Asya Hun tarihi için Çin yıllıklarının kullanılması hangi araştırma özelliğini gösterir?
- A) Komşu devlet kayıtlarının birincil tarihî kaynak olabileceğini
- B) Bütün Türk tarihi kayıtlarının Türkçe yazıldığını
- C) Arkeolojik malzemeye ihtiyaç olmadığını
- D) Yazılı metinlerin yorum gerektirmediğini
- E) Siyasi tarih için yalnız sözlü rivayetin yeterli olduğunu
Doğru cevap: A
Çözüm: Çin kronikleri Hun tarihi için temel yazılı kaynaklar arasındadır; farklı siyasi bakış açıları taşıdıkları için karşılaştırmalı okunmalıdır.
552 ve 682 tarihleri Göktürk siyasi tarihi bakımından nasıl ilişkilendirilir?
- A) Hunların kuruluşu ve yıkılışı
- B) İlk kağanlığın kuruluşu ve ikinci kağanlığın yeniden doğuşu
- C) Uygurların iki büyük göç tarihi
- D) Talas ve Dandanakan savaşlarının tarihleri
- E) Osmanlı ve Selçuklu kuruluş tarihleri
Doğru cevap: B
Çözüm: 552 Bumin önderliğinde ilk Göktürk kağanlığını, 682 Kutluk önderliğinde ikinci Göktürk kağanlığını ifade eder.
630–682 yıllarının Göktürk siyasi tarihi açısından ayırt edici yanı nedir?
- A) Bütün Türklerin Avrupa’ya göç ettiği tek dönem olması
- B) Uygur sarayında Maniheizm’in kurulduğu dönem olması
- C) Doğu Göktürklerde bağımsızlığın kaybedildiği ve yeniden kazanıldığı dönem olması
- D) Talas Savaşı’nın sürdüğü yıllar olması
- E) Karahanlıların hüküm sürdüğü son yıllar olması
Doğru cevap: C
Çözüm: 630 sonrası Doğu Göktürk siyasi bağımsızlığında kesinti yaşanmış, Kutluk’un 682’deki girişimiyle yeniden bağımsız kağanlık kurulmuştur.
Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarının metinlerini kaleme alan kişiyle özellikle ilişkilendirilen ad hangisidir?
- A) Kâşgarlı Mahmud
- B) Yusuf Has Hacib
- C) Nizamülmülk
- D) Yollug Tigin
- E) Ali Şîr Nevâî
Doğru cevap: D
Çözüm: Yollug Tigin, Kül Tigin ve Bilge Kağan anıt metinlerinin hazırlanmasıyla ilişkilidir; Tonyukuk yazıtı farklı bir devlet adamının adını taşır.
Bilge Kağan yazıtındaki siyasi öğütlerin tarihçi için önemi hangi seçenekte doğru belirtilmiştir?
- A) Yalnız matematik formülleri içermesi
- B) Osmanlı fetih kanunnamesi olması
- C) Tamamının Çin imparatorunca yazılması
- D) Yalnız mezar tarihi vermesi
- E) Dönemin yönetim anlayışını ve devlet-halk ilişkisini yansıtması
Doğru cevap: E
Çözüm: Orhun anıtları yalnız ad ve tarihlerden oluşmaz; yönetim, bağımsızlık ve halka verilen öğütler üzerinden siyasi düşünce kaynağıdır.
İstemi Yabgu’nun Sâsânîler ve Bizans ile ilişkilere yönelmesinde öne çıkan ekonomik neden hangisidir?
- A) İpek Yolu ticaretinde etkinlik kurmak
- B) Akdeniz’de petrol aramak
- C) Okyanus aşırı sömürgeler kurmak
- D) Demiryolu geçiş ücretlerini toplamak
- E) Sanayi Devrimi’ne katılmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Batı Göktürk siyasetinde Sâsânî ve Bizans ilişkileri, Orta Asya ticareti ve İpek Yolu üzerinde nüfuz kurma amacıyla yakından bağlantılıdır.
Uygur tarihindeki Turfan ve Beşbalık yerleşimleri özellikle hangi gelişmeyle ilişkilendirilmelidir?
- A) Onlu ordunun ilk kez ortaya çıkmasıyla
- B) Şehirleşme, tarım ve yazılı kültürün gelişmesiyle
- C) Selçuklu Anadolu fetihlerinin başlamasıyla
- D) Köktürk harflerinin yasaklanmasıyla
- E) Bütün Türk halklarının tek şehirde toplanmasıyla
Doğru cevap: B
Çözüm: 840 sonrası Uygur topluluklarının Turfan ve Beşbalık çevresine yerleşmeleri şehirli kültürel hayatın gelişmesi açısından önemlidir.
751 Talas Savaşı’nda Abbasî ordusunun yanında Çin kuvvetlerine karşı yer alan Türk topluluğu hangisidir?
- A) Peçenekler
- B) Hazarlar
- C) Karluklar
- D) Avrupa Hunları
- E) Avarlar
Doğru cevap: C
Çözüm: Karlukların Talas Savaşı’nda Abbasî tarafına katkısı, Çin Tang güçlerine karşı savaşın seyri ve bölgesel ilişkiler açısından önemlidir.
Talas Savaşı’nın gerçekleştiği tarih ve tarafları hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) 552; Hunlar ile Moğollar
- B) 682; Osmanlılar ile Bizans
- C) 840; Selçuklular ile Gazneliler
- D) 751; Abbasîler ve Karlukların desteklediği taraf ile Tang Çin güçleri
- E) 1071; Uygurlar ile Peçenekler
Doğru cevap: D
Çözüm: Talas, 751 yılında Abbasî kuvvetleriyle Çin Tang ordusu arasındaki mücadeledir; Karluklar Müslüman tarafı desteklemiştir.
Hazar siyasi ve dinî tarihi için hangi bilgi ayırt edicidir?
- A) Kağanlığın tümüyle Latin kilisesine bağlanması
- B) Devletin 1453’te kurulması
- C) Yalnız Maniheist Uygur rahipleri tarafından yönetilmesi
- D) Talas Savaşı’na Çin ordusuyla katılması
- E) Yönetici çevrede Yahudiliğin benimsenmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Hazar seçkinleri arasında Yahudiliğin benimsenmesi farklı bir dinî tarih örneğidir; tüm Hazar nüfusunun aynı inancı taşıdığı varsayılamaz.
626 yılında İstanbul kuşatmasıyla ilişkilendirilen erken Orta Çağ Türk siyasi gücü hangisidir?
- A) Avarlar
- B) Karahanlılar
- C) Gazneliler
- D) Harzemşahlar
- E) Timurlular
Doğru cevap: A
Çözüm: Avarlar, 626’da Sâsânîlerle eşgüdüm içinde Konstantinopolis kuşatmasıyla ilişkilendirilir; bu olay Göktürklerin kuruluşuyla aynı değildir.
İslamiyet’i 922 yılında resmî olarak kabul eden erken Türk-İslam topluluğu hangi devlettir?
- A) Tuna Bulgarları
- B) İtil (Volga) Bulgarları
- C) Avrupa Hunları
- D) Birinci Göktürkler
- E) Avarlar
Doğru cevap: B
Çözüm: İtil Bulgarları, X. yüzyıl başındaki İslamlaşmaları ve 922 tarihli diplomatik temaslarıyla bilinir; Tuna Bulgarlarıyla karıştırılmamalıdır.
Tuna Bulgarlarının tarihî dönüşümünü İtil Bulgarlarından ayıran temel özellik hangisidir?
- A) Volga’da 922’de İslam’ı resmî din kabul etmeleri
- B) Ötüken’de Orhun yazıtlarını yazmaları
- C) Balkanlarda Slavlaşma ve Hristiyanlaşma süreci yaşamaları
- D) Talas’ta Abbasî ordusunu yönetmeleri
- E) Maniheizm’in kurucusu olmaları
Doğru cevap: C
Çözüm: Tuna Bulgarlarının Balkan coğrafyasında Hristiyanlaşması ve Slav diliyle bütünleşmesi, İtil Bulgarlarının İslamlaşmasından farklı bir süreçtir.
Eski Türk devletlerinde doğu-batı biçimindeki ikili siyasi örgütlenme neyi ifade eder?
- A) Her şehirde zorunlu iki devlet kurulmasını
- B) Halkın iki ayrı dile ayrılmasını
- C) Bütün ordunun deniz ve kara birliklerine ayrılmasını
- D) Geniş ülkenin kanatlar hâlinde yönetilmesini
- E) Sadece dinî cemaatlerin yönetilmesini
Doğru cevap: D
Çözüm: İkili teşkilat, bozkır imparatorluklarının geniş topraklarını doğu ve batı kanatlarıyla idare etmesine yardımcı olmuştur.
Eski Türk siyasi unvanlarından “yabgu”nun işlevi hangi seçenekte doğru açıklanır?
- A) Sadece saray mutfağındaki görevlidir.
- B) Her zaman dinî metinleri kopyalayan kişidir.
- C) Yalnızca mezar taşı yapan ustadır.
- D) Bütün kağanlıklarda meclis zabıt kâtibidir.
- E) Özellikle büyük bir kanadın veya bölgenin üst düzey yönetimiyle ilişkilidir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Yabgu, hükümdar ailesinden üst düzey yöneticiyle ve kimi dönemlerde batı kanadının idaresiyle ilişkilidir; devletler arasında kullanım değişebilir.
Eski Türk siyasi terminolojisindeki “şad” unvanı genellikle kiminle ilişkilidir?
- A) Hanedan üyesi bir bölge veya askerî kanat yöneticisiyle
- B) Mani rahiplerinin en üst unvanıyla
- C) Yalnız köylü vergi memuruyla
- D) Kervansaray aşçısıyla
- E) Ticaret malını taşıyan devecilerle
Doğru cevap: A
Çözüm: Şad unvanı, kağanlık idaresinde hanedan mensubu yöneticiler ve askerî görevlerle ilişkilidir; her devlet ve çağda aynı görev olmayabilir.
Hatunun siyasi hayatta görünmesi hangi yargıyı destekler?
- A) Kadınların her kağanlıkta tek başına kağan seçildiğini
- B) Hanedan kadınlarının bazı devlet işlerinde temsil ve nüfuz sahibi olabildiğini
- C) Bütün elçilerin kadınlardan oluştuğunu
- D) Kurultayın yalnız din görevlilerince yönetildiğini
- E) Eski Türklerde aile kurumunun bulunmadığını
Doğru cevap: B
Çözüm: Eski Türk kaynaklarında hatunlar kimi tören ve elçilik ilişkilerinde etkili olabilir; bu durum tüm bireylerin eşit yetkilere sahip olduğunu göstermez.
Gök Tanrı inancıyla ilgili hangi yaklaşım daha isabetlidir?
- A) Bütün Türk topluluklarının aynı yazılı din kitabını kullandığını varsaymak
- B) Atalar kültünün hiç bulunmadığını söylemek
- C) Tek bir inanç öğesini bütün ritüel ve yerel geleneklerin yerine koymamak
- D) Dini yalnız VIII. yüzyılda ortaya çıkmış kabul etmek
- E) Kamların siyasi ve dinî rolünü her dönemde aynı saymak
Doğru cevap: C
Çözüm: Gök Tanrı inancı, atalar ve tabiatla ilgili uygulamalarla birlikte ele alınmalıdır; bozkır inanç dünyası tek etiketle açıklanamaz.
İpek Yolu bağlantısı erken Türk kağanlıklarının dış siyasetini nasıl etkilemiştir?
- A) Bütün kara yollarını kapatmıştır.
- B) Yalnız dini törenlerden ibaret olmuştur.
- C) Denizaşırı okyanus seferlerini zorunlu kılmıştır.
- D) Ticaret geçitleri için ittifak ve rekabet ilişkileri doğurmuştur.
- E) Ticareti siyasi ilişkilerden tamamen koparmıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: İpek Yolu güzergâhları, Orta Asya devletlerinin diplomasi ve savaş kararlarını etkileyen ekonomik kaynaklar arasındadır.
Kül Tigin ve Bilge Kağan hakkında doğru karşılaştırma hangisidir?
- A) İkisi de Maniheizm’in kurucusudur.
- B) İkisi de Selçuklu sultanıdır.
- C) İkisi de VIII. yüzyıldan önce Osmanlı’da görev yapmıştır.
- D) İkisi de Talas’ta Çin ordusunu yönetmiştir.
- E) Kül Tigin askerî lider, Bilge Kağan ise kağan olarak öne çıkar.
Doğru cevap: E
Çözüm: Kül Tigin, ikinci Göktürk çevresinde askerî mücadeleleriyle; Bilge Kağan ise hükümdarlığı ve siyasi öğütleriyle anılır.