Bir araştırma 711, 756, 929 ve 1031'i 'aynı Endülüs devletinin kuruluş tarihleri' olarak sunuyor. Bu değerlendirme niçin yanlıştır?
- A) Tarihler fetih, emirlik, halifelik ve hilafetin sona ermesi gibi farklı aşamaları gösterir
- B) Dört tarih de Gırnata'nın fethine aittir
- C) Hepsi Memlüklerin Mısır'da kuruluş yıllarıdır
- D) Hiçbiri İberya tarihiyle ilgili değildir
- E) Bütün olaylar sadece 1492'de yaşanmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: Siyasî dönemler arasındaki devamlılık kadar statü ve dönem değişiklikleri ayrılmalıdır.
1492 sonrası Endülüs hakkında 'Müslüman kültür ve nüfus aynı gün bütünüyle ortadan kalktı' yargısı neden sorunludur?
- A) 1492 İkāb Savaşı'nın tarihidir
- B) Siyasi egemenliğin sona ermesi ile nüfus ve kültürün tarihsel dönüşümü aynı olay değildir
- C) 1492'de Kurtuba halifeliği yeni kurulmuştur
- D) Gırnata hiçbir zaman Müslüman yönetiminde olmamıştır
- E) İberya'da kültür tarihi 711'den önce hiç yoktur
Doğru cevap: B
Çözüm: Gırnata'nın teslimi siyasi bir dönüm noktasıdır; toplumsal değişimler ayrı süreçlerdir.
Murâbıtlar ile Muvahhidleri aynı yönetim sayan bir kaynak hangi savaşları karıştırmış olabilir?
- A) 1071 Malazgirt ve 1176 Miryokefalon
- B) 1402 Ankara ve 1453 İstanbul
- C) 1086 Zellâka ve 1212 İkāb
- D) 1187 Hıttîn ve 1260 Aynicâlût
- E) 624 Bedir ve 625 Uhud
Doğru cevap: C
Çözüm: Zellâka Murâbıtlar, İkāb ise Muvahhidlerle ilişkilidir.
Kurtuba, Kahire ve Gırnata için hangi üçlü kurumsal-mimari eşleştirme tutarlıdır?
- A) Ezher – Kurtuba Ulu Camii – Sâmerrâ
- B) Beytülhikme – Elhamra – Nizâmiye
- C) Nizâmiye – Sahn-ı Semân – Ezher
- D) Kurtuba Ulu Camii – Ezher – Elhamra
- E) Elhamra – Enderun – Beytülhikme
Doğru cevap: D
Çözüm: Kurtuba Ulu Camii Endülüs Emevî, Ezher Kahire Fâtımî, Elhamra Gırnata Nasrî bağlamındadır.
Fâtımî hilafetinin Abbâsîlerle aynı dönemde varlığı neyi ortaya koyar?
- A) Bütün İslam yönetimleri tek merkezden yönetilmiştir
- B) Abbâsîler 909'dan önce yok olmuştur
- C) Fâtımîler İberya'da 1492'de kurulmuştur
- D) Halifelik yalnız Osmanlı döneminde kullanılmış bir unvandır
- E) Orta Çağ'da İslam dünyasında eşzamanlı farklı halifelik iddiaları bulunabilmiştir
Doğru cevap: E
Çözüm: Fâtımîler ile Abbâsîlerin hilafet iddiaları belirli dönemlerde eşzamanlıydı.
1187 ve 1260 olayları karşılaştırıldığında hangi eşleştirme tarihî bağlama uygundur?
- A) Hıttîn – Eyyûbîler; Aynicâlût – Memlükler
- B) Hıttîn – Nasrîler; Aynicâlût – Murâbıtlar
- C) Hıttîn – Gazneliler; Aynicâlût – Fâtımîler
- D) Hıttîn – Muvahhidler; Aynicâlût – Kurtuba Emevîleri
- E) Hıttîn – Abbâsîler; Aynicâlût – Endülüs taifeleri
Doğru cevap: A
Çözüm: Selâhaddin'in Hıttîn zaferi 1187; Memlüklerin Aynicâlût zaferi 1260'tır.
Bir metin 'Fâtımîler 1171'de sona erdiği için Selâhaddin 969'da Kahire'yi kurdu' diyor. Bu çıkarımda ne karıştırılmıştır?
- A) 711 ve 732'nin aynı savaş sayılması
- B) Fâtımîlerin 969 Mısır hâkimiyeti ve Selâhaddin'in 12. yüzyıldaki yönetimi
- C) Selâhaddin'in Hıttîn zaferi ve 1492 Gırnata teslimi
- D) Zellâka ve İkāb'ın aynı yılda olması
- E) Sâmerrâ'nın 836'da kurulması ve 750 hanedan değişimi
Doğru cevap: B
Çözüm: 969 Kahire/Mısır Fâtımî bağlamı, Selâhaddin'in yükselişi ise iki yüzyıl sonradır.
1260 Aynicâlût'u 1258 Bağdat'ın düşüşüyle birlikte okuyan bir tarihçi hangi sonuca ulaşabilir?
- A) İki olayın Endülüs'te geçtiğine
- B) 1260'ın 1517 ile aynı olay olduğuna
- C) Moğol ilerleyişinin farklı bölge ve ordularla karşılaştığında farklı sonuçlar doğurduğuna
- D) Moğolların 1258'de hiç savaşmadığına
- E) Memlüklerin 1258'de Bağdat'ı kurduğuna
Doğru cevap: C
Çözüm: 1258 Bağdat'ın Moğollarca alınması; 1260 Memlüklerin Aynicâlût zaferidir.
Aşağıdaki bilimsel eşleştirmelerden hangisi alan ve eser bakımından en tutarlıdır?
- A) İbn Haldûn – cebirin kuruluşu; Hârizmî – Elhamra Sarayı
- B) Bîrûnî – 1492 Gırnata yönetimi; İbn Hazm – Aynicâlût
- C) İbn Rüşd – Memlük komutanlığı; İbn Arabî – darphane idaresi
- D) İbnü'l-Heysem – optik; İbn Sînâ – tıp
- E) İbnü'l-Heysem – İberya fethi; İbn Sînâ – saray mimarisi
Doğru cevap: D
Çözüm: İbnü'l-Heysem optik, İbn Sînâ tıp çalışmalarıyla tanınır.
Beytülhikme hakkında 'bütün İslam bilim eserleri yalnız bu binada üretildi' denmesi niçin tarihî açıdan hatalıdır?
- A) Beytülhikme askerî kuşatma kalesidir
- B) Kurtuba'da hiçbir kitap bulunmamıştır
- C) İbn Sînâ antik Yunanistan'da yaşamıştır
- D) Çeviri hareketi yalnız 1492'de başlamıştır
- E) Bilimsel üretim Bağdat dışında pek çok şehir ve çevrede yürütülmüştür
Doğru cevap: E
Çözüm: Beytülhikme bir bilim ve çeviri odağı olsa da ilmî faaliyet tek binayla sınırlı değildir.
Çeviri hareketleri ile özgün bilimsel üretim arasındaki ilişki için hangi yargı savunulabilir?
- A) Önceki birikim çevrilirken yeni kuram ve uygulamalar da geliştirilmiştir
- B) Çeviri yapılan toplumlarda hiçbir yeni fikir ortaya çıkmaz
- C) Bilim tarihi yalnız tek dilden oluşur
- D) Tıp, astronomi ve matematik arasında tarihî etkileşim yoktur
- E) Eski metinlerin aktarılması eğitim kurumlarını bütünüyle ortadan kaldırmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: Çeviri hareketleri ile özgün matematik, tıp ve felsefe katkıları birlikte gelişmiştir.
Kâğıt üretimi, kütüphaneler ve kervan yollarının ilişkisi hakkında hangi yorum daha temellidir?
- A) Kâğıt kültürü bilimsel faaliyetleri zorunlu olarak sona erdirmiştir
- B) Bilginin çoğaltılması ve farklı merkezlere taşınması kolaylaşmıştır
- C) Bütün kitaplar tek nüsha olarak kalmıştır
- D) Ticaret ile bilgi aktarımı arasında hiçbir bağlantı kurulamaz
- E) Yol ağları yalnızca savaş için kullanılmıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: Malzeme, kurum ve dolaşım ağları bilgi üretim ve paylaşımını destekleyebilir.
İktâ düzenine ilişkin 'iktâ alan herkes toprağın koşulsuz özel mülkiyetini edinmiştir' ifadesi neden yanıltıcıdır?
- A) İktâ yalnız hastane yönetiminin adıdır
- B) İktâ 19. yüzyılda icat edilmiş bir matbaa tekniğidir
- C) İktâ çoğu uygulamada belirli gelir ve tasarruf haklarıyla ilgilidir, mutlak mülkiyet devri değildir
- D) İktâ yalnız denizcilik vergisidir
- E) İktâ İberya'da bir şehir adıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: İktânın tarihsel biçimleri değişebilir; gelir tahsisi ile mülkiyet özdeş değildir.
Medrese, bîmâristan ve rasathane kurumlarının birlikte anılması nasıl açıklanır?
- A) Üçü de yalnız para basma kurumudur
- B) Üçü de sadece asker toplama yeridir
- C) Üçü de Endülüs'ün 1492'deki hanedanıdır
- D) Eğitim, sağlık ve gözlem gibi farklı uzmanlaşmış toplumsal işlevlerin varlığını gösterir
- E) Üçü de aynı adla bilinen saraydır
Doğru cevap: D
Çözüm: Bu kurumların amaçları farklıdır; tek kategori altında eşitlemek uygun değildir.
Bir öğrenci Nizâmiye medreselerini Fâtımî Ezher kurumunun doğrudan aynı yönetimi sanıyorsa hangi karşılaştırma doğrudur?
- A) İkisi de 711 İberya fethini yönetmiştir
- B) İkisi de 1492 Gırnata hükümdarıdır
- C) Nizâmiye Memlük sarayı, Ezher Murâbıt ordusudur
- D) İkisi de Avrupa Frank krallıklarının kurumudur
- E) Nizâmiye Selçuklu himayesiyle, Ezher Fâtımî Kahire bağlamıyla ilişkilidir
Doğru cevap: E
Çözüm: Nizâmiye ile Ezher farklı coğrafya, dönem ve siyasal çevrelere bağlıdır.
Kurtuba Ulu Camii'nin farklı dönemlerde genişletilmiş olması tarihsel yöntem açısından neyi gerektirir?
- A) Yapının çeşitli inşa evrelerini ve banilerini ayrı ayrı değerlendirmeyi
- B) Bütün evreleri tek yıl ve tek kişiye bağlamayı
- C) Mimarî unsurları tarihlendirmeden yok saymayı
- D) Caminin Gırnata'da olduğunu varsaymayı
- E) Bütün onarımları 1492'den önce imkânsız saymayı
Doğru cevap: A
Çözüm: Kurtuba Ulu Camii farklı Endülüs Emevî yöneticileri döneminde geliştirilmiştir.
İbn Rüşd, İbn Hazm ve İbn Arabî'nin hepsini 'aynı dönemde yaşamış hekimler' saymak neden hatalıdır?
- A) Üçü de Hıttîn'de komutanlık yapmıştır
- B) Farklı dönemlerde ve farklı düşünce/ilim alanlarında öne çıkmışlardır
- C) Üçü de Memlük sultanıdır
- D) Üçü de Kurtuba halifesidir
- E) Üçü de 711 seferine katılmıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: İbn Rüşd felsefe, İbn Hazm hukuk/edebiyat, İbn Arabî tasavvuf çevresiyle ilgilidir.
Gırnata'nın 1492'de teslimi ile Memlük Devleti'nin 1517'de sona ermesi arasında hangi ayrım geçerlidir?
- A) 1492 Moğolların Aynicâlût zaferi, 1517 İkāb yenilgisidir
- B) 1492 Fâtımîlerin Mısır'a girişi, 1517 Endülüs fetih başlangıcıdır
- C) İlki İberya'daki Nasrî yönetiminin, ikincisi Mısır'daki Memlük yönetiminin sonudur
- D) İlki Bağdat Abbâsîlerinin, ikincisi Kurtuba Emevîlerinin kuruluşudur
- E) İkisi de aynı şehirde gerçekleşen tek kuşatmadır
Doğru cevap: C
Çözüm: 1492 İberya, 1517 Mısır merkezli iki ayrı siyasi sonlanmadır.
Kahire, Bağdat ve Gırnata'nın Orta Çağ'daki rolüne ilişkin hangi yaklaşım en güvenilirdir?
- A) Her üçünde aynı tarihte tek bir hükümdarın yaşadığını varsaymak
- B) Sadece günümüzdeki sınırları esas alarak tarihteki ilişkileri yok saymak
- C) Kentlerin eğitim ve ticaretle hiçbir ilişkisi olmadığını ileri sürmek
- D) Şehirlerin farklı dönemlerde farklı siyasî, ilmî ve mimarî işlevler kazandığını karşılaştırmak
- E) Üçünü aynı adla anılan tek şehir saymak
Doğru cevap: D
Çözüm: Tarihî coğrafyada kentlerin işlevleri zamanla değişir; kaynak ve kronolojiyle birlikte ele alınmalıdır.
Bir soruda 'İbn Haldûn, Mukaddime; Hârizmî, cebir; Bîrûnî, astronomi' eşleştirmesi kullanılıyorsa hangi sonuç çıkar?
- A) Üçü de aynı siyasî hanedanın kurucusudur
- B) Üçü de Gırnata'da halife olmuştur
- C) Hepsi yalnızca 711 yılında eser yazmıştır
- D) Bu adlar sadece mimarî yapı isimleridir
- E) Bilginlerin çalışma alanları ve eserleri farklı uzmanlıkları yansıtır
Doğru cevap: E
Çözüm: Mukaddime tarih-toplum, cebir matematik, Bîrûnî'nin çalışmaları astronomi/coğrafyayla ilişkilidir.