İzmir İktisat Kongresi’nin Cumhuriyet ilanından önce toplanması hangi sonucu gösterir?
- A) Ekonomik bağımsızlık gündemi yeni rejimin ilanından önce ele alınmıştır
- B) Kongre yalnız Cumhuriyet Anayasası’nı görüşmüştür
- C) Kongre 1930’lu yıllardaki dünya bunalımından sonra toplanmıştır
- D) Kongre saltanatın geri getirilmesi için yapılmıştır
- E) Ekonomik kalkınma fikri ilk kez 1940’ta ortaya çıkmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: 17 Şubat 1923 kongresi, 29 Ekim 1923 Cumhuriyet ilanından öncedir; siyasi zaferin ekonomik dönüşümle tamamlanmasına odaklanıldı.
Misak-ı İktisadi ile Misak-ı Millî arasındaki doğru fark hangisidir?
- A) İlki askerî rütbeleri, ikincisi yalnız bankacılığı düzenler
- B) İlki ekonomik bağımsızlık ilkeleri, ikincisi ulusal egemenlik ve sınır hedefleriyle ilişkilidir
- C) İkisi de aynı metnin farklı tarihlerdeki adıdır
- D) İlki 1934’te, ikincisi 1940’ta hazırlanmıştır
- E) İkisi de yalnız üniversite idaresini konu alır
Doğru cevap: B
Çözüm: 1923 İzmir Kongresi’nde ekonomik kalkınmaya ilişkin Misak-ı İktisadi benimsenmiştir; 1920 Misak-ı Millî ise ulusal siyasi talepleri ifade eder.
Türkiye İş Bankası ile Merkez Bankasının işlev farkı hangi seçenekte doğrudur?
- A) Her ikisi de yalnız maden arama sondajı yapar
- B) İş Bankası kanun çıkarır, Merkez Bankası sınır antlaşması imzalar
- C) İş Bankası ticari kredi ve girişimleri; Merkez Bankası para ve banknot düzenine ilişkin merkezî işlevleri üstlenir
- D) Merkez Bankası yalnız tarih araştırması yapar
- E) İş Bankası 1935’te, Merkez Bankası 1924’te açılmıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: İş Bankası 1924’te millî ticari bankacılığı geliştirmek için kuruldu; Merkez Bankası ise 1930 kanunu ve 1931 faaliyetiyle merkezî parasal görevler üstlendi.
Aşar vergisinin kaldırılması aşağıdaki kesimlerden hangisini doğrudan rahatlatmıştır?
- A) Yalnız yabancı büyükelçilikleri
- B) Sadece deniz kılavuzlarını
- C) Yalnız uluslararası tahvil yatırımcılarını
- D) Tarımsal ürün elde eden köylüleri
- E) Sadece üniversite öğretim üyelerini
Doğru cevap: D
Çözüm: Aşar tarımsal ürün üzerinden alınan vergidir; 1925’te kaldırılması özellikle köylü ve çiftçilerin üretim üzerindeki yükünü azalttı.
1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun özel girişimle ilişkisi en doğru nasıl açıklanır?
- A) Özel teşebbüsü tamamen yasakladı
- B) Tüm ihracatı bir gecede durdurdu
- C) Yalnız dinî vakıfları düzenledi
- D) Merkez Bankasını aynı tarihte faaliyete geçirdi
- E) Yerli sanayi yatırımlarını çeşitli destek ve kolaylıklarla teşvik etmeyi amaçladı
Doğru cevap: E
Çözüm: Teşvik-i Sanayi Kanunu sanayi üretimini artırmak üzere özel girişimlere kolaylıklar sundu; 1930’larda devletin yatırım rolü de arttı.
Kabotaj Kanunu’nun deniz ticaretindeki temel etkisi hangisidir?
- A) Türkiye limanları arasındaki kabotajın ulusal yetkiler temelinde düzenlenmesi
- B) Her yabancı gemiye sınırsız iç taşıma ayrıcalığı verilmesi
- C) Deniz taşımacılığı yerine yalnız demiryolu zorunluluğu
- D) Bütün limanların kapatılması
- E) Yalnız balıkçılığın yasaklanması
Doğru cevap: A
Çözüm: 815 sayılı Kabotaj Kanunu 1926’da kabul edilip 1 Temmuz’da yürürlüğe girdi; iç deniz taşımacılığında millî egemenlik hedefiyle bağlantılıdır.
1929 Dünya Ekonomik Buhranı ile Türkiye’nin devletçilik politikaları arasındaki ilişki nasıl kurulabilir?
- A) Bunalım tüm ülkelerde sanayileşmenin tamamlanmasını sağlamıştır
- B) Uluslararası daralma devletin sanayileşmede daha etkin rol üstlenmesini güçlendiren koşullardan biri olmuştur
- C) Kriz nedeniyle Türkiye 1923 Kongresini iptal etmiştir
- D) Devletçilik ilk kez 1920’de Birleşmiş Milletlerce kurulmuştur
- E) Kriz bütün ekonomik kurumların aynı gün kapanmasıyla sonuçlanmıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: 1929 krizinin dış ticareti ve sermaye koşullarını zorlaştırması, özel sektörün sınırlılıklarıyla birlikte devlet öncülüğündeki sanayileşmeyi güçlendirdi.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası için doğru tarih ayrımı hangisidir?
- A) Kuruluş kanunu 1923, faaliyeti 1924’tür
- B) Kuruluş kanunu ve faaliyeti 1926’dadır
- C) Kuruluş kanunu 1930’da kabul edildi, banka 1931’de faaliyete başladı
- D) Kuruluş kanunu 1935, faaliyeti 1940’tadır
- E) Banka yalnız 1934 Sanayi Planı kapsamında fabrika işletmiştir
Doğru cevap: C
Çözüm: TCMB Kanunu 11 Haziran 1930’da kabul edilmiş, Merkez Bankası 3 Ekim 1931’de faaliyete başlamıştır; tarihler aynı değildir.
Sümerbank ile Etibank’ın farklı uzmanlık alanları hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Sümerbank yalnız dil araştırması; Etibank üniversite yönetimi
- B) Sümerbank dışişleri; Etibank gümrük mahkemesi
- C) Sümerbank askerî komuta; Etibank yasama
- D) Sümerbank genel sanayi tesisleri; Etibank madencilik ve maden işletmeciliği
- E) Her ikisi de sadece köy öğretmeni yetiştirir
Doğru cevap: D
Çözüm: Sümerbank 1933’te fabrika ve sanayi yatırımlarını; Etibank 1935’te maden işletmeciliği ve finansmanını desteklemek için yapılandı.
Etibank ile Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü arasındaki doğru görev dağılımı hangisidir?
- A) Etibank tarih ders kitabı yazar, MTA para basar
- B) Etibank üniversite açar, MTA parlamento seçimlerini yönetir
- C) İkisi de aynı adı taşıyan tek özel bankadır
- D) MTA yalnız 1923 İktisat Kongresi’ni düzenlemek için kurulmuştur
- E) Etibank maden işletmeciliği ve finansmanıyla, MTA jeolojik araştırmayla ilgilidir
Doğru cevap: E
Çözüm: 1935’te kurulan iki yapı birbirini tamamlar: MTA maden varlığını araştırır ve değerlendirir, Etibank madencilik işletmeleri ve finansmanında rol alır.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planında öne çıkan üretim alanlarından biri hangisidir?
- A) Dokuma sanayisi
- B) Yalnız turistik otel yapımı
- C) Sadece dış temsilcilik hizmetleri
- D) Hanedan mülklerinin büyütülmesi
- E) Yalnız siyasi parti binaları
Doğru cevap: A
Çözüm: 1934–1938 planı başta dokuma olmak üzere kimya, kâğıt-selüloz, seramik ve madenle ilgili temel üretim dallarında tesisleşmeye odaklandı.
İzmir İktisat Kongresi’nde bağımsız ekonomi anlayışına uygun olan tercih hangisidir?
- A) Kapitülasyonları genişleterek sürdürmek
- B) Yerli üretimi ve millî sermaye birikimini geliştirmek
- C) Sanayide her türlü üretimi durdurmak
- D) Yalnız ithal mallarına sınırsız ayrıcalık tanımak
- E) Bütün çiftçiliği devlet kararıyla yasaklamak
Doğru cevap: B
Çözüm: 1923 kongresi üretici kesimlerin katılımıyla yerli üretim, sermaye birikimi, sanayileşme ve ekonomik bağımsızlık üzerinde durmuştur.
Demiryolu politikasında millîleştirme ile yeni hat yapımının birlikte izlenmesi hangi hedefi destekler?
- A) Eski hatların işletilmeden bırakılması
- B) Siyasi seçme hakkının deniz şirketlerine verilmesi
- C) Ülke içi ulaşım ağının bütünleşmesi ve pazarların bağlanması
- D) Üreticilerin pazara erişiminin engellenmesi
- E) Bütün taşımaların yabancıların tekeline bırakılması
Doğru cevap: C
Çözüm: Demiryollarının millîleştirilmesi ve yeni hatların yapılması üretim bölgelerini pazarlara bağlayıp ekonomik altyapıyı güçlendirme hedefi taşıdı.
Kabotaj hakkının millîleştirilmesi ile kapitülasyonların kaldırılması arasındaki ortak yön nedir?
- A) Yabancı ayrıcalıklarını kalıcı anayasa ilkesi yapmak
- B) Osmanlı saltanatını yeniden getirmek
- C) Tarih ve dil kurumlarını aynı gün kurmak
- D) Ekonomik egemenliği yabancı ayrıcalıklarına karşı güçlendirmek
- E) Demiryollarını kullanıma kapatmak
Doğru cevap: D
Çözüm: Lozan’da kapitülasyonların kaldırılması ve 1926 Kabotaj Kanunu yabancılara tanınmış ayrıcalıkların sınırlandırılmasıyla ekonomik egemenliği güçlendirdi.
Devletçilik ilkesinin Atatürk dönemi uygulamasını doğru niteleyen ifade hangisidir?
- A) Bütün özel mülkiyetin yasaklanması
- B) Devletin hiçbir üretim faaliyetine katılmaması
- C) Sanayide sadece yabancı sermayeye izin verilmesi
- D) Yalnız tarımsal vergilerin artırılması
- E) Özel girişimi tamamen ortadan kaldırmadan devletin gerekli alanlarda yatırım yapması
Doğru cevap: E
Çözüm: Atatürk dönemi devletçiliği karma nitelik taşır; özel girişimden yararlanılırken sermaye ve altyapı eksikliğinde kamu yatırımları öncü olabilir.
1924 İş Bankası ve 1927 Teşvik-i Sanayi Kanununun birlikte hedeflediği gelişme hangisidir?
- A) Millî sermaye ve yerli üretim kapasitesini artırmak
- B) Yalnız dış borç görüşmelerini durdurmak
- C) Tarım ürünlerine yeniden aşar koymak
- D) Harf İnkılabını yürürlükten kaldırmak
- E) Kabotaj hakkını yabancı gemilere bırakmak
Doğru cevap: A
Çözüm: İş Bankası sermaye ve kredi imkanlarını, Teşvik-i Sanayi Kanunu ise sanayi teşviklerini güçlendirdi; her ikisi de millî üretimi destekliyordu.
Sümerbank’ın 1933’te kurulması hangi dönemin ekonomi politikasında belirginleşen değişimi gösterir?
- A) Üretimin yalnız zanaat loncalarına bırakılmasını
- B) Kamu eliyle planlı sanayi yatırımlarının güçlenmesini
- C) Sanayi planlarının bütünüyle kaldırılmasını
- D) Kabotajın yalnız yabancılarca yapılmasını
- E) Tarım ve sanayide bütün kredilerin yasaklanmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Sümerbank, 1930’lu yıllarda devletin temel sanayi kuruluşlarını oluşturma ve yönetme rolünün güçlenmesini somutlaştırır.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planının hammadde ile nihai üretim arasındaki yaklaşımı hangisidir?
- A) Bütün hammaddelerin işlenmeden satılması zorunluluğu
- B) Yerli sanayinin tamamen kapatılması
- C) Yerel hammaddelerin ülkede işlenerek sanayi ürününe dönüştürülmesi
- D) Yalnız hizmet sektörünün büyütülmesi
- E) Hammaddelerin bilimsel araştırmasının yasaklanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Plan, yerli hammaddelere dayalı fabrikalarla temel tüketim ve ara malı üretimini geliştirip ithalata bağımlılığı azaltmayı amaçladı.
1935 Etibank ve MTA kuruluşlarının birbirini tamamlaması hangi açıklamayla en iyi verilir?
- A) Köy okullarının yönetimini ikiye ayırma
- B) İki farklı siyasi muhalefet partisi kurma
- C) Tüm demiryollarını deniz taşımacılığına çevirme
- D) Madenin araştırılması ile ekonomik işletilmesine yönelik kurumsal iş bölümü
- E) 1933 üniversite reformunu iptal etme
Doğru cevap: D
Çözüm: MTA jeolojik arama ve teknik inceleme yaparken Etibank madencilik alanında yatırım ve işletme işlevini üstlenmiştir; iki kurum da 1935 tarihlidir.
İzmir İktisat Kongresine ilişkin hangi ifade tarih ve katılım bakımından doğrudur?
- A) 1929 krizinden sonra yalnız yabancı bankacılarla toplandı
- B) 1935’te yalnız kamu madencileriyle gerçekleştirildi
- C) 1940’ta yalnız üniversite öğrencilerinin katılımıyla yapıldı
- D) 1926’da Kabotaj Kanununun maddelerini onaylamak için toplandı
- E) 1923’te toplandı; çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi çevrelerinden temsilciler katıldı
Doğru cevap: E
Çözüm: İzmir İktisat Kongresi 1923’te Cumhuriyet ilanından önce toplanmış, üretim ve ticaret kesimlerinin temsilcileriyle ülke ekonomisinin geleceğini tartışmıştır.