Kabotaj Kanunu’nun yürürlüğe girdiği gün hangisidir?
- A) 17 Şubat 1923
- B) 26 Ağustos 1924
- C) 1 Temmuz 1926
- D) 1 Kasım 1928
- E) 3 Ekim 1931
Doğru cevap: C
Çözüm: Kabotaj Kanunu’nun 1 Temmuz 1926’da yürürlüğe girmesi, Türkiye kıyıları arasında deniz ticaretinde ulusal yetkilerin kullanılmasına yönelik önemli aşamadır.
1929 yılında dünya ekonomisini etkileyen büyük kriz hangi adla bilinir?
- A) Sanayi Devrimi
- B) Balkan Savaşları
- C) Lozan Konferansı
- D) Dünya Ekonomik Buhranı
- E) Tanzimat Dönemi
Doğru cevap: D
Çözüm: 1929 Dünya Ekonomik Buhranı uluslararası ticareti, fiyatları ve yatırımları olumsuz etkileyerek Türkiye’nin ekonomik politika tercihlerini de etkilemiştir.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın kuruluş kanunu hangi yılda kabul edilmiştir?
- A) 1923
- B) 1924
- C) 1927
- D) 1935
- E) 1930
Doğru cevap: E
Çözüm: 1715 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu 11 Haziran 1930’da kabul edildi; Banka faaliyetlerine 1931’de başladı.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası fiilen hangi tarihte çalışmaya başlamıştır?
- A) 3 Ekim 1931
- B) 17 Şubat 1923
- C) 26 Ağustos 1924
- D) 1 Temmuz 1926
- E) 5 Şubat 1937
Doğru cevap: A
Çözüm: Merkez Bankası kanunu 1930’da kabul edilmiş, Banka 3 Ekim 1931’de faaliyetlerine başlamıştır; kuruluş kararı ile fiilî başlangıç farklıdır.
1933’te sanayileşme amacıyla kurulan kamu kuruluşu hangisidir?
- A) Etibank
- B) Sümerbank
- C) Türk Dil Kurumu
- D) Türkiye İş Bankası
- E) Düyun-ı Umumiye
Doğru cevap: B
Çözüm: Sümerbank 1933’te sanayi yatırımlarını gerçekleştirmek ve üretim tesislerini işletmek amacıyla kuruldu; Etibank ise 1935’te madencilikle bağlantılıdır.
Madencilik alanında finansman ve işletmecilik için 1935’te kurulan banka hangisidir?
- A) Sümerbank
- B) Türkiye İş Bankası
- C) Etibank
- D) Osmanlı Bankası
- E) Ziraat Bankası
Doğru cevap: C
Çözüm: 1935’te kurulan Etibank maden işletmeciliği ve bu alandaki finansman görevleriyle ilişkilidir; yer altı kaynaklarını araştıran kurum MTA’dır.
Madenleri bilimsel yöntemlerle araştırmak amacıyla 1935’te kurulan kurum hangisidir?
- A) Türk Dil Kurumu
- B) Millet Mektepleri
- C) Türkiye İş Bankası
- D) Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü
- E) Türkiye Büyük Millet Meclisi
Doğru cevap: D
Çözüm: MTA 1935’te kuruldu; yer altı kaynaklarının jeolojik ve teknik açıdan incelenmesi temel görevidir, Etibank’ın işletme-finansman rolünden ayrıdır.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası için doğru tarih ayrımı hangisidir?
- A) Kuruluş kanunu 1923, faaliyeti 1924’tür
- B) Kuruluş kanunu ve faaliyeti 1926’dadır
- C) Kuruluş kanunu 1930’da kabul edildi, banka 1931’de faaliyete başladı
- D) Kuruluş kanunu 1935, faaliyeti 1940’tadır
- E) Banka yalnız 1934 Sanayi Planı kapsamında fabrika işletmiştir
Doğru cevap: C
Çözüm: TCMB Kanunu 11 Haziran 1930’da kabul edilmiş, Merkez Bankası 3 Ekim 1931’de faaliyete başlamıştır; tarihler aynı değildir.
Sümerbank ile Etibank’ın farklı uzmanlık alanları hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Sümerbank yalnız dil araştırması; Etibank üniversite yönetimi
- B) Sümerbank dışişleri; Etibank gümrük mahkemesi
- C) Sümerbank askerî komuta; Etibank yasama
- D) Sümerbank genel sanayi tesisleri; Etibank madencilik ve maden işletmeciliği
- E) Her ikisi de sadece köy öğretmeni yetiştirir
Doğru cevap: D
Çözüm: Sümerbank 1933’te fabrika ve sanayi yatırımlarını; Etibank 1935’te maden işletmeciliği ve finansmanını desteklemek için yapılandı.
Etibank ile Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü arasındaki doğru görev dağılımı hangisidir?
- A) Etibank tarih ders kitabı yazar, MTA para basar
- B) Etibank üniversite açar, MTA parlamento seçimlerini yönetir
- C) İkisi de aynı adı taşıyan tek özel bankadır
- D) MTA yalnız 1923 İktisat Kongresi’ni düzenlemek için kurulmuştur
- E) Etibank maden işletmeciliği ve finansmanıyla, MTA jeolojik araştırmayla ilgilidir
Doğru cevap: E
Çözüm: 1935’te kurulan iki yapı birbirini tamamlar: MTA maden varlığını araştırır ve değerlendirir, Etibank madencilik işletmeleri ve finansmanında rol alır.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planında öne çıkan üretim alanlarından biri hangisidir?
- A) Dokuma sanayisi
- B) Yalnız turistik otel yapımı
- C) Sadece dış temsilcilik hizmetleri
- D) Hanedan mülklerinin büyütülmesi
- E) Yalnız siyasi parti binaları
Doğru cevap: A
Çözüm: 1934–1938 planı başta dokuma olmak üzere kimya, kâğıt-selüloz, seramik ve madenle ilgili temel üretim dallarında tesisleşmeye odaklandı.
İzmir İktisat Kongresi’nde bağımsız ekonomi anlayışına uygun olan tercih hangisidir?
- A) Kapitülasyonları genişleterek sürdürmek
- B) Yerli üretimi ve millî sermaye birikimini geliştirmek
- C) Sanayide her türlü üretimi durdurmak
- D) Yalnız ithal mallarına sınırsız ayrıcalık tanımak
- E) Bütün çiftçiliği devlet kararıyla yasaklamak
Doğru cevap: B
Çözüm: 1923 kongresi üretici kesimlerin katılımıyla yerli üretim, sermaye birikimi, sanayileşme ve ekonomik bağımsızlık üzerinde durmuştur.
Demiryolu politikasında millîleştirme ile yeni hat yapımının birlikte izlenmesi hangi hedefi destekler?
- A) Eski hatların işletilmeden bırakılması
- B) Siyasi seçme hakkının deniz şirketlerine verilmesi
- C) Ülke içi ulaşım ağının bütünleşmesi ve pazarların bağlanması
- D) Üreticilerin pazara erişiminin engellenmesi
- E) Bütün taşımaların yabancıların tekeline bırakılması
Doğru cevap: C
Çözüm: Demiryollarının millîleştirilmesi ve yeni hatların yapılması üretim bölgelerini pazarlara bağlayıp ekonomik altyapıyı güçlendirme hedefi taşıdı.
1935 madencilik kurumlarına ilişkin I. MTA arama, II. Etibank işletme-finansman, III. Sümerbank madencilik jeolojisi araştırma enstitüsü eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: B
Çözüm: MTA bilimsel jeolojik aramaya, Etibank işletme ve finansmana yönelir. Sümerbank 1933’te genel sanayi yatırımlarına yönelik kurulmuştur.
Aşağıdaki kurum–yıl eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) Türkiye İş Bankası – 1924
- B) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası faaliyeti – 1931
- C) Sümerbank – 1924
- D) Maden Tetkik ve Arama – 1935
- E) Etibank – 1935
Doğru cevap: C
Çözüm: Sümerbank 1933’te kuruldu; 1924 yılı Türkiye İş Bankasının kuruluşudur. TCMB 1931’de faaliyete geçmiş, MTA ve Etibank 1935’te kurulmuştur.
İzmir İktisat Kongresi ile Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
- A) Her ikisi de 1929 Dünya Buhranı’ndan önce uygulanmış beş yıllık devlet planıdır
- B) İlki 1935’te, ikincisi 1923’te yapılmıştır
- C) Kongre sanayi üretimini, plan ise tüm yatırımları yasakladı
- D) 1923 Kongresi ekonomik ilkeleri tartıştı; 1934–1938 planı kamu yatırımlarını programladı
- E) İkisi de yalnız kıyafet düzenlemesidir
Doğru cevap: D
Çözüm: İzmir Kongresi 1923’te ekonomi politikalarını tartışan temsilî bir toplantıydı; Birinci Sanayi Planı ise 1934–1938 için somut sanayi yatırımlarını programladı.
1929 Dünya Ekonomik Buhranının 1930’lu yılların sanayi politikasına etkisini en doğru açıklayan yargı hangisidir?
- A) Dünya Buhranı Türkiye’nin 1923 Kongresini düzenlemesine neden oldu
- B) Bunalım nedeniyle devlet yatırımları 1924’te tamamen yasaklandı
- C) Kriz sürecinde yerli sanayiye hiçbir ihtiyaç duyulmadı
- D) Krizin hemen ardından sanayi planı tümüyle özel şirketlere bırakıldı
- E) Dış pazarlardaki daralma ve özel sermaye yetersizliği kamu öncülüğündeki sanayileşmeyi destekledi
Doğru cevap: E
Çözüm: 1929 krizi dış ticaret ve finansman koşullarını zorlaştırdı; 1930’larda devletçilik ve planlı sanayileşme tercihlerini güçlendiren etkenlerden biri oldu.
Bir soruda aynı yılların kurumları veriliyor: I. Sümerbank 1933, II. MTA 1935, III. TCMB faaliyeti 1931. Hangi sıra eskiden yeniye doğrudur?
- A) III → I → II
- B) I → II → III
- C) II → III → I
- D) I → III → II
- E) II → I → III
Doğru cevap: A
Çözüm: Merkez Bankası faaliyete 1931’de başladı; Sümerbank 1933’te, MTA 1935’te kuruldu. Kuruluş ve faaliyet tarihleri değişkenlerini ayırmak gerekir.
Atatürk dönemi devletçilik anlayışına ilişkin I. Karma ekonomik yapı, II. Kamu yatırımlarının öncülüğü, III. Özel mülkiyetin tamamen kaldırılması yargılarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: B
Çözüm: Atatürk devletçiliği özel girişimin tümden ortadan kaldırıldığı bir kolektivizm değildir; kamu sanayi yatırımlarıyla karma ekonomiyi desteklemiştir.
Kapitülasyonların kaldırılması ve Kabotaj Kanunu birlikte değerlendirildiğinde hangi iktisadi egemenlik yorumu yapılır?
- A) Kabotaj Kanunu kapitülasyonları yeniden yürürlüğe koymuştur
- B) İki olay da yalnız yabancı üniversite öğretmenlerini ilgilendirir
- C) Hukuki-ekonomik ayrıcalıkların kaldırılması ile deniz taşıma yetkilerinin millîleştirilmesi birbirini tamamlar
- D) Kapitülasyonlar ancak 1935 MTA kuruluşuyla kaldırılmıştır
- E) Kabotaj düzenlemesi sadece tarih kurultayı toplanmasını sağlamıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan’da kapitülasyonların kaldırılması genel ekonomik bağımsızlığı güçlendirdi; 1926 Kabotaj Kanunu deniz ticaretindeki ulusal yetkileri düzenledi.