İzmir İktisat Kongresi, İş Bankası, aşarın kaldırılması ve Teşvik-i Sanayi Kanununun doğru tarih sırası hangisidir?
- A) 1923 Kongre → 1924 İş Bankası → 1925 aşar → 1927 sanayi teşviki
- B) 1924 İş Bankası → 1923 Kongre → 1927 sanayi teşviki → 1925 aşar
- C) 1927 sanayi teşviki → 1925 aşar → 1924 İş Bankası → 1923 Kongre
- D) 1925 aşar → 1923 Kongre → 1924 İş Bankası → 1927 sanayi teşviki
- E) 1923 Kongre → 1927 sanayi teşviki → 1924 İş Bankası → 1925 aşar
Doğru cevap: A
Çözüm: Kronoloji İzmir İktisat Kongresi 1923, İş Bankası 26 Ağustos 1924, aşarın kaldırılması 1925 ve Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927 biçimindedir.
I. İş Bankasının kurulması, II. Aşarın kaldırılması, III. Kabotaj Kanununun kabulü olaylarının tarih sırası hangisidir?
- A) III (1923) → I (1924) → II (1927)
- B) I (1924) → II (1925) → III (1926)
- C) II (1923) → III (1925) → I (1930)
- D) I (1931) → III (1933) → II (1935)
- E) III (1926) → II (1925) → I (1924)
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye İş Bankası 1924’te kuruldu; aşar 1925’te kaldırıldı; Kabotaj Kanunu 1926’da kabul edilip aynı yıl yürürlüğe girdi.
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı için verilen I. 1934–1938 dönemi, II. Kamu öncülüğü, III. Yalnız dış borç yönetimi ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: C
Çözüm: Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı 1934–1938 dönemi için kamu yatırımlarıyla sanayi üretimini geliştirmeyi hedefledi; salt dış borç çizelgesi değildir.
Merkez Bankası, Sümerbank ve Etibank kuruluşlarının doğru kronolojik sıralaması hangisidir?
- A) Etibank 1924 → Sümerbank 1925 → Merkez Bankası 1931
- B) Sümerbank 1923 → Etibank 1927 → Merkez Bankası 1935
- C) Merkez Bankası 1935 → Etibank 1933 → Sümerbank 1930
- D) Merkez Bankası kanunu 1930 → Sümerbank 1933 → Etibank 1935
- E) Üç kuruluşun da kanunu 1926’da kabul edilmiştir
Doğru cevap: D
Çözüm: TCMB için kuruluş kanunu 1930, Sümerbank için kuruluş 1933 ve Etibank için kuruluş 1935 tarihleri ayırt edilmelidir.
1930 kuruluş kanunu ve 1931 faaliyete geçiş ayrımına uyan kurum hangisidir?
- A) Türkiye İş Bankası
- B) Sümerbank
- C) Etibank
- D) Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü
- E) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
Doğru cevap: E
Çözüm: TCMB’nin kuruluş kanunu 11 Haziran 1930’da kabul edildi; Banka 3 Ekim 1931’de çalışmaya başladı. İş Bankası 1924, diğerleri 1933–1935 tarihlidir.
Kabotaj Kanunu hakkında I. 19 Nisan 1926’da kabul, II. 1 Temmuz 1926’da yürürlük, III. 1931’de Merkez Bankasını kurdu ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A) I ve II
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: 815 sayılı Kabotaj Kanunu 19 Nisan 1926’da kabul edilmiş, 1 Temmuz’da yürürlüğe girmiştir; TCMB’nin kuruluş kanunu farklı olup 1930 tarihlidir.
1935 madencilik kurumlarına ilişkin I. MTA arama, II. Etibank işletme-finansman, III. Sümerbank madencilik jeolojisi araştırma enstitüsü eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: B
Çözüm: MTA bilimsel jeolojik aramaya, Etibank işletme ve finansmana yönelir. Sümerbank 1933’te genel sanayi yatırımlarına yönelik kurulmuştur.
Aşağıdaki kurum–yıl eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) Türkiye İş Bankası – 1924
- B) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası faaliyeti – 1931
- C) Sümerbank – 1924
- D) Maden Tetkik ve Arama – 1935
- E) Etibank – 1935
Doğru cevap: C
Çözüm: Sümerbank 1933’te kuruldu; 1924 yılı Türkiye İş Bankasının kuruluşudur. TCMB 1931’de faaliyete geçmiş, MTA ve Etibank 1935’te kurulmuştur.
İzmir İktisat Kongresi ile Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
- A) Her ikisi de 1929 Dünya Buhranı’ndan önce uygulanmış beş yıllık devlet planıdır
- B) İlki 1935’te, ikincisi 1923’te yapılmıştır
- C) Kongre sanayi üretimini, plan ise tüm yatırımları yasakladı
- D) 1923 Kongresi ekonomik ilkeleri tartıştı; 1934–1938 planı kamu yatırımlarını programladı
- E) İkisi de yalnız kıyafet düzenlemesidir
Doğru cevap: D
Çözüm: İzmir Kongresi 1923’te ekonomi politikalarını tartışan temsilî bir toplantıydı; Birinci Sanayi Planı ise 1934–1938 için somut sanayi yatırımlarını programladı.
1929 Dünya Ekonomik Buhranının 1930’lu yılların sanayi politikasına etkisini en doğru açıklayan yargı hangisidir?
- A) Dünya Buhranı Türkiye’nin 1923 Kongresini düzenlemesine neden oldu
- B) Bunalım nedeniyle devlet yatırımları 1924’te tamamen yasaklandı
- C) Kriz sürecinde yerli sanayiye hiçbir ihtiyaç duyulmadı
- D) Krizin hemen ardından sanayi planı tümüyle özel şirketlere bırakıldı
- E) Dış pazarlardaki daralma ve özel sermaye yetersizliği kamu öncülüğündeki sanayileşmeyi destekledi
Doğru cevap: E
Çözüm: 1929 krizi dış ticaret ve finansman koşullarını zorlaştırdı; 1930’larda devletçilik ve planlı sanayileşme tercihlerini güçlendiren etkenlerden biri oldu.
Bir soruda aynı yılların kurumları veriliyor: I. Sümerbank 1933, II. MTA 1935, III. TCMB faaliyeti 1931. Hangi sıra eskiden yeniye doğrudur?
- A) III → I → II
- B) I → II → III
- C) II → III → I
- D) I → III → II
- E) II → I → III
Doğru cevap: A
Çözüm: Merkez Bankası faaliyete 1931’de başladı; Sümerbank 1933’te, MTA 1935’te kuruldu. Kuruluş ve faaliyet tarihleri değişkenlerini ayırmak gerekir.
Atatürk dönemi devletçilik anlayışına ilişkin I. Karma ekonomik yapı, II. Kamu yatırımlarının öncülüğü, III. Özel mülkiyetin tamamen kaldırılması yargılarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: B
Çözüm: Atatürk devletçiliği özel girişimin tümden ortadan kaldırıldığı bir kolektivizm değildir; kamu sanayi yatırımlarıyla karma ekonomiyi desteklemiştir.
Kapitülasyonların kaldırılması ve Kabotaj Kanunu birlikte değerlendirildiğinde hangi iktisadi egemenlik yorumu yapılır?
- A) Kabotaj Kanunu kapitülasyonları yeniden yürürlüğe koymuştur
- B) İki olay da yalnız yabancı üniversite öğretmenlerini ilgilendirir
- C) Hukuki-ekonomik ayrıcalıkların kaldırılması ile deniz taşıma yetkilerinin millîleştirilmesi birbirini tamamlar
- D) Kapitülasyonlar ancak 1935 MTA kuruluşuyla kaldırılmıştır
- E) Kabotaj düzenlemesi sadece tarih kurultayı toplanmasını sağlamıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan’da kapitülasyonların kaldırılması genel ekonomik bağımsızlığı güçlendirdi; 1926 Kabotaj Kanunu deniz ticaretindeki ulusal yetkileri düzenledi.
Cumhuriyet döneminin tarım, bankacılık ve sanayileşme politikalarını doğru eşleştiren seçenek hangisidir?
- A) 1925 aşar artırılması – 1924 Etibank – 1927 sanayinin kapatılması
- B) 1935 aşar kaldırılması – 1924 Merkez Bankası – 1927 Sümerbank
- C) 1925 MTA – 1933 İş Bankası – 1927 TDK
- D) 1925 aşar kaldırılması – 1924 İş Bankası – 1927 Teşvik-i Sanayi
- E) 1934 aşar – 1935 İş Bankası – 1923 Sümerbank
Doğru cevap: D
Çözüm: Aşarın kaldırılması tarım kesiminde vergi yükünü azaltırken, İş Bankası millî finansmanı, Teşvik-i Sanayi Kanunu ise yerli girişimleri destekledi.
Birinci Sanayi Planı kapsamında sektörler için verilen I. Dokuma, II. Selüloz-kâğıt, III. Seramik-kimya yargılarından hangileri kapsam içindedir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: E
Çözüm: 1934–1938 sanayi planında dokuma, kimya, selüloz-kâğıt, seramik ve madenle ilgili üretim tesisleri öne çıktı; üç sektör grubu da kapsamla uyumludur.
1931 Türk ekonomisinin kurumsal gelişmeleri arasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan yer alır?
- A) Merkez Bankasının 3 Ekim’de faaliyete başlaması
- B) İş Bankasının ilk kez kurulması
- C) İzmir İktisat Kongresinin açılması
- D) Sümerbankın kurumsal açılışı
- E) Etibankın kurulması
Doğru cevap: A
Çözüm: Merkez Bankası 3 Ekim 1931’de faaliyetlerine başladı; İş Bankası 1924, İzmir Kongresi 1923, Sümerbank 1933 ve Etibank 1935 tarihlidir.
İzmir İktisat Kongresi ve 1925 aşar düzenlemesi birlikte hangi tarımsal politikaya işaret eder?
- A) Tarımsal ürünlerin tümünün zorunlu ithalatına
- B) Köylünün ekonomik yükünü hafifletip üretimi teşvik etmeye
- C) Tarımdaki bütün mülkiyetin yabancılara devrine
- D) Çiftçi temsilinin bütün kongrelerden çıkarılmasına
- E) Köylülerin tarım dışına zorunlu gönderilmesine
Doğru cevap: B
Çözüm: 1923 kongresinde çiftçilerin talepleri önemliydi; 1925’te aşarın kaldırılması köylü üzerindeki ürün vergisini azaltan somut bir adım oldu.
MTA ve Etibankın 1935’te kurulması ile Sümerbankın 1933’te kurulması arasında nasıl bir sektör bağlantısı vardır?
- A) Madencilik kurumları tüm dokuma üretimini yasaklamak için açılmıştır
- B) Sümerbank yalnız yabancı limanların yönetimine bağlıdır
- C) Maden kaynaklarını araştırma ve değerlendirme ile temel sanayi yatırımları birbirini besler
- D) MTA sadece ticari banka mevduatı toplar
- E) Etibank yalnız öğretim müfredatı hazırlar
Doğru cevap: C
Çözüm: MTA ve Etibank madencilik altyapısı ve işletmeyi, Sümerbank geniş sanayi üretimini desteklediği için kamu öncülüğündeki sanayileşme içinde tamamlayıcıdır.
1934–1938 sanayi planı için I. İthal ikamesi, II. Yerli hammadde kullanımı, III. Temel üretim tesisleri kurma amaçlarından hangileri geçerlidir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) I, II ve III
- E) II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ithal edilen temel malların yurt içinde üretimini, yerli hammaddelerin işlenmesini ve fabrika yatırımlarını hedefledi.
Türkiye İş Bankası, Sümerbank ve Etibank hakkında kuruluş amaçlarını doğru ayıran seçenek hangisidir?
- A) İş Bankası dil araştırması; Sümerbank askerî komuta; Etibank yüksek mahkeme
- B) İş Bankası tarih kongresi; Sümerbank öğretmen okulu; Etibank dışişleri
- C) Her üç kurum da aynı isimli tek merkez bankasının alt şubesidir
- D) İş Bankası 1935, Sümerbank 1924, Etibank 1930’da kurulmuştur
- E) İş Bankası millî ticari finansman; Sümerbank sanayi; Etibank maden işletmeciliği
Doğru cevap: E
Çözüm: İş Bankası 1924’te milli bankacılık için; Sümerbank 1933’te temel sanayi yatırımları için; Etibank 1935’te maden işletmeciliği ve finansmanı için kuruldu.