Vakıfla finanse edilen cami, imaret, medrese ve darüşşifanın aynı külliyede bulunması hangi yorumu destekler?
- A) Külliyelerin sadece askerî talim için tasarlanmasını
- B) İbadet, eğitim, sosyal yardım ve sağlığın bütünleşmiş hizmet alanları olmasını
- C) Vakıf gelirinin yalnız saray bahçesine ayrılmasını
- D) Medreselerde ilim öğretiminin bütünüyle yasak olmasını
- E) Darüşşifanın yalnız savaş gemisi olması gerektiğini
Doğru cevap: B
Çözüm: Külliye çok işlevli mimari ve sosyal hizmet bütünlüğüdür. Vakıflar bu yapıların bakımını ve hizmet sürekliliğini gelir tahsisiyle desteklemiştir.
“1963 Ankara Anlaşması Türkiye’yi AET’ye tam üye yaptı” çıkarımı neden yanlıştır?
- A) Türkiye 1963’te NATO’nun kurucu üyesi yapılmıştır
- B) Ankara Anlaşması 1963’te yalnız Kıbrıs’ı yönetmiştir
- C) Anlaşma aşamalı ekonomik bütünleşmeyi öngören ortaklık rejimi kurmuştur
- D) AET 1963’te dünyanın bütün devletlerini otomatik üye yapmıştır
- E) Katma Protokol 1970’te Sovyetler Birliğini AET’ye almıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Ankara Anlaşması ortaklık ilişkisidir; sonradan belirlenen geçiş dönemi ve tam üyelik hedefi, 1963’te üyeliğin gerçekleştiği anlamına gelmez.
Kabotaj Kanunu hakkında I. 19 Nisan 1926’da kabul, II. 1 Temmuz 1926’da yürürlük, III. 1931’de Merkez Bankasını kurdu ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A) I ve II
- B) Yalnız I
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: A
Çözüm: 815 sayılı Kabotaj Kanunu 19 Nisan 1926’da kabul edilmiş, 1 Temmuz’da yürürlüğe girmiştir; TCMB’nin kuruluş kanunu farklı olup 1930 tarihlidir.
Lozan Konferansı’nın katılımını değerlendirirken ABD’nin konumuna ilişkin doğru ayrım hangisidir?
- A) ABD konferansa gözlemci olarak katıldı; ana barış antlaşmasının imzacılarından biri değildi
- B) ABD 1923 barış metnini Türkiye adına imzaladı
- C) ABD Boğazlar Komisyonu’nun tek başkanıydı
- D) ABD 1922’de Osmanlı saltanatını kaldırdı
- E) ABD yalnız 1936 Montrö’nün ev sahibi devleti oldu
Doğru cevap: A
Çözüm: ABD Lozan Konferansı’nda gözlemci statüsündeydi; temel barış antlaşmasının imzacı devletleri listesinde ABD yer almaz.
Sevr’in hukuki statüsünü açıklayan aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) TBMM imzaladı ve hemen bütün maddeleri yürürlüğe koydu
- B) Osmanlı temsilcileri imzaladı; gerekli anayasal onay gerçekleşmedi ve yürürlüğe girmedi
- C) Meclis-i Mebusan 1921’de oylayıp kabul etti
- D) Lozan’dan sonra 1924’te ilk kez imzalandı
- E) San Remo’da yalnız sözlü kabul edildiği için imza atılmadı
Doğru cevap: B
Çözüm: İmza ile iç hukukta onay aynı işlemler değildir. Sevr, Osmanlı temsilcilerince imzalanmasına rağmen Meclis-i Mebusanın onayından geçmemiş ve Millî Mücadele sonucu uygulanamamıştır.
Bir araştırmacı fermanı Latin harflerine aktarırken uzun ünlü işaretlerini koruyor; sonra metni günümüz Türkçesine çeviriyor. Bu iki aşama nasıl ayrılır?
- A) Önce kaynak imhası, sonra tasnif
- B) Önce sadeleştirme, sonra belgeyi okumama
- C) Önce tahrir, sonra sikke basımı
- D) Önce çevriyazı, sonra günümüz Türkçesine aktarma
- E) Önce arkeoloji, sonra nümizmatik
Doğru cevap: D
Çözüm: Özgün kelimelerin ses değerlerini koruyan yayın çevriyazı; modern anlatım ikinci aşamadır.
1946 genel seçimi ile 14 Mayıs 1950 genel seçimi arasındaki demokratikleşme farkı bakımından hangi ifade doğrudur?
- A) 1946’da seçimler hiç yapılmamıştır
- B) 1950’de kadınlara ilk kez oy verilmiştir
- C) 1950’de yeniden iki dereceli seçim sistemi kabul edilmiştir
- D) 1946’da Milletler Cemiyeti kurulmuştur
- E) 1946’da seçimin rekabeti artmış, 1950’de denetim ve sayım güvenceleriyle iktidar değişmiştir
Doğru cevap: E
Çözüm: 1946 çok partili ve tek dereceli seçimlerle dönüm noktasıdır; 1950 güvenceli seçimle CHP iktidarı DP’ye devredilmiştir.
Sümer kentlerinin siyasi yapısı ile Akad dönemindeki örgütlenme karşılaştırıldığında hangi ayrım daha doğrudur?
- A) Sümerler tüm Mezopotamya’da daima tek hanedanla yönetilmiştir
- B) Sümerlerde kent devleti geleneği, Akadlarda daha geniş merkezî hâkimiyet arayışı görülür
- C) Akadlarda hiçbir askerî genişleme yaşanmamıştır
- D) İki yapı Orta Çağ Avrupa derebeyliğinin aynısıdır
- E) Sümerler yazıyı Akadlardan sonra geliştirmiştir
Doğru cevap: B
Çözüm: Sümer kent devletleri siyasal çoğulluk örneğidir; Akadlı Sargon döneminde daha büyük bir toprak bütünlüğü kurulmuştur. Bu ayrım, Mezopotamya’da siyasi ölçeğin değişebildiğini gösterir.
Sakarya Muharebesi için yaygın kullanılan “22 gün 22 gece” ifadesinin tarihsel karşılığı hangisidir?
- A) 6-11 Ocak 1921 arasındaki İnönü çarpışması
- B) 10-24 Temmuz 1921 Kütahya-Eskişehir safhası
- C) 23 Ağustos-13 Eylül 1921 arasındaki uzun savunma muharebesi
- D) 26-30 Ağustos 1922 Büyük Taarruz safhası
- E) 3-11 Ekim 1922 Mudanya görüşmeleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Sakarya Meydan Muharebesi 23 Ağustos-13 Eylül 1921 tarihleri arasında yaklaşık 22 gün sürdü; bu süreyi Büyük Taarruz’la karıştırmamak gerekir.
1945 sonrası Türkiye’nin güvenlik yönelimini açıklayan olay zinciri hangisidir?
- A) 1946 Sovyet Boğazlar notaları → 1947 Truman desteği → 1950 Kore’ye asker → 1952 NATO üyeliği
- B) 1952 NATO üyeliği → 1946 Sovyet notaları → 1947 Truman → 1950 Kore
- C) 1955 Varşova Paktı → 1945 CENTO → 1949 Kore → 1952 NATO
- D) 1964 Johnson Mektubu → 1946 Sovyet notaları → 1950 Marshall Planı
- E) 1989 Berlin Duvarı → 1947 Truman → 1955 Bağdat Paktı
Doğru cevap: A
Çözüm: Sovyet baskısı ile başlayan güvenlik kaygılarını Truman yardımı, Kore’ye asker gönderilmesi ve NATO üyeliği izledi; yılların sırası önemlidir.
Çanakkale’de Cevat Çobanlı ile Mustafa Kemal’in askerî rollerini doğru ayıran seçenek hangisidir?
- A) Cevat Çobanlı Rusya adına Brest-Litovsk imzaladı; Mustafa Kemal Jutland’da İngiliz amiraliydi
- B) Cevat Çobanlı 18 Mart deniz savunmasında; Mustafa Kemal 1915 kara muharebeleri ve Anafartalar’da öne çıktı
- C) İkisi de yalnız 1898 Faşoda sömürge görüşmelerine katıldı
- D) Cevat Çobanlı 1916 Verdun Fransız komutanıydı; Mustafa Kemal 1918 Alman imparatoruydu
- E) Mustafa Kemal 18 Mart’ta Alman donanmasının başkomutanıydı; Cevat Çobanlı Somme’deydi
Doğru cevap: B
Çözüm: Cevat Çobanlı Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanı olarak 18 Mart 1915 savunmasında etkiliydi. Mustafa Kemal kara çıkarmalarına karşı Arıburnu ve Anafartalar’da öne çıktı.
Erzurum Kongresi’ni “yalnız Doğu Anadolu ile ilgili kararlar aldı” diye nitelemek hangi nedenle hatalıdır?
- A) Hiçbir temsilcinin kongreye katılmaması nedeniyle
- B) Bölgesel katılımına rağmen millî irade, bağımsızlık ve vatan bütünlüğü hakkında bütün ülkeye uzanan kararlar benimsemiştir
- C) Yalnız dış ticaret vergisi görüşülmesi nedeniyle
- D) 1920 TBMM’nin Erzurum’da toplanması nedeniyle
- E) Mondros’un orada imzalanması nedeniyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Erzurum Kongresi’nin katılım çevresi bölgesel olsa da kabul ettiği ilkeler millî programın kurulmasına katkı verdi.
1936 Montrö Sözleşmesi hakkında I. Savaş gemilerinin geçişine ilişkin kurallar koyar, II. Ticaret gemilerinin geçiş serbestisini korur, III. Türkiye’ye sınırsız ve koşulsuz her geçişi yasaklama hakkı tanır önermelerinden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) II ve III
- D) I ve II
- E) I, II ve III
Doğru cevap: D
Çözüm: Montrö ticaret gemileri için geçiş serbestisini sürdürür ve savaş gemilerinin geçişini belirli kısıtlamalara bağlar; koşulsuz genel yasak vermez.
Orhun Yazıtlarının tarihî kaynak değeriyle ilgili en isabetli ifade hangisidir?
- A) Kök Türklerin devlet anlayışı ve geçmişine dair birinci elden siyasî metinlerdir
- B) Uygurların 19. yüzyılda hazırladığı ilk anayasal belgelerdir
- C) Yalnız İslamî tasavvuf anlatılarından oluşur
- D) Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş bildirgesidir
- E) Roma Senatosunun Türkçeye çevirdiği kanunlardır
Doğru cevap: A
Çözüm: Orhun Yazıtları Kök Türk devlet geleneği, tarih bilinci ve topluma verilen öğütleri içerir. Metinler devletin bakış açısını da taşıdığı için kaynak tenkidiyle okunmalıdır.
Bir fermanın tuğrasını, düzenini ve formül kalıplarını inceleyen araştırma öncelikle hangi alana dayanır?
- A) Demografi
- B) Diplomatik
- C) Nümizmatik
- D) Etnografya
- E) Jeomorfoloji
Doğru cevap: B
Çözüm: Resmî belgenin biçimi ve sahihliği diplomatik alanının konusudur.
XIII. yüzyıl sonu Anadolu beylikleri için “hepsi aynı anda Moğol üstünlüğünden tamamen bağımsızdı” demek neden sorunludur?
- A) Beyliklerin Anadolu’da hiçbir yerleşim kurmamış olması
- B) Moğol baskısının Anadolu tarihini hiç etkilememesi
- C) Tüm beyliklerin yalnız XII. yüzyılda sona ermesi
- D) Beyliklerin güçlenme ve bağımsızlaşma süreçlerinin farklı zaman ve ilişki düzeylerinde gelişmesi
- E) Bu beyliklerin tamamının tek aileden gelmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Anadolu’da Moğol ve Selçuklu etkisi farklı bölgelerde farklı hızlarla zayıflamıştır; beyliklerin siyasi statülerini tek bir tarihe indirgemek doğru değildir.
Bir tarihçi Uygurların yerleşik kültürünü değerlendirirken hangi veri grubunu birlikte kullanmalıdır?
- A) Yalnız hükümdarın resmî unvanını
- B) Kent kalıntıları, tarımsal izler, yazılı metinler ve ticaret belgeleri
- C) Bir çağdaş filmin kostümlerini
- D) Tek bir modern ulusal sembolü
- E) Bir gazetenin hayalî röportajını
Doğru cevap: B
Çözüm: Uygur şehirleşmesini anlamak için arkeolojik yerleşme, üretim ve yazılı kültür kaynaklarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Birinci Türk Dili Kurultayı için I. 1932’de toplandı, II. 26 Eylül’de başladı, III. Türk Dil Kurumundan önce gerçekleşti yargılarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) Yalnız III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Doğru cevap: B
Çözüm: Birinci Türk Dili Kurultayı 26 Eylül 1932’de başladı, fakat Türk Dili Tetkik Cemiyeti 12 Temmuz 1932’de zaten kurulmuştu.
1918’de kurulan Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı’nın 1919–1920 barış düzenindeki yeriyle ilgili en doğru ifade hangisidir?
- A) Güney Slavların oluşturduğu yeni krallıktı; Yugoslavya adı resmen 1929’da benimsendi
- B) 1918’de doğrudan Yugoslavya adıyla kurulmuş Alman mandasıydı
- C) 1878 Berlin Kongresi’nde Fransa’nın Afrika sömürgesi olarak kuruldu
- D) 1919’da Rusya’nın Brest-Litovsk antlaşmasına katılan tek deniz devletiydi
- E) 1918’de Avusturya-Macaristan imparatorunun yeni unvanıydı
Doğru cevap: A
Çözüm: 1918’de Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı kuruldu ve sonradan Yugoslavya adı benimsendi. Savaş sonrası Güney Slav siyasi yapılanmasını doğrudan 1929 ismiyle aynı tarih saymak anakronik olur.
Bir Lidya sikkesinin uzak bir merkezde bulunmasını yorumlayan tarihçi hangi ayrımı yapmalıdır?
- A) Sikkenin bulunduğu yerde mutlaka darp edildiği kabul edilmelidir
- B) Her sikkenin üzerinde aynı kralın adı yazmalıdır
- C) Buluntular ticaret hakkında hiçbir bilgi taşımaz
- D) Sikke bulunduğu yer hiçbir kültürle etkileşmemiştir
- E) Paranın dolaşımı ile bulunduğu yerde Lidya siyasi hâkimiyeti aynı şey değildir
Doğru cevap: E
Çözüm: Sikkeler ticaret, askerî hareket veya hediye yoluyla farklı bölgelere ulaşabilir. Nümizmatik kanıt siyasi egemenlik yorumuyla ilişkilendirilirken başka belgelerle desteklenmelidir.