Çözüm: Aşar, tarımsal ürün üzerinden alınan bir vergiydi ve 1925’te kaldırılması kırsal kesimin vergi yükünün azaltılması bakımından önemliydi.
1927’de sanayi girişimlerini desteklemek için çıkarılan kanun hangisidir?
- A) Teşvik-i Sanayi Kanunu
- B) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
- C) Soyadı Kanunu
- D) Takrir-i Sükûn Kanunu
- E) Kabotaj Kanunu
Doğru cevap: A
Çözüm: 1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu yerli sanayi yatırımlarına çeşitli kolaylıklar tanımayı hedeflemiştir; Kabotaj Kanunu deniz ticaretini düzenler.
Türkiye’de kabotaj hakkının millîleştirilmesini düzenleyen 815 sayılı kanun hangi yılda kabul edildi?
- A) 1920
- B) 1926
- C) 1923
- D) 1928
- E) 1935
Doğru cevap: B
Çözüm: Kabotaj Kanunu 19 Nisan 1926’da kabul edilmiş, 1 Temmuz 1926’da yürürlüğe girmiştir; Türkiye kıyıları arasındaki deniz taşımacılığı hakkıyla ilgilidir.
İzmir İktisat Kongresi’nin Cumhuriyet ilanından önce toplanması hangi sonucu gösterir?
- A) Ekonomik bağımsızlık gündemi yeni rejimin ilanından önce ele alınmıştır
- B) Kongre yalnız Cumhuriyet Anayasası’nı görüşmüştür
- C) Kongre 1930’lu yıllardaki dünya bunalımından sonra toplanmıştır
- D) Kongre saltanatın geri getirilmesi için yapılmıştır
- E) Ekonomik kalkınma fikri ilk kez 1940’ta ortaya çıkmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: 17 Şubat 1923 kongresi, 29 Ekim 1923 Cumhuriyet ilanından öncedir; siyasi zaferin ekonomik dönüşümle tamamlanmasına odaklanıldı.
Misak-ı İktisadi ile Misak-ı Millî arasındaki doğru fark hangisidir?
- A) İlki askerî rütbeleri, ikincisi yalnız bankacılığı düzenler
- B) İlki ekonomik bağımsızlık ilkeleri, ikincisi ulusal egemenlik ve sınır hedefleriyle ilişkilidir
- C) İkisi de aynı metnin farklı tarihlerdeki adıdır
- D) İlki 1934’te, ikincisi 1940’ta hazırlanmıştır
- E) İkisi de yalnız üniversite idaresini konu alır
Doğru cevap: B
Çözüm: 1923 İzmir Kongresi’nde ekonomik kalkınmaya ilişkin Misak-ı İktisadi benimsenmiştir; 1920 Misak-ı Millî ise ulusal siyasi talepleri ifade eder.
Türkiye İş Bankası ile Merkez Bankasının işlev farkı hangi seçenekte doğrudur?
- A) Her ikisi de yalnız maden arama sondajı yapar
- B) İş Bankası kanun çıkarır, Merkez Bankası sınır antlaşması imzalar
- C) İş Bankası ticari kredi ve girişimleri; Merkez Bankası para ve banknot düzenine ilişkin merkezî işlevleri üstlenir
- D) Merkez Bankası yalnız tarih araştırması yapar
- E) İş Bankası 1935’te, Merkez Bankası 1924’te açılmıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: İş Bankası 1924’te millî ticari bankacılığı geliştirmek için kuruldu; Merkez Bankası ise 1930 kanunu ve 1931 faaliyetiyle merkezî parasal görevler üstlendi.
Aşar vergisinin kaldırılması aşağıdaki kesimlerden hangisini doğrudan rahatlatmıştır?
- A) Yalnız yabancı büyükelçilikleri
- B) Sadece deniz kılavuzlarını
- C) Yalnız uluslararası tahvil yatırımcılarını
- D) Tarımsal ürün elde eden köylüleri
- E) Sadece üniversite öğretim üyelerini
Doğru cevap: D
Çözüm: Aşar tarımsal ürün üzerinden alınan vergidir; 1925’te kaldırılması özellikle köylü ve çiftçilerin üretim üzerindeki yükünü azalttı.
1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun özel girişimle ilişkisi en doğru nasıl açıklanır?
- A) Özel teşebbüsü tamamen yasakladı
- B) Tüm ihracatı bir gecede durdurdu
- C) Yalnız dinî vakıfları düzenledi
- D) Merkez Bankasını aynı tarihte faaliyete geçirdi
- E) Yerli sanayi yatırımlarını çeşitli destek ve kolaylıklarla teşvik etmeyi amaçladı
Doğru cevap: E
Çözüm: Teşvik-i Sanayi Kanunu sanayi üretimini artırmak üzere özel girişimlere kolaylıklar sundu; 1930’larda devletin yatırım rolü de arttı.
Kabotaj Kanunu’nun deniz ticaretindeki temel etkisi hangisidir?
- A) Türkiye limanları arasındaki kabotajın ulusal yetkiler temelinde düzenlenmesi
- B) Her yabancı gemiye sınırsız iç taşıma ayrıcalığı verilmesi
- C) Deniz taşımacılığı yerine yalnız demiryolu zorunluluğu
- D) Bütün limanların kapatılması
- E) Yalnız balıkçılığın yasaklanması
Doğru cevap: A
Çözüm: 815 sayılı Kabotaj Kanunu 1926’da kabul edilip 1 Temmuz’da yürürlüğe girdi; iç deniz taşımacılığında millî egemenlik hedefiyle bağlantılıdır.
1929 Dünya Ekonomik Buhranı ile Türkiye’nin devletçilik politikaları arasındaki ilişki nasıl kurulabilir?
- A) Bunalım tüm ülkelerde sanayileşmenin tamamlanmasını sağlamıştır
- B) Uluslararası daralma devletin sanayileşmede daha etkin rol üstlenmesini güçlendiren koşullardan biri olmuştur
- C) Kriz nedeniyle Türkiye 1923 Kongresini iptal etmiştir
- D) Devletçilik ilk kez 1920’de Birleşmiş Milletlerce kurulmuştur
- E) Kriz bütün ekonomik kurumların aynı gün kapanmasıyla sonuçlanmıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: 1929 krizinin dış ticareti ve sermaye koşullarını zorlaştırması, özel sektörün sınırlılıklarıyla birlikte devlet öncülüğündeki sanayileşmeyi güçlendirdi.
İzmir İktisat Kongresi, İş Bankası, aşarın kaldırılması ve Teşvik-i Sanayi Kanununun doğru tarih sırası hangisidir?
- A) 1923 Kongre → 1924 İş Bankası → 1925 aşar → 1927 sanayi teşviki
- B) 1924 İş Bankası → 1923 Kongre → 1927 sanayi teşviki → 1925 aşar
- C) 1927 sanayi teşviki → 1925 aşar → 1924 İş Bankası → 1923 Kongre
- D) 1925 aşar → 1923 Kongre → 1924 İş Bankası → 1927 sanayi teşviki
- E) 1923 Kongre → 1927 sanayi teşviki → 1924 İş Bankası → 1925 aşar
Doğru cevap: A
Çözüm: Kronoloji İzmir İktisat Kongresi 1923, İş Bankası 26 Ağustos 1924, aşarın kaldırılması 1925 ve Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927 biçimindedir.
I. İş Bankasının kurulması, II. Aşarın kaldırılması, III. Kabotaj Kanununun kabulü olaylarının tarih sırası hangisidir?
- A) III (1923) → I (1924) → II (1927)
- B) I (1924) → II (1925) → III (1926)
- C) II (1923) → III (1925) → I (1930)
- D) I (1931) → III (1933) → II (1935)
- E) III (1926) → II (1925) → I (1924)
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye İş Bankası 1924’te kuruldu; aşar 1925’te kaldırıldı; Kabotaj Kanunu 1926’da kabul edilip aynı yıl yürürlüğe girdi.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı için verilen I. 1934–1938 dönemi, II. Kamu öncülüğü, III. Yalnız dış borç yönetimi ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı 1934–1938 dönemi için kamu yatırımlarıyla sanayi üretimini geliştirmeyi hedefledi; salt dış borç çizelgesi değildir.
Merkez Bankası, Sümerbank ve Etibank kuruluşlarının doğru kronolojik sıralaması hangisidir?
- A) Etibank 1924 → Sümerbank 1925 → Merkez Bankası 1931
- B) Sümerbank 1923 → Etibank 1927 → Merkez Bankası 1935
- C) Merkez Bankası 1935 → Etibank 1933 → Sümerbank 1930
- D) Merkez Bankası kanunu 1930 → Sümerbank 1933 → Etibank 1935
- E) Üç kuruluşun da kanunu 1926’da kabul edilmiştir
Doğru cevap: D
Çözüm: TCMB için kuruluş kanunu 1930, Sümerbank için kuruluş 1933 ve Etibank için kuruluş 1935 tarihleri ayırt edilmelidir.
1930 kuruluş kanunu ve 1931 faaliyete geçiş ayrımına uyan kurum hangisidir?
- A) Türkiye İş Bankası
- B) Sümerbank
- C) Etibank
- D) Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü
- E) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
Doğru cevap: E
Çözüm: TCMB’nin kuruluş kanunu 11 Haziran 1930’da kabul edildi; Banka 3 Ekim 1931’de çalışmaya başladı. İş Bankası 1924, diğerleri 1933–1935 tarihlidir.
Kabotaj Kanunu hakkında I. 19 Nisan 1926’da kabul, II. 1 Temmuz 1926’da yürürlük, III. 1931’de Merkez Bankasını kurdu ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A) I ve II
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: 815 sayılı Kabotaj Kanunu 19 Nisan 1926’da kabul edilmiş, 1 Temmuz’da yürürlüğe girmiştir; TCMB’nin kuruluş kanunu farklı olup 1930 tarihlidir.