Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı’nın uygulama dönemi hangisidir?
- A) 1920–1924
- B) 1923–1927
- C) 1928–1932
- D) 1946–1950
- E) 1934–1938
Doğru cevap: E
Çözüm: Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı 1934–1938 dönemi için uygulanmış, kamu öncülüğünde temel sanayi yatırımlarını hızlandırmayı hedeflemiştir.
Atatürk dönemi sanayi yatırımlarında devletin etkin rol almasını açıklayan temel ilke hangisidir?
- A) Devletçilik
- B) Saltanatçılık
- C) Mandacılık
- D) Mutlakiyetçilik
- E) Ümmetçilik
Doğru cevap: A
Çözüm: Devletçilik, özel girişimi tümüyle ortadan kaldırmadan yetersiz sermaye ve altyapı koşullarında devletin sanayileşmeye öncülük etmesini öngörür.
İzmir İktisat Kongresi’nde temsil edilen toplumsal gruplardan biri hangisidir?
- A) Yabancı işgal komutanlıkları
- B) Çiftçiler
- C) Osmanlı hanedan meclisi
- D) Müttefik devlet elçileri
- E) Milletler Cemiyeti konseyi
Doğru cevap: B
Çözüm: İzmir İktisat Kongresi’ne çiftçi, sanayici, tüccar ve işçi çevrelerinden temsilciler katıldı; amaç üretici kesimlerin ekonomik taleplerini tartışmaktı.
Lozan Antlaşması’yla kaldırılması ekonomik bağımsızlığa katkı sağlayan ayrıcalıklar hangisidir?
- A) Milletvekili dokunulmazlıkları
- B) Maarif Vekâleti
- C) Kapitülasyonlar
- D) Türk harfleri
- E) Halkevleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan’da kapitülasyonların kaldırılması yabancı devletlere tanınmış ekonomik ve hukuki ayrıcalıkların sona ermesini sağlayarak bağımsızlık sürecini güçlendirdi.
Cumhuriyet döneminde demiryollarının millîleştirilmesi hangi ekonomik hedefle ilişkilidir?
- A) Osmanlı saltanatını yeniden kurmak
- B) Deniz kabotajını tamamen kaldırmak
- C) Tüm fabrikaları yabancı ülkelere devretmek
- D) Ulaşım altyapısında ulusal denetimi ve bütünleşmeyi güçlendirmek
- E) Tarımsal üretimin yasaklanmasını sağlamak
Doğru cevap: D
Çözüm: Demiryollarının devlet denetimine alınması ve yeni hatların yapılması iç pazarın bütünleşmesi, ulaşım maliyetleri ve ekonomik egemenlikle ilgilidir.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı’nın temel niteliği hangisidir?
- A) Bütün sanayi üretiminin durdurulması
- B) Yalnız dış borç taksitlerinin planlanması
- C) Tarımın bütünüyle yasaklanması
- D) Siyasi partilerin seçim programı olması
- E) Kamu öncülüğünde planlı sanayileşme
Doğru cevap: E
Çözüm: 1934–1938 sanayi planı temel üretim dallarında tesislerin devlet öncülüğünde kurulmasını ve ithalat bağımlılığının azaltılmasını amaçladı.
Kabotaj hakkının millîleştirilmesi ile kapitülasyonların kaldırılması arasındaki ortak yön nedir?
- A) Yabancı ayrıcalıklarını kalıcı anayasa ilkesi yapmak
- B) Osmanlı saltanatını yeniden getirmek
- C) Tarih ve dil kurumlarını aynı gün kurmak
- D) Ekonomik egemenliği yabancı ayrıcalıklarına karşı güçlendirmek
- E) Demiryollarını kullanıma kapatmak
Doğru cevap: D
Çözüm: Lozan’da kapitülasyonların kaldırılması ve 1926 Kabotaj Kanunu yabancılara tanınmış ayrıcalıkların sınırlandırılmasıyla ekonomik egemenliği güçlendirdi.
Devletçilik ilkesinin Atatürk dönemi uygulamasını doğru niteleyen ifade hangisidir?
- A) Bütün özel mülkiyetin yasaklanması
- B) Devletin hiçbir üretim faaliyetine katılmaması
- C) Sanayide sadece yabancı sermayeye izin verilmesi
- D) Yalnız tarımsal vergilerin artırılması
- E) Özel girişimi tamamen ortadan kaldırmadan devletin gerekli alanlarda yatırım yapması
Doğru cevap: E
Çözüm: Atatürk dönemi devletçiliği karma nitelik taşır; özel girişimden yararlanılırken sermaye ve altyapı eksikliğinde kamu yatırımları öncü olabilir.
1924 İş Bankası ve 1927 Teşvik-i Sanayi Kanununun birlikte hedeflediği gelişme hangisidir?
- A) Millî sermaye ve yerli üretim kapasitesini artırmak
- B) Yalnız dış borç görüşmelerini durdurmak
- C) Tarım ürünlerine yeniden aşar koymak
- D) Harf İnkılabını yürürlükten kaldırmak
- E) Kabotaj hakkını yabancı gemilere bırakmak
Doğru cevap: A
Çözüm: İş Bankası sermaye ve kredi imkanlarını, Teşvik-i Sanayi Kanunu ise sanayi teşviklerini güçlendirdi; her ikisi de millî üretimi destekliyordu.
Sümerbank’ın 1933’te kurulması hangi dönemin ekonomi politikasında belirginleşen değişimi gösterir?
- A) Üretimin yalnız zanaat loncalarına bırakılmasını
- B) Kamu eliyle planlı sanayi yatırımlarının güçlenmesini
- C) Sanayi planlarının bütünüyle kaldırılmasını
- D) Kabotajın yalnız yabancılarca yapılmasını
- E) Tarım ve sanayide bütün kredilerin yasaklanmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Sümerbank, 1930’lu yıllarda devletin temel sanayi kuruluşlarını oluşturma ve yönetme rolünün güçlenmesini somutlaştırır.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planının hammadde ile nihai üretim arasındaki yaklaşımı hangisidir?
- A) Bütün hammaddelerin işlenmeden satılması zorunluluğu
- B) Yerli sanayinin tamamen kapatılması
- C) Yerel hammaddelerin ülkede işlenerek sanayi ürününe dönüştürülmesi
- D) Yalnız hizmet sektörünün büyütülmesi
- E) Hammaddelerin bilimsel araştırmasının yasaklanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Plan, yerli hammaddelere dayalı fabrikalarla temel tüketim ve ara malı üretimini geliştirip ithalata bağımlılığı azaltmayı amaçladı.
1935 Etibank ve MTA kuruluşlarının birbirini tamamlaması hangi açıklamayla en iyi verilir?
- A) Köy okullarının yönetimini ikiye ayırma
- B) İki farklı siyasi muhalefet partisi kurma
- C) Tüm demiryollarını deniz taşımacılığına çevirme
- D) Madenin araştırılması ile ekonomik işletilmesine yönelik kurumsal iş bölümü
- E) 1933 üniversite reformunu iptal etme
Doğru cevap: D
Çözüm: MTA jeolojik arama ve teknik inceleme yaparken Etibank madencilik alanında yatırım ve işletme işlevini üstlenmiştir; iki kurum da 1935 tarihlidir.
İzmir İktisat Kongresine ilişkin hangi ifade tarih ve katılım bakımından doğrudur?
- A) 1929 krizinden sonra yalnız yabancı bankacılarla toplandı
- B) 1935’te yalnız kamu madencileriyle gerçekleştirildi
- C) 1940’ta yalnız üniversite öğrencilerinin katılımıyla yapıldı
- D) 1926’da Kabotaj Kanununun maddelerini onaylamak için toplandı
- E) 1923’te toplandı; çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi çevrelerinden temsilciler katıldı
Doğru cevap: E
Çözüm: İzmir İktisat Kongresi 1923’te Cumhuriyet ilanından önce toplanmış, üretim ve ticaret kesimlerinin temsilcileriyle ülke ekonomisinin geleceğini tartışmıştır.
Cumhuriyet döneminin tarım, bankacılık ve sanayileşme politikalarını doğru eşleştiren seçenek hangisidir?
- A) 1925 aşar artırılması – 1924 Etibank – 1927 sanayinin kapatılması
- B) 1935 aşar kaldırılması – 1924 Merkez Bankası – 1927 Sümerbank
- C) 1925 MTA – 1933 İş Bankası – 1927 TDK
- D) 1925 aşar kaldırılması – 1924 İş Bankası – 1927 Teşvik-i Sanayi
- E) 1934 aşar – 1935 İş Bankası – 1923 Sümerbank
Doğru cevap: D
Çözüm: Aşarın kaldırılması tarım kesiminde vergi yükünü azaltırken, İş Bankası millî finansmanı, Teşvik-i Sanayi Kanunu ise yerli girişimleri destekledi.
Birinci Sanayi Planı kapsamında sektörler için verilen I. Dokuma, II. Selüloz-kâğıt, III. Seramik-kimya yargılarından hangileri kapsam içindedir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: E
Çözüm: 1934–1938 sanayi planında dokuma, kimya, selüloz-kâğıt, seramik ve madenle ilgili üretim tesisleri öne çıktı; üç sektör grubu da kapsamla uyumludur.
1931 Türk ekonomisinin kurumsal gelişmeleri arasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan yer alır?
- A) Merkez Bankasının 3 Ekim’de faaliyete başlaması
- B) İş Bankasının ilk kez kurulması
- C) İzmir İktisat Kongresinin açılması
- D) Sümerbankın kurumsal açılışı
- E) Etibankın kurulması
Doğru cevap: A
Çözüm: Merkez Bankası 3 Ekim 1931’de faaliyetlerine başladı; İş Bankası 1924, İzmir Kongresi 1923, Sümerbank 1933 ve Etibank 1935 tarihlidir.
İzmir İktisat Kongresi ve 1925 aşar düzenlemesi birlikte hangi tarımsal politikaya işaret eder?
- A) Tarımsal ürünlerin tümünün zorunlu ithalatına
- B) Köylünün ekonomik yükünü hafifletip üretimi teşvik etmeye
- C) Tarımdaki bütün mülkiyetin yabancılara devrine
- D) Çiftçi temsilinin bütün kongrelerden çıkarılmasına
- E) Köylülerin tarım dışına zorunlu gönderilmesine
Doğru cevap: B
Çözüm: 1923 kongresinde çiftçilerin talepleri önemliydi; 1925’te aşarın kaldırılması köylü üzerindeki ürün vergisini azaltan somut bir adım oldu.
MTA ve Etibankın 1935’te kurulması ile Sümerbankın 1933’te kurulması arasında nasıl bir sektör bağlantısı vardır?
- A) Madencilik kurumları tüm dokuma üretimini yasaklamak için açılmıştır
- B) Sümerbank yalnız yabancı limanların yönetimine bağlıdır
- C) Maden kaynaklarını araştırma ve değerlendirme ile temel sanayi yatırımları birbirini besler
- D) MTA sadece ticari banka mevduatı toplar
- E) Etibank yalnız öğretim müfredatı hazırlar
Doğru cevap: C
Çözüm: MTA ve Etibank madencilik altyapısı ve işletmeyi, Sümerbank geniş sanayi üretimini desteklediği için kamu öncülüğündeki sanayileşme içinde tamamlayıcıdır.
1934–1938 sanayi planı için I. İthal ikamesi, II. Yerli hammadde kullanımı, III. Temel üretim tesisleri kurma amaçlarından hangileri geçerlidir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) I, II ve III
- E) II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ithal edilen temel malların yurt içinde üretimini, yerli hammaddelerin işlenmesini ve fabrika yatırımlarını hedefledi.
Türkiye İş Bankası, Sümerbank ve Etibank hakkında kuruluş amaçlarını doğru ayıran seçenek hangisidir?
- A) İş Bankası dil araştırması; Sümerbank askerî komuta; Etibank yüksek mahkeme
- B) İş Bankası tarih kongresi; Sümerbank öğretmen okulu; Etibank dışişleri
- C) Her üç kurum da aynı isimli tek merkez bankasının alt şubesidir
- D) İş Bankası 1935, Sümerbank 1924, Etibank 1930’da kurulmuştur
- E) İş Bankası millî ticari finansman; Sümerbank sanayi; Etibank maden işletmeciliği
Doğru cevap: E
Çözüm: İş Bankası 1924’te milli bankacılık için; Sümerbank 1933’te temel sanayi yatırımları için; Etibank 1935’te maden işletmeciliği ve finansmanı için kuruldu.