Türkiye–AB ilişkilerinde karar, statü ve müzakere aşamalarını doğru sıralayan seçenek hangisidir?
- A) 1987 başvuru → 1995 Gümrük Birliği kararı → 1996 yürürlük → 1999 adaylık → 2005 görüşmeler
- B) 1987 görüşmeler → 1995 adaylık → 1996 tam üyelik → 1999 başvuru → 2005 karar
- C) 1987 Gümrük Birliği → 1995 müzakereler → 1996 Helsinki → 1999 Maastricht → 2005 başvuru
- D) 1987 tam üyelik → 1995 AB’nin kuruluşu → 1996 adaylık → 1999 ayrılma → 2005 dönüş
- E) 1987 DTÖ → 1995 TİKA → 1996 TÜRKSOY → 1999 KEİ → 2005 AB
Doğru cevap: A
Çözüm: Türkiye 14 Nisan 1987’de başvurdu; 1995 tarihli karar 1996’da Gümrük Birliği’ni başlattı; 1999 adaylığı ve 2005 müzakereleri izledi.
Bir araştırmacı Tuğrul Bey’in 1055 Bağdat girişinden “Abbâsî halifeliği aynı gün kaldırıldı” sonucunu çıkarıyorsa hangi karşı argüman doğrudur?
- A) 1055 yılında Bağdat henüz kurulmamıştı
- B) Halifelik sürerken Selçuklu sultanlığı askerî-siyasi koruma ve nüfuz sağladı
- C) Tuğrul Bey Karahıtay sultanıydı
- D) Abbâsî halifeleri yalnız XII. yüzyılda ortaya çıktı
- E) Büveyhîler aynı yıl İstanbul’u başkent yaptı
Doğru cevap: B
Çözüm: 1055 sonrası Abbâsî halifeliği kurum olarak varlığını sürdürmüştür; Selçuklular Bağdat’ta askerî ve siyasi nüfuz kazanmıştır.
1521’de Tenochtitlan’ın İspanyollar tarafından ele geçirilmesini yalnız küçük bir Avrupa birliğinin teknolojisiyle açıklamak niçin eksik kalır?
- A) Aztek dünyasında hiçbir yerel siyasi çekişme bulunmaması nedeniyle
- B) Şehrin 1521’den önce hiç yerleşim görmemiş olması nedeniyle
- C) Hernán Cortés’in yerel müttefikleri, çatışmalar ve salgınların da sonucu etkilemesi nedeniyle
- D) Savaşta hiçbir yerli ordunun yer almaması nedeniyle
- E) İspanya’nın tek başına bütün Amerika’da aynı gün egemen olması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Cortés’in Tenochtitlan’ı ele geçirmesi yerli ittifakları, kuşatma ve salgınlarla bağlantılıdır. Salt silah üstünlüğü bütün nedenleri açıklamaz.
Versailles’ın Alman sömürgelerine ilişkin düzenlemelerini “sömürgelerin tümüne anında bağımsızlık verildi” şeklinde sunmak niçin yanlıştır?
- A) Alman sömürgelerinin tamamı Almanya’ya hiç değişmeden geri bırakıldı
- B) Eski Alman sömürgelerinin bir bölümü Milletler Cemiyeti manda sistemi altında diğer güçlerin yönetimine verildi
- C) 1919’da bütün Afrika devletleri tek federasyonda birleşti
- D) Versailles Almanya’ya yeni sınırsız sömürge kurma hakkı tanıdı
- E) Manda sistemi sadece Almanya’nın Ren Havzası için bir demiryolu tarifesiydi
Doğru cevap: B
Çözüm: Versailles’la Almanya denizaşırı sömürgelerini kaybetti. Bu bölgelerden bir kısmı galip güçlerin manda yönetimine bırakıldı; bu sonuç genel ve anlık bağımsızlık demek değildir.
Misak-ı Millî’nin kapitülasyonlara karşı çıkmasının bağımsızlık anlayışını doğru yorumlayan seçenek hangisidir?
- A) Kapitülasyonların ekonomik kalkınmanın tek güvencesi olduğu
- B) Yabancı devletlerin Osmanlı maliyesini süresiz yönetmesi gerektiği
- C) Siyasi egemenliğin yanında ekonomik ve adli bağımsızlık olmadan tam bağımsızlığın sağlanamayacağı
- D) Gümrük ve vergi kararlarının tamamen dış yönetimlere bırakılacağı
- E) Azınlık haklarının sadece ticaret gümrüklerinden ibaret olduğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Misak-ı Millî’de kapitülasyonların kaldırılması siyasi bağımsızlığın ekonomik ve mali alanlarda da tamamlanmasını hedefler. Tam bağımsızlık yalnız sınır meselesi değildir.
1645-1669 Girit Savaşı’nı tek bir meydan muharebesi gibi öğretmek hangi tarihsel gerçeği gizler?
- A) Girit’in herhangi bir Akdeniz adası olmamasını
- B) Uzun süren ada kuşatmaları, deniz ikmali, Venedik savunması ve mali yüklerin bütününü
- C) Osmanlıların deniz kuvvetlerinin hiç bulunmamasını
- D) Venedik ile savaşın yalnız 1807’de çıkmasını
- E) Kandiye’nin hiç var olmamış olmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Girit mücadelesi yıllara yayılan kuşatma ve deniz savaşlarıyla ilerledi; 1669 Kandiye teslimi süreçteki belirleyici sonuçtur.
Sivas Kongresi sonrasında Batı Anadolu Kuvâ-yı Milliye Komutanlığına Ali Fuat Paşa’nın getirilmesinin amacı hangisidir?
- A) Lozan’a barış heyeti göndermek
- B) Yerel ve dağınık direniş birliklerini ortak bir komuta altında eşgüdümlemeye çalışmak
- C) Saltanatı 1919’da kaldırmak
- D) Pontusçu devleti desteklemek
- E) Düzenli orduyu doğrudan Yunan komutasına vermek
Doğru cevap: B
Çözüm: Sivas Kongresi sonrasında Ali Fuat Paşa’nın Batı Anadolu Kuvâ-yı Milliye Komutanlığına getirilmesi, gönüllü güçler arasında koordinasyon sağlama arayışıdır. Sonraki düzenli ordu adımı farklı ve daha kapsamlıdır.
Beytülhikme hakkında 'bütün İslam bilim eserleri yalnız bu binada üretildi' denmesi niçin tarihî açıdan hatalıdır?
- A) Beytülhikme askerî kuşatma kalesidir
- B) Kurtuba'da hiçbir kitap bulunmamıştır
- C) İbn Sînâ antik Yunanistan'da yaşamıştır
- D) Çeviri hareketi yalnız 1492'de başlamıştır
- E) Bilimsel üretim Bağdat dışında pek çok şehir ve çevrede yürütülmüştür
Doğru cevap: E
Çözüm: Beytülhikme bir bilim ve çeviri odağı olsa da ilmî faaliyet tek binayla sınırlı değildir.
Mevâlî hakkında 'bütün dönemlerde her bölgede aynı hukuksal statüye sahipti' iddiasına karşı en iyi yöntem hangisidir?
- A) Terimi bir yazı türüyle eşitlemek
- B) Bütün siyasi değişimleri yok saymak
- C) Dönem ve bölgelere göre uygulamaları kaynaklarla karşılaştırmak
- D) Terimi bütün kaynaklardan çıkarmak
- E) Mevâlîyi yalnız Medineli ensar saymak
Doğru cevap: C
Çözüm: Mevâlî kavramının durumu zaman ve coğrafyaya göre değişebilir.
Karamanoğlu Mehmed Bey’in 1277 Türkçe kararından “beylikte daha sonra hiç Farsça kullanılmadı” sonucuna varmak neden yanlıştır?
- A) 1277’de Karamanoğullarının Anadolu’da yaşamamış olması
- B) Mehmed Bey’in hiçbir zaman Konya’ya girmemiş olması
- C) Siyasi kararın sonraki yüzyıllarda tüm kurumlarda kesintisiz uygulanmış olduğunun kanıtlanamaması
- D) Türkçenin 1277’den önce konuşulmaması
- E) Farsçanın yalnız Orhun yazıtlarında kullanılması
Doğru cevap: C
Çözüm: 1277 kararı Türkçe açısından semboliktir; dönemin ve sonraki Karamanoğlu idaresinin yazı ve dil uygulamalarında farklılıklar görülmüştür.
Afrika’nın Paylaşılması sürecinin yerel toplumlara etkisini en doğru değerlendiren seçenek hangisidir?
- A) Afrika toplumlarının tamamının Berlin’de eşit oy hakkı kullanması
- B) Bütün toplulukların aynı gün ve gönüllü biçimde tek devlette birleşmesi
- C) Sömürge sınırlarının yalnız kıtanın yerli temsilcilerince belirlenmesi
- D) Dış güçlerin egemenlik ve kaynak kontrolünün artması, birçok yerel siyasi yapının zorla dönüştürülmesi
- E) Avrupalı devletlerin kıtaya yönelik ekonomik ilgilerinin tamamen bitmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Sömürgeleşme Afrika toplumlarının toprak, emek ve kaynakları üzerindeki denetimlerini önemli ölçüde kısıtladı. Yerel topluluklar 1884–1885 müzakerelerine eşit taraf olarak katılmadı.
Aynı savaşın taraflarına ait iki rapor, karşı tarafın kaybını yüksek, kendi kaybını düşük göstermektedir. Öncelikle hangi yöntem kullanılmalıdır?
- A) İki rapordaki sayılar toplanıp gerçek kayıp bulunmalıdır
- B) Raporların üretim amacı ve bağımsız veriler karşılaştırılmalıdır
- C) Sadece daha eski rapor kesin doğru kabul edilmelidir
- D) Resmî raporlar eleştiriye kapalı sayılmalıdır
- E) İki rapor da hiç okunmadan atılmalıdır
Doğru cevap: B
Çözüm: Karşıt taraf raporları seçici sunum içerebilir. İç tenkitte yazarın amacı ve dili, dış desteklerde bağımsız kayıtlar aranır; aritmetik ortalama otomatik gerçek değildir.
Çimpe’ye yerleşme ve Gelibolu üzerinde hâkimiyet kurulmasını inceleyen araştırmacı hangi uyarıyı dikkate almalıdır?
- A) Osmanlıların 1300 öncesi bütün Balkanları fethettiğini
- B) Çimpe’nin yalnız Mısır’da yer aldığını
- C) Bir tek tarihle bütün Rumeli yerleşim ve fetih sürecinin açıklanamayacağını
- D) Gelibolu’nun Boğaz güvenliğinde hiçbir önem taşımadığını
- E) Rumeli’ye geçişin Kanûnî zamanında başladığını
Doğru cevap: C
Çözüm: Çimpe kalesiyle ilişki, 1354 Gelibolu depremi sonrası ilerleme ve sonraki iskân birlikte düşünülmelidir; farklı olaylar aynı süreç içinde fakat ayrı tarihlerde gerçekleşti.
1356 Altın Fermanı’nın Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu bakımından düzenlediği temel konu hangisidir?
- A) Fransa kralının İngiltere’ye bağlanması
- B) İlk Haçlı Seferi için gönüllü sayısının tespiti
- C) Bizans’ın Latin İmparatorluğu’na devredilmesi
- D) Magna Carta’nın bütün Avrupa’ya yayılması
- E) İmparator seçiminde prens-seçicilerin konum ve usullerinin belirlenmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: 1356 Altın Fermanı, prens-seçicilerin ve imparatorluk seçim düzeninin kurallarını belirledi. Magna Carta ise 1215 İngiltere kralı ve baron ilişkileriyle bağlantılıdır.
1776 Amerikan Bağımsızlık Bildirisi ile 1783 Paris Antlaşması arasındaki ilişkiyi açıklayan en doğru ifade hangisidir?
- A) Bağımsızlık ilkinde ilan edilmiş, Britanya tarafından ikincisinde uluslararası barışla tanınmıştır
- B) Britanya bağımsızlığı 1776’da Paris Antlaşması’yla tanıyıp 1783’te bildiriyi yazmıştır
- C) Her iki belge de 1789 Fransız Ulusal Meclisi tarafından hazırlanmıştır
- D) 1776 metni ilk federal anayasadır; 1783 belgesi ilk on anayasa değişikliğidir
- E) İki belge Amerika ile ilgili değil yalnız Prusya ve Avusturya’yla ilgilidir
Doğru cevap: A
Çözüm: 4 Temmuz 1776 siyasi bağımsızlık ilanı, 1783 Paris Antlaşması ise Britanya’nın bu bağımsızlığı tanıdığı diplomatik sonuçtur. Siyasi ilan ile tanıma aynı olay değildir.
Sened-i İttifak’ı doğrudan 1876 Kânûn-ı Esâsî ile eşdeğer bir anayasa saymak neden tartışmalıdır?
- A) İki belgenin de 1921’de yayımlanması nedeniyle
- B) Sened-i İttifak’ın âyan-merkez uzlaşması, Kânûn-ı Esâsî’nin ise yazılı anayasa ve meclis düzeni olması nedeniyle
- C) Sened-i İttifak’ın Rusya ile dış borç anlaşması olması nedeniyle
- D) 1876 metninin hiçbir devlet kurumu düzenlememesi nedeniyle
- E) Sened-i İttifak’ın II. Meşrutiyet meclis seçimlerini kapsaması nedeniyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Sened-i İttifak iktidar ve taşra güç ilişkilerine dair siyasi taahhüt metnidir; Kânûn-ı Esâsî ise çok daha sonraki anayasal kurumları düzenler.
Aşağıdaki gelişmelerden hangisi Atatürk’ün yaşamı sırasında değil, daha sonraki dönemde gerçekleşmiştir?
- A) Millet Mekteplerinin açılması
- B) Türk Dili Tetkik Cemiyetinin kurulması
- C) Köy Enstitülerinin 1940’ta kurulması
- D) Halkevlerinin açılması
- E) 1933 Üniversite Reformu
Doğru cevap: C
Çözüm: Atatürk 1938’de vefat etti; Köy Enstitüleri 1940’ta kuruldu. Diğer seçeneklerdeki Millet Mektepleri, dil kurumu, Halkevleri ve üniversite reformu 1929–1933 dönemindedir.
“Kağan” ve “yabgu” unvanlarını aynı yetkiye sahip iki eş başkan biçiminde açıklamak neden eksik kalır?
- A) Unvanların her zaman aynı görevleri göstermesi nedeniyle
- B) Her ikisinin yalnız dinî kitap yazması nedeniyle
- C) Bütün kağanlıkların tek kişinin hiç olmadığı yapılar olması nedeniyle
- D) Unvanların hiyerarşi ve kanat yönetimi içindeki konumunun dönemlere göre değişmesi nedeniyle
- E) Bu unvanların yalnız Anadolu beyliklerinde kullanılması nedeniyle
Doğru cevap: D
Çözüm: Kağan hükümdarlık makamını, yabgu ise çoğunlukla yüksek yönetim ve kanat idaresini ifade eder; tarihsel bağlam ve hiyerarşi önemlidir.
1937’de altı ilkenin anayasal nitelik kazanmasının Cumhuriyet devrimleri içindeki konumu hangisidir?
- A) 1937’de Cumhuriyet ilk kez ilan edilmiştir
- B) 1937’den önce hiçbir siyasi veya hukukî inkılap yapılmamıştır
- C) 1937’de saltanat yeniden kurulmuştur
- D) 1937 reformları yalnız nüfus mübadelesi kararıdır
- E) Önceki siyasal ve hukuki dönüşümlerin dayandığı ilkelerin anayasal ifade kazanmasıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: Altı ilke, daha önce başlamış Cumhuriyet reformlarının genel çerçevesini Anayasa’da açıkça ifade etti; 1922-1926 dönemi gelişmeleri önceldir.
Karahanlılarda Meclis-i Âli ile Gaznelilerde Divân-ı Vezaret’in karşılaştırılmasında en uygun çıkarım hangisidir?
- A) İki kurum sadece mezar yapımından sorumludur
- B) Gaznelilerde yönetimle ilgili hiçbir divan yoktur
- C) İki devlette de merkezî yönetim için divan örgütlenmeleri geliştirilmiştir
- D) Karahanlılarda hükûmet işleri yalnız din adamlarına bırakılmıştır
- E) İki divan aynı anda modern halkoylamasıyla seçilen meclislerdir
Doğru cevap: C
Çözüm: Karahanlı Meclis-i Âli ve Gazneli Divân-ı Vezaret farklı adlar taşımakla birlikte merkezî idareyi düzenler. İşlevsel benzerlik kurumsal yapının tamamen aynı olduğu anlamına gelmez.