Eski Mısır’da hükümdarlar hangi unvanla anılırdı?
- A) Satrap
- B) Patesi
- C) Firavun
- D) Konsül
- E) Arhon
Doğru cevap: C
Çözüm: Firavun eski Mısır hükümdarıdır; yönetim ve dinî meşruiyet iç içe gelişmiştir. Satrap Pers eyalet yöneticisi, konsül Roma Cumhuriyeti’nin önemli görevlisidir.
Mısır uygarlığında kralların gömülmesiyle ilişkilendirilen anıtsal yapılar hangileridir?
- A) Zigguratlar
- B) Karumlar
- C) Agoralar
- D) Piramitler
- E) Akropoller
Doğru cevap: D
Çözüm: Özellikle Eski Krallık döneminde piramitler firavun mezarı olarak yapılmıştır. Mezopotamya zigguratları ise dinsel yapılar olduğundan iki mimari biçim görev bakımından ayrılır.
Hitit Devleti’nin başkenti olarak bilinen yerleşim hangisidir?
- A) Gordion
- B) Tuşpa
- C) Sardes
- D) Ninova
- E) Hattuşa
Doğru cevap: E
Çözüm: Hattuşa, Çorum yakınındaki Boğazköy alanında bulunan Hitit başkentidir. Gordion Frig, Tuşpa Urartu, Sardes Lidya siyasi merkezleriyle ilişkilendirilir.
Hititlerde kralın yanında danışma ve karar süreçleriyle ilişkili meclisin adı nedir?
- A) Pankuş
- B) Senato
- C) Agora
- D) Gerusya
- E) Karum
Doğru cevap: A
Çözüm: Pankuş, Hitit siyasi geleneğinde kralın yanında bulunan meclisle ilişkilidir. Roma Senatosu ve Sparta Gerusyası farklı coğrafya ve yönetim geleneklerine aittir.
Hitit kraliçelerinin yönetimdeki etkisini ifade eden unvan hangisidir?
- A) Pleb
- B) Tavananna
- C) Patrici
- D) Satrap
- E) Arhon
Doğru cevap: B
Çözüm: Tavananna, Hitit kraliçesinin unvanıdır ve siyasal-dinî alanda etkisini yansıtır. Pankuş bir meclis, satrap ise Perslerde bölgesel yönetici adıdır.
Hititlerle Mısırlılar arasında yapılan ünlü barış antlaşmasının adı nedir?
- A) Apameia Antlaşması
- B) Zitvatorok Antlaşması
- C) Kadeş Antlaşması
- D) Verdun Antlaşması
- E) Westphalia Antlaşması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kadeş Antlaşması, II. Ramses dönemi Mısır’ı ve Hitit Krallığı arasındaki çatışmayı izleyen diplomatik düzenlemeyle ilişkilidir. İlk Çağ diplomasi tarihi için temel örneklerdendir.
Frig Krallığı’nın önemli siyasi merkezi olarak bilinen yerleşim hangisidir?
- A) Hattuşa
- B) Tuşpa
- C) Sardes
- D) Gordion
- E) Persepolis
Doğru cevap: D
Çözüm: Gordion, Frig uygarlığının merkezi ve Kral Midas anlatılarıyla ilişkilidir. Hattuşa Hititler, Tuşpa Urartular, Sardes Lidyalılarla anılır.
Hitit yıllıklarının hükümdar faaliyetlerini aktarması, tarihçi açısından hangi yöntemi özellikle gerekli kılar?
- A) Kraliyet kaydını hiç okumamayı
- B) Yıllıkları bütün dönemin tartışmasız özeti saymayı
- C) Siyasi anlatının amaç ve taraflılığını kaynak tenkidine tabi tutmayı
- D) Yazılı kaynağa tarihsel değer vermemeyi
- E) Belgeyi yalnız metal türüne göre sınıflandırmayı
Doğru cevap: C
Çözüm: Kraliyet yıllıkları değerli birincil kaynaklardır ama hükümdarı meşrulaştıran seçici anlatım içerebilir. Dönemin başka belgeleri ve arkeolojik bulgularla karşılaştırma önemlidir.
Pankuş ile Tavananna kavramlarının Hitit siyaseti bakımından doğru ayrımı hangisidir?
- A) Pankuş ticari liman, Tavananna sikke türüdür
- B) İkisi de Pers satrapıdır
- C) Pankuş Mısır mezarı, Tavananna Roma mahkemesidir
- D) Pankuş meclis, Tavananna kraliçenin unvanıdır
- E) Her ikisi Fenike alfabesinin harfidir
Doğru cevap: D
Çözüm: Pankuş kral yanında yer alan siyasal meclisi, Tavananna kraliçelik makamını anlatır. Bu kurumların varlığı, modern demokratik temsil biçimi olduğu anlamına gelmez.
Friglerde dokumacılık ve tarıma ilişkin bulguların Gordion çevresinde yoğunlaşması hangi yorumla uyumludur?
- A) Friglerin yalnız deniz ticaretiyle yaşadığıyla
- B) Tüm Frig kentlerinin Mısır egemenliğinde olduğuyla
- C) Para kullanımını Roma’dan önce yasakladıklarıyla
- D) Friglerin hiçbir yerleşik üretim yapmadığıyla
- E) Tarım ve el sanatlarının bölgesel ekonomide önemli yer tuttuğuyla
Doğru cevap: E
Çözüm: Frigler İç Anadolu’da tarım ve dokuma üretimiyle ilişkilendirilir; Tapates olarak bilinen dokuma geleneği örnek verilir. Bir üretim alanı tüm ekonomik faaliyetlerin tek başına açıklaması değildir.
Urartu yerleşmelerindeki kaleler ve sulama kanalları birlikte değerlendirildiğinde hangi iki ihtiyacın öne çıktığı söylenebilir?
- A) Savunma ve tarımsal su yönetimi
- B) Deniz kolonisi ve demokratik meclis
- C) Roma hukuk sistemi ve amfitiyatro
- D) Papirüs imalatı ve firavun kültü
- E) Yalnız sikke üretimi ve deniz feneri
Doğru cevap: A
Çözüm: Urartular Doğu Anadolu’nun dağlık çevresinde kaleler ve su yapıları inşa etmiştir. Bu kalıntılar askeri güvenlik ve üretim alanlarının birlikte örgütlendiğini gösterir.
Lidyalıların sikke kullanımıyla Perslerin Kral Yolu düzenlemesi birlikte ele alındığında hangi ortak sonuç öne çıkar?
- A) İki toplumun aynı dönemde aynı hükümdarca kurulması
- B) Ticaret ve ulaşım ağlarının ekonomik ilişkileri kolaylaştırması
- C) Ticaretin tamamen denizle sınırlanması
- D) Paranın bütün takas biçimlerini derhâl kaldırması
- E) Anadolu’daki tüm krallıkların aynı hukuk düzenini kullanması
Doğru cevap: B
Çözüm: Sikke kullanımı alışverişi kolaylaştırırken yollar mal ve bilgi hareketini destekler. Perslerin geniş coğrafyada Kral Yolu’nu idari ve ticari amaçlarla kullanması Lidya ticaretinin tek başına devamı değildir.
Fenike kolonileriyle Asur ticaret kolonilerinin temel coğrafi farkı hangisidir?
- A) Fenikelerin yalnız Orta Asya bozkırlarında yerleşmesi
- B) Asurların sadece Atlas Okyanusu’nda liman kurması
- C) Fenikelerin deniz, Asurların özellikle kara ticaret ağlarında öne çıkması
- D) Her iki ağın Roma döneminde ortaya çıkması
- E) İki toplumun hiçbir yazı kullanmaması
Doğru cevap: C
Çözüm: Fenike kentleri deniz ulaşımıyla Akdeniz kolonilerini geliştirdi; Asur tüccarları Anadolu’daki karumlara kara yollarıyla bağlandı. Ticari kolonileşme her zaman doğrudan siyasi fetih değildir.
Bir Hitit yıllığında hükümdarın bütün seferleri başarılı gösteriliyorsa araştırmacı öncelikle hangi soruyu sormalıdır?
- A) Hükümdarlar kayıtlarda hiç yanlılık göstermez mi?
- B) Kraliyet anlatısının meşruiyet amacı ve bağımsız kanıtlarla uyumu nedir?
- C) Yıllığın her sayfası zorunlu olarak sahte midir?
- D) Metin yalnız tarım takvimi olabilir mi?
- E) Birincil kaynaklar başka malzemeyle karşılaştırılamaz mı?
Doğru cevap: B
Çözüm: Yıllık olayın döneminden kalan birincil izdir; ancak iktidar anlatısı seçici olabilir. Kaynağın amacı ve farklı belge veya maddi bulgularla uyumu değerlendirilmelidir.
İlk Çağ’da kanunların yazıya geçirilmesiyle ilgili hangi karşılaştırma daha sağlamdır?
- A) Üç metin aynı hükümdarın tek kanunudur
- B) Hukuk yazılı olduğunda bütün sınıf ayrımları kalkar
- C) Urukagina, Hammurabi ve On İki Levha farklı dönem ve toplumların yazılı düzenleme örnekleridir
- D) Yazılı hukuk yalnız Roma’da ortaya çıkmıştır
- E) Bu metinlerin hepsi aynı dilde yazılmıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Hukuk kodları belirli toplumsal ve siyasi bağlamlarda ortaya çıktı. Yazılı metin bulunması hukuk kurallarını incelemeyi kolaylaştırır; eşitlik veya uygulamanın kusursuzluğu sonucunu vermez.
Mezopotamya sulama kanalları ile Urartu su yapılarının ortak incelenmesi hangi sonuca götürebilir?
- A) İki uygarlığın aynı tarihte aynı şehirde kurulduğuna
- B) Urartuların yalnız Dicle deltalarında yaşadığına
- C) Mezopotamya’da tarımın hiç yapılmadığına
- D) Farklı çevrelerde su yönetiminin tarımsal üretim ve örgütlenme için önemine
- E) Tüm kanalların siyasi sınır işareti olduğuna
Doğru cevap: D
Çözüm: Her iki örnekte su yönetimi tarımsal faaliyeti desteklemiştir. Fakat coğrafya, teknik ve siyasi örgütlenme farklılıkları nedeniyle iki düzenin tamamen aynı olduğunu varsaymak doğru değildir.
Bir Lidya sikkesinin uzak bir merkezde bulunmasını yorumlayan tarihçi hangi ayrımı yapmalıdır?
- A) Sikkenin bulunduğu yerde mutlaka darp edildiği kabul edilmelidir
- B) Her sikkenin üzerinde aynı kralın adı yazmalıdır
- C) Buluntular ticaret hakkında hiçbir bilgi taşımaz
- D) Sikke bulunduğu yer hiçbir kültürle etkileşmemiştir
- E) Paranın dolaşımı ile bulunduğu yerde Lidya siyasi hâkimiyeti aynı şey değildir
Doğru cevap: E
Çözüm: Sikkeler ticaret, askerî hareket veya hediye yoluyla farklı bölgelere ulaşabilir. Nümizmatik kanıt siyasi egemenlik yorumuyla ilişkilendirilirken başka belgelerle desteklenmelidir.
Atina’daki yurttaş meclisi ile günümüzdeki evrensel oy hakkı karşılaştırıldığında anakronizmi önleyen yorum hangisidir?
- A) Antik katılım belirli erkek yurttaşlara aitti; modern genel oyla özdeş değildir
- B) Atina’da kadınlar ve köleler aynı siyasi haklara sahipti
- C) Antik Yunan dünyasının tamamı tek bir Atina meclisince yönetildi
- D) Atina demokrasisi çok partili parlamenter sistemdi
- E) Yurttaşlık her zaman tüm yerleşikleri kapsardı
Doğru cevap: A
Çözüm: Atina’da yurttaş katılımı dönemi açısından önemlidir ancak kadınlar, köleler ve metoikoslar dışarıda kalmıştır. Antik demokrasiyi günümüz siyasal kurumlarına birebir aktarmak yanıltıcıdır.
Roma Cumhuriyet dönemindeki konsüllükle daha sonraki imparatorluk düzeninin ayırt edilmesinde hangi yargı önemlidir?
- A) Roma tarihi boyunca tek bir sabit yönetim şekli vardı
- B) Roma siyasi kurumları zaman içinde değişmiştir; aynı devlet adı tek bir rejim anlamına gelmez
- C) Konsüllük yalnız Perslerde görülen makamdır
- D) Roma Cumhuriyetinde senato hiç bulunmadı
- E) Roma İmparatorluğu Mısır Eski Krallığının başka adıdır
Doğru cevap: B
Çözüm: Roma krallık, cumhuriyet ve imparatorluk dönemlerinde farklı siyasal yetki ve kurumlar geliştirdi. Dönemlendirme ve kurumların dönüşümünü izlemek tarihsel genellemelerin doğruluğunu artırır.
Perslerde satrapların görev yapması yönetim açısından hangi iki unsuru birlikte düşündürür?
- A) Tam bağımsız polis ile siyasi birlik yokluğunu
- B) Yalnız tarımsız çöl yaşamını
- C) Bölgesel idare ile merkezî otoritenin denetim ihtiyacını
- D) Cumhuriyetin genel oyla kurulmasını
- E) Ülkenin hiç yol kullanmamasını
Doğru cevap: C
Çözüm: Satraplık büyük coğrafyada yerel idare sağlar; imparatorluk yönetimi merkezî denetimi, vergi ve haberleşme ağlarını sürdürmek zorundadır. Bölgesel görev her zaman bağımsız hükümdarlık demek değildir.