Asya Hun Devleti’nin en güçlü dönemini yaşadığı hükümdar hangisidir?
- A) Mete (Modu)
- B) Bumin Kağan
- C) Bögü Kağan
- D) Kutluk Kağan
- E) Attila
Doğru cevap: A
Çözüm: Mete, MÖ 209’da Hun yönetimini üstlenerek askerî ve siyasi teşkilatı güçlendirmiştir; Bumin ve Kutluk Göktürk tarihine aittir.
Mete’nin Asya Hun tahtına geçişi geleneksel kronolojide hangi tarihe yerleştirilir?
- A) MS 209
- B) MÖ 209
- C) MÖ 552
- D) MS 552
- E) MS 682
Doğru cevap: B
Çözüm: Asya Hunlarında Mete’nin hükümdarlığının başlangıcı MÖ 209 kabul edilir; Göktürklerin 552’deki kuruluşuyla karıştırılmamalıdır.
Türk adını devlet adı olarak kullanan ilk büyük Türk siyasi teşekkülü hangisidir?
- A) Asya Hun Devleti
- B) Avrupa Hun Devleti
- C) Göktürk Kağanlığı
- D) Avar Kağanlığı
- E) Hazar Kağanlığı
Doğru cevap: C
Çözüm: 552’de kurulan Göktürk Kağanlığı, Türk adını devlet adı olarak kullanan siyasi teşekkül olarak bilinir; Türk tarihi daha eskiye gider.
Birinci Göktürk Kağanlığı’nın 552’deki kuruluşu hangi hükümdarla ilişkilidir?
- A) Mete
- B) İlteriş Kağan
- C) Bögü Kağan
- D) Bumin Kağan
- E) Satuk Buğra Han
Doğru cevap: D
Çözüm: Bumin Kağan’ın Juan-Juan/Avar hâkimiyetine son vererek kağanlığın temellerini atması 552 yılıyla ilişkilendirilir.
Birinci Göktürk döneminde batı kanadının yönetimiyle ilişkilendirilen kişi kimdir?
- A) Tonyukuk
- B) Kül Tigin
- C) Yollug Tigin
- D) Bilge Kağan
- E) İstemi Yabgu
Doğru cevap: E
Çözüm: İstemi Yabgu, Bumin Kağan’ın döneminde batı bölgelerinin yönetim ve dış ilişkilerinde etkin olmuştur; Bilge Kağan daha sonraki dönemindir.
İkinci Göktürk Kağanlığı’nın 682’de yeniden kuruluşuyla anılan hükümdar kimdir?
- A) Kutluk (İlteriş) Kağan
- B) Bögü Kağan
- C) Attila
- D) Teoman
- E) Mete
Doğru cevap: A
Çözüm: Kutluk, İlteriş unvanıyla 682’de Göktürk siyasi bağımsızlığını yeniden kurmuştur; aynı isim Uygur kağanlarıyla karıştırılmamalıdır.
Orhun yazıtları hangi Türk devletinin tarihî çevresinde ortaya çıkmıştır?
- A) Karahanlı Devleti
- B) İkinci Göktürk Kağanlığı
- C) Gazneli Devleti
- D) Selçuklu Devleti
- E) Osmanlı Devleti
Doğru cevap: B
Çözüm: Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk yazıtları İkinci Göktürk siyasi ve kültürel çevresinin temel birinci el belgeleridir.
Göktürk devlet adamı ve tarihî yazıtının sahibi olan ünlü danışman hangisidir?
- A) Şinasi
- B) Fuzûlî
- C) Tonyukuk
- D) Yusuf Has Hacib
- E) Kâşgarlı Mahmud
Doğru cevap: C
Çözüm: Tonyukuk, İkinci Göktürk siyasi hayatının önemli devlet adamıdır; kendi adına dikilen yazıt onun askerî ve siyasi değerlendirmelerini taşır.
Orhun yazıtlarının temel yazı sistemi hangisidir?
- A) Latin alfabesi
- B) Kiril alfabesi
- C) Arap alfabesi
- D) Köktürk (Orhun) alfabesi
- E) Ermeni alfabesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Orhun yazıtları Köktürk harfli yazıyla kaleme alınmıştır; İslamiyet sonrası kullanılan Arap harfleriyle yazılmamıştır.
Ötüken Uygur Kağanlığı’nın önemli başkenti hangi adla bilinir?
- A) Buhara
- B) Semerkant
- C) Konya
- D) İznik
- E) Ordu-Balık
Doğru cevap: E
Çözüm: Ordu-Balık, Ötüken bölgesindeki Uygur siyasi merkezidir; Turfan ve Beşbalık daha sonraki Uygur yerleşimleriyle de ilişkilidir.
Bögü Kağan döneminde Uygur sarayı tarafından benimsenen din hangisidir?
- A) Maniheizm
- B) Şintoizm
- C) Hristiyanlığın Protestanlık kolu
- D) Zerdüştîliğin tamamı
- E) Eski Yunan çoktanrıcılığı
Doğru cevap: A
Çözüm: Uygur kağanı Bögü ile Maniheizm’in saray çevresinde benimsenmesi ilişkilendirilir; tüm Türk topluluklarının aynı dine geçtiği anlamına gelmez.
Ötüken Uygur Kağanlığı’nın 840’ta yıkılmasında etkili olan topluluk hangisidir?
- A) Selçuklular
- B) Kırgızlar
- C) Osmanlılar
- D) Gazneliler
- E) Akkoyunlular
Doğru cevap: B
Çözüm: 840 yılında Kırgız saldırıları Uygur kağanlığının yıkılmasında belirleyici olmuştur; Uygur toplulukları başka bölgelere de dağılmıştır.
Eski Türk devlet geleneğinde hükümdarlık yetkisinin ilahî kaynağına işaret eden kavram hangisidir?
- A) Tımar
- B) İltizam
- C) Kut
- D) Devşirme
- E) Müsadere
Doğru cevap: C
Çözüm: Kut, eski Türk siyasi düşüncesinde hükümdarlığın meşruiyetini göksel bir kaynağa bağlayan kavramdır; Osmanlı kurumlarıyla karıştırılmaz.
Eski Türklerde örfî hukuk ve toplumsal düzeni ifade eden kavram hangisidir?
- A) Divan-ı Hümayun
- B) Şer‘iyye sicili
- C) Kanunname-i Âli Osman
- D) Töre
- E) Ahidname
Doğru cevap: D
Çözüm: Töre, toplumsal ve siyasal hayatı düzenleyen geleneksel hukuk ilkelerini anlatır; tek bir yazılı kanun kitabıyla eşit değildir.
Eski Türk siyasi hayatında devlet meselelerinin görüşüldüğü meclisin genel adı nedir?
- A) Enderun
- B) Meclis-i Mebusan
- C) Heyet-i Temsiliye
- D) Divan-ı Muhasebat
- E) Kurultay (toy)
Doğru cevap: E
Çözüm: Kurultay, kağan ve ileri gelenlerin siyasi konuları tartışabildiği toplantı geleneğini ifade eder; modern parlamentoyla özdeş değildir.
Eski Türk devletlerinde kağanın eşine ve kimi zaman siyasi hayatta etkili olan kadına verilen unvan hangisidir?
- A) Hatun (katun)
- B) Kadın efendi
- C) Valide sultan
- D) Kraliçe naibe
- E) Nisvan müdürü
Doğru cevap: A
Çözüm: Hatun, eski Türk kağanlıklarında hükümdar eşinin unvanıdır; kaynaklarda elçilik ve tören işlerinde rolü de görülebilir.
Mete dönemine atfedilen ordunun onlu sisteme göre düzenlenmesi hangi alanla ilgilidir?
- A) Toprak vergilerinin tahriri
- B) Askerî teşkilatlanma
- C) Medrese müfredatı
- D) Matbaanın gelişmesi
- E) Banka düzenlemesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Onlu askerî örgütlenme birliklerin on, yüz, bin gibi kademelere ayrılmasıyla ilişkilidir; Mete dönemindeki askerî düzen geleneğiyle anılır.
İpek Yolu’nun erken Türk devletleri açısından başlıca önemi nedir?
- A) Yalnız deniz ticaretini kapsaması
- B) Anadolu’daki ilk demiryolunu açması
- C) Ticaret yolları ve siyasi nüfuz üzerinde denetim sağlaması
- D) Sadece Avrupa içi ulaşımı sağlaması
- E) Yalnız kutsal metin taşınmasına hizmet etmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: İpek Yolu, Orta Asya siyasi güçlerinin ticaret ve diplomasi ilişkilerini etkileyen bir kara güzergâhları ağıydı.
Bozkır kültürüne ilişkin eski Türk mezar yapılarından biri hangisidir?
- A) Kervansaray
- B) Medrese
- C) Darüşşifa
- D) Kurgan
- E) Ribat
Doğru cevap: D
Çözüm: Kurgan, bozkır kültürlerinde görülen mezar yığını/yapısıdır; tarihleme ve kültürel aidiyet için arkeolojik bağlam ayrıca incelenmelidir.
Göktürk ve Uygur devlet geleneklerinde siyasi merkez niteliği taşıyan kutsal bölge hangisidir?
- A) Trakya
- B) Kapadokya
- C) Endülüs
- D) Hicaz
- E) Ötüken
Doğru cevap: E
Çözüm: Ötüken, Orta Asya Türk siyasi düşüncesi ve kağanlık meşruiyeti bakımından merkezi bir bölgedir; yalnız coğrafi yer adı değildir.