Wilson’ın ulusların kendi kaderini tayini vurgusu ile manda sisteminin uygulanışı birlikte ele alındığında hangi yorum daha isabetlidir?
- A) Bağımsızlık ilkesi dile getirilirken bazı eski sömürge ve Osmanlı bölgeleri dış güçlerin yönetim ve denetimine bırakıldı
- B) Manda sistemi bütün bölgelerde tam bağımsızlığı 1919’un ilk günü sağladı
- C) Wilson bütün halklar için sınırların değişmemesini tek ilke saydı
- D) Mandalar yalnız 1815 Viyana Kongresi’nin feodal yönetimleriydi
- E) Milletler Cemiyeti bütün sömürgeci ilişkileri yasaklamış ve aynı gün sona erdirmişti
Doğru cevap: A
Çözüm: Barış görüşmelerinde kendi kaderini tayin söylemi etkili olsa da özellikle Orta Doğu’da manda idareleri kuruldu. Bu, ilkenin her bölgede aynı şekilde uygulanmadığını gösterir.
Milletler Cemiyeti Misakı’nın kabul edilmesi ile örgütün hukuken faaliyete başlamasını doğru ayıran seçenek hangisidir?
- A) Misak 1907’de Üçlü İtilafla kuruldu; 1914’te Wilson tarafından kaldırıldı
- B) Misak 28 Nisan 1919’da Paris’te kabul edildi; Versailles düzeniyle 10 Ocak 1920’de yürürlüğe girdi
- C) Misak 1923 Lozan’da ilk kez yazıldı; 1939’da yürürlüğe girdi
- D) Milletler Cemiyeti 1878 Berlin Kongresi’nde resmen kuruldu
- E) Misak 1918 Mondros’un 7. maddesiydi ve 1918’de yürürlükten kaldırıldı
Doğru cevap: B
Çözüm: Milletler Cemiyeti Misakı 28 Nisan 1919’da Paris Barış Konferansı’nda kabul edildi ve 10 Ocak 1920’de Versailles’ın yürürlüğe girmesiyle faaliyete geçti. İki tarih aynı olay değildir.
ABD Başkanı Wilson’ın Versailles ve Milletler Cemiyeti projesini güçlü biçimde savunmasına rağmen ABD’nin üyelik durumu nasıl gerçekleşti?
- A) ABD Cemiyet’in ilk ve tek daimi başkanı oldu
- B) ABD 1919’da örgüte girdi ve 1920’de Alman mandalarını tek başına yönetti
- C) ABD Senatosu barış düzenine ilişkin antlaşmayı onaylamadı; ABD Milletler Cemiyeti’ne hiç katılmadı
- D) ABD’nin üyeliği otomatik olarak Wilson’ın konuşmasıyla tamamlandı
- E) ABD’nin üye olmamasının nedeni 1918’de İttifak yanında savaşa girmesiydi
Doğru cevap: C
Çözüm: Wilson’ın uluslararasıcı programı ABD iç siyasetinde onay bulmadı. Senatonun Versailles’a karşı çıkması ABD’nin Milletler Cemiyeti dışında kalmasına neden oldu.
Avusturya-Macaristan’ın dağılmasından sonra yeni sınırlar çizilmesi hakkında hangi değerlendirme tarihsel açıdan daha doğrudur?
- A) İmparatorluk 1920’de hiçbir toprak ve yönetim değişikliği olmadan sürdü
- B) Bütün etnik topluluklar tek tek bağımsız ve homojen ulus-devlet kurdu
- C) Macaristan 1919 Saint-Germain ile Almanya’nın başkenti oldu
- D) Yeni devletler oluştu fakat çok etnili yerleşim nedeniyle sınırlar bütün toplulukların talepleriyle eksiksiz örtüşmedi
- E) Çekoslovakya 1871’de Almanya’nın imparatorluk adıydı
Doğru cevap: D
Çözüm: Savaş sonunda Avusturya-Macaristan çöktü; Avusturya, Macaristan ve Çekoslovakya gibi siyasi yapılar ortaya çıktı. Sınır sorunları ve azınlık meseleleri sürmeye devam etti.
Versailles ile Saint-Germain arasında devlet ve düzenleme bakımından doğru karşılaştırma hangisidir?
- A) Versailles Avusturya’ya; Saint-Germain Almanya’ya uygulanmıştı
- B) İkisi de Osmanlı’yla 1920’de imzalanan aynı Sevr metnidir
- C) Saint-Germain Bulgaristan’ın 1919 barışıdır; Versailles Macaristan’ın 1920 barışıdır
- D) Versailles yalnız Filistin mandasını kurarken Saint-Germain yalnız Irak’ın petrolünü düzenledi
- E) Versailles Almanya’ya; Saint-Germain Avusturya’ya uygulandı ve Avusturya’nın Almanya ile birleşmesi sınırladı
Doğru cevap: E
Çözüm: Almanya 1919 Versailles, Avusturya 1919 Saint-Germain barışını imzaladı. Saint-Germain, Avusturya’nın Almanya’yla izinsiz birleşmesini kısıtlayan hükümler içerdi.
Milletler Cemiyeti’nin kendi güvenlik kararlarını uygulama kapasitesine ilişkin hangi yorum doğrudur?
- A) Üyelerin iş birliğine bağımlıydı; düzenli bağımsız dünya ordusu ve güçlü yaptırım mekanizması bulunmuyordu
- B) Cemiyet bütün devletlerin askerî kuvvetlerini tek bir ordu olarak otomatik devraldı
- C) Üye olmamış ABD bütün Cemiyet askerlerinin doğrudan komutanıydı
- D) Cemiyet 1920’de Avrupa’daki bütün savaşların yaşanmasını hukuken imkânsız hâle getirdi
- E) Cemiyet’in tek görevi Alman ordusunun 1914 Belçika işgalini örgütlemekti
Doğru cevap: A
Çözüm: Milletler Cemiyeti kolektif güvenlik hedefi taşıdı, ancak bağımsız bir askerî güç ve zorlayıcı yaptırım kapasitesi sınırlıydı. ABD’nin yokluğu ve büyük güçlerin çıkarları etkinliği azalttı.
Versailles’ın Alman sömürgelerine ilişkin düzenlemelerini “sömürgelerin tümüne anında bağımsızlık verildi” şeklinde sunmak niçin yanlıştır?
- A) Alman sömürgelerinin tamamı Almanya’ya hiç değişmeden geri bırakıldı
- B) Eski Alman sömürgelerinin bir bölümü Milletler Cemiyeti manda sistemi altında diğer güçlerin yönetimine verildi
- C) 1919’da bütün Afrika devletleri tek federasyonda birleşti
- D) Versailles Almanya’ya yeni sınırsız sömürge kurma hakkı tanıdı
- E) Manda sistemi sadece Almanya’nın Ren Havzası için bir demiryolu tarifesiydi
Doğru cevap: B
Çözüm: Versailles’la Almanya denizaşırı sömürgelerini kaybetti. Bu bölgelerden bir kısmı galip güçlerin manda yönetimine bırakıldı; bu sonuç genel ve anlık bağımsızlık demek değildir.
Alsas-Loren, Saar ve Ren bölgelerinin Versailles sonrasındaki statülerine ilişkin doğru eşleştirme hangisidir?
- A) Alsas-Loren İtalya mandası; Saar Osmanlı eyaleti; Ren Japon sömürgesi
- B) Alsas-Loren Macaristan’a; Saar Rusya’ya; Ren Bulgaristan’a katıldı
- C) Alsas-Loren Fransa’ya iade; Saar geçici Milletler Cemiyeti yönetimi; Ren askersizleştirme ve kısmi işgal düzeni
- D) Üç bölge de otomatik biçimde ABD toprağı oldu
- E) Üç bölgeye Versailles’dan sonra aynı gün bağımsız devlet statüsü verildi
Doğru cevap: C
Çözüm: Versailles Almanya’nın batısında farklı hükümler getirdi: Alsas-Loren’in iadesi, Saar’da geçici uluslararası idare, Ren bölgesinde askerî kısıtlama ve geçici işgal. Aynı statü değildir.
Polonya Koridoru ile Danzig Serbest Şehri arasındaki tarihsel fark hangisidir?
- A) İkisi de 1919’da Sovyet Rusya’nın bağımsız cumhuriyetleri oldu
- B) Danzig doğrudan Fransa’ya bırakılan Alsas-Loren’in başka adıdır
- C) Polonya Koridoru Japonya ile Rusya arasında 1905’te açıldı
- D) Koridor Polonya’ya Baltık bağlantısı sağlarken Danzig Milletler Cemiyeti himayesinde özel serbest şehir statüsündeydi
- E) Danzig’in statüsü Osmanlı’nın 1918 Mondros 24. maddesince düzenlendi
Doğru cevap: D
Çözüm: Versailles Polonya’nın deniz bağlantısı için bir koridor düzenledi, Danzig/Gdańsk’ı ise doğrudan Polonya’ya katmak yerine ayrı serbest şehir statüsüne aldı.
Versailles Antlaşması’nda reparasyonların hukuki dayanağı ile daha sonraki miktar kararlarını ayıran doğru ifade hangisidir?
- A) Versailles 1919’da Almanya’nın bütün borçlarını kayıtsız şartsız sildi
- B) Tazminatın son tutarı 1914 Saraybosna suikastından önce hesaplandı
- C) 231. madde sadece Milletler Cemiyeti’nin Cenevre adresini düzenledi
- D) 1919 barışı yalnız Almanya’nın 1871’de Polonya’dan aldığı toprakları geri verdi
- E) 1919 antlaşması sorumluluk ve reparasyon yükümlülüğü getirdi; nihai tazminat tutarı sonraki uluslararası kararlarda belirlendi
Doğru cevap: E
Çözüm: Versailles Almanya’ya savaş zararları ve ödeme yükümlülüğü getirdi. Reparasyonların kesin toplamı 1919 metninde nihai tutar olarak sabitlenmeyip sonraki komisyon ve kararlarla belirlendi.
1918’de kurulan Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı’nın 1919–1920 barış düzenindeki yeriyle ilgili en doğru ifade hangisidir?
- A) Güney Slavların oluşturduğu yeni krallıktı; Yugoslavya adı resmen 1929’da benimsendi
- B) 1918’de doğrudan Yugoslavya adıyla kurulmuş Alman mandasıydı
- C) 1878 Berlin Kongresi’nde Fransa’nın Afrika sömürgesi olarak kuruldu
- D) 1919’da Rusya’nın Brest-Litovsk antlaşmasına katılan tek deniz devletiydi
- E) 1918’de Avusturya-Macaristan imparatorunun yeni unvanıydı
Doğru cevap: A
Çözüm: 1918’de Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı kuruldu ve sonradan Yugoslavya adı benimsendi. Savaş sonrası Güney Slav siyasi yapılanmasını doğrudan 1929 ismiyle aynı tarih saymak anakronik olur.
Çekoslovakya ile Avusturya-Macaristan’ın savaş sonu ilişkisini doğru açıklayan ifade hangisidir?
- A) Çekoslovakya 1919’da Almanya’nın Alsas-Loren bölgesine verilen yeni addı
- B) Çekoslovakya 1918’de imparatorluğun çözülmesi sürecinde bağımsız bir devlet olarak ortaya çıktı
- C) Çekoslovakya 1920’de Britanya’nın Filistin mandasının eski adıydı
- D) Çekoslovakya ancak 1945’te ilk kez Avusturya’nın başkenti oldu
- E) Çekoslovakya 1882 Üçlü İttifakı kuran beşinci devletti
Doğru cevap: B
Çözüm: Avusturya-Macaristan’ın dağılmasıyla Çekoslovakya 1918’de ortaya çıktı. Saint-Germain ve Trianon gibi barış düzenlemeleri yeni Orta Avrupa sınırlarını hukukileştirdi.
1919 Neuilly Antlaşması’nın Bulgaristan açısından önemli siyasi-toprak sonucunu doğru özetleyen seçenek hangisidir?
- A) Bulgaristan’a Anadolu’nun tamamını bırakarak Osmanlı’yı ortadan kaldırdı
- B) Bulgaristan’ı 1920’de bağımsız Almanya’ya dönüştürdü
- C) Bulgaristan’ın toprak kayıplarına ve Batı Trakya üzerinden Ege’ye erişiminin kısıtlanmasına yol açtı
- D) Bulgaristan Versailles’la Alsas-Loren’i Fransa’dan aldı
- E) Bulgaristan’ın 1919’da bütün Balkan devletlerini tek başına ilhak etmesini sağladı
Doğru cevap: C
Çözüm: Neuilly ile Bulgaristan yenik devlet olarak sınır ve askerî kısıtlamalara uğradı. Batı Trakya üzerindeki hak kaybı ülkenin Ege bağlantısını olumsuz etkiledi.
Saint-Germain ve Trianon antlaşmalarını doğru devlet ve tarih ikilisiyle eşleştiren seçenek hangisidir?
- A) Saint-Germain 4 Haziran 1920 Macaristan; Trianon 10 Eylül 1919 Avusturya
- B) Saint-Germain 1919 Almanya; Trianon 1919 Bulgaristan
- C) Saint-Germain 1920 Osmanlı; Trianon 1923 Türkiye
- D) Saint-Germain 10 Eylül 1919 Avusturya; Trianon 4 Haziran 1920 Macaristan
- E) Saint-Germain 1918 Rusya; Trianon 1917 İtalya
Doğru cevap: D
Çözüm: Çifte monarşinin dağılması barış antlaşmalarını iki ayrı ülkeye böldü. Avusturya Saint-Germain’i 1919’da, Macaristan Trianon’u 1920’de imzaladı.
1916 Sykes–Picot ile 1920 sonrası manda düzeni arasındaki ilişki hangi ifadeyle doğru açıklanır?
- A) Sykes–Picot Milletler Cemiyeti’nin 1945 kuruluş sözleşmesiydi
- B) Manda düzeni 1916’da Almanya’yla yapılan Versailles Barışının tek maddesiydi
- C) İki belge de Avusturya’nın 1919 Saint-Germain sınırlarını aynı biçimde belirledi
- D) Sykes–Picot doğrudan 1923 Lozan Antlaşması’nın resmî başka adıdır
- E) Sykes–Picot savaş sırasındaki İngiliz-Fransız gizli paylaşım tasarısı; manda düzeni savaş sonrası uluslararası gözetim söylemiyle kurulan yönetim sistemiydi
Doğru cevap: E
Çözüm: Sykes–Picot 1916’da gizli paylaşım planıydı. Milletler Cemiyeti’nin manda sistemi savaş sonrası statü olarak ortaya çıktı; bazı bölgelerde İngiliz-Fransız nüfuz hedefleri devam etti.
1920 San Remo görüşmelerinde eski Osmanlı Arap topraklarına ilişkin kararların temel özelliği hangisidir?
- A) Britanya ve Fransa’nın Irak, Filistin, Suriye ve Lübnan üzerindeki manda rollerinin dağıtımına yön vermesi
- B) Almanya’nın 1919 Versailles tazminatını tamamen kaldırması
- C) Avusturya ile Macaristan’ı tek imparatorlukta tekrar birleştirmesi
- D) Japonya’nın Rus-Japon Savaşı’nı 1905’te kazanmasını sağlamak
- E) 1914 Saraybosna suikastını diplomatik olarak başlatmak
Doğru cevap: A
Çözüm: San Remo 1920 kararları eski Osmanlı Arap topraklarının Britanya ve Fransa idarelerine dağıtılması açısından belirleyiciydi. Milletler Cemiyeti manda belgeleri sonraki süreçte biçimlendi.
Sevr ve Lozan arasındaki hukukî-siyasi statü farkı hangi seçenekte isabetli özetlenmiştir?
- A) Sevr 1919’da Almanya’nın, Lozan 1919’da Avusturya’nın barışıydı
- B) Sevr İstanbul Hükümetince 1920’de imzalandı, TBMM reddetti ve uygulanmadı; Lozan 1923’te Türkiye’nin kabul edilen barışı oldu
- C) Sevr 1923’te tüm devletlerce uygulandı, Lozan 1918’de Mondros’un önüne geçti
- D) Lozan’ı 1920’de yalnız Britanya imzaladı, Sevr’i 1923’te TBMM tasdik etti
- E) İkisi de 1907 Üçlü İtilafın kuruluş sözleşmeleridir
Doğru cevap: B
Çözüm: Sevr 10 Ağustos 1920’de imzalanmış fakat Meclis onayı olmadan kalmış, TBMM tarafından reddedilmiş ve uygulanamamıştır. Lozan 24 Temmuz 1923’te Millî Mücadele sonrası Türkiye adına imzalanmıştır.
Lozan Antlaşması’nın 1923’te bütün Türkiye sınır ihtilaflarını aynı anda kesin çözdüğü iddiasını hangi örnek sınırlar?
- A) Lozan’ın Almanya’ya Alsas-Loren’i geri vermesi
- B) Lozan’ın Danzig Serbest Şehrini 1923’te kurması
- C) Musul meselesinin Lozan’da kesin çözümlenemeyip Türkiye ile Britanya arasında sonraki görüşmelere bırakılması
- D) Lozan’ın Avusturya ile Macaristan’ı yeniden birleştirmesi
- E) Lozan’ın Fransa’ya 1919’da Ren Bölgesi’ni vermesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan temel barış çerçevesini oluşturdu, ancak Musul sınırı sorunu anlaşmada kesin çözümlenmedi; Türkiye ile Britanya arasında sonraki görüşmeler ve 1926 Ankara Antlaşması önemlidir.
15 Mayıs 1919 İzmir işgali ile 10 Ağustos 1920 Sevr Antlaşması’nın kronolojisi neyi gösterir?
- A) İzmir işgali yalnız Sevr’in 1921’de yürürlüğe girmesinin sonucudur
- B) Sevr 1918 Mondros’tan önce imzalanmış, İzmir bu nedenle 1917’de işgal edilmiştir
- C) İzmir 1923 Lozan’dan ancak iki yıl sonra ilk kez işgal edilmiştir
- D) İzmir’in Yunan kuvvetlerince işgali Sevr Antlaşması imzalanmadan önce gerçekleşmiştir
- E) İki olay Paris 1815 Viyana Kongresiyle aynı tarihtedir
Doğru cevap: D
Çözüm: Paris Konferansı kararı ve Britanya desteğiyle Yunan kuvvetleri 15 Mayıs 1919’da İzmir’e çıktı. Sevr ise 10 Ağustos 1920 tarihlidir; işgali başlatan belge olarak gösterilemez.
Milletler Cemiyeti’nin savaş sonrası uluslararası siyasetteki rolü hangi değerlendirmeyle daha isabetli açıklanır?
- A) 1920’den sonra hiçbir savaş veya işgal yaşanmadığını garanti etti
- B) Bütün devletlerin yönetimini kaldırarak tek dünya hükümetine dönüştü
- C) ABD örgüte girdiğinden bütün kararlar otomatik olarak zorla uygulandı
- D) Mandaları kaldırarak tüm bölgelerin aynı gün kendi ordusunu kurmasını sağladı
- E) Uyuşmazlıkları barışçı çözme hedefini ve manda sistemini birleştirse de büyük güç çıkarları ve uygulama kapasitesi nedeniyle sınırlı kaldı
Doğru cevap: E
Çözüm: Milletler Cemiyeti kolektif güvenlik, diplomasi ve manda idaresiyle savaş sonrası düzenin parçası oldu. Ancak ABD’nin yokluğu ve yaptırım eksiklikleri kalıcı barışı garanti edemedi.