Gazneli Mahmud’un babası olan hükümdar kimdir?
- A) Tuğrul Bey
- B) Selçuk Bey
- C) Sebük Tegin
- D) Arslan Yabgu
- E) Satuk Buğra Han
Doğru cevap: C
Çözüm: Sebük Tegin, Gaznelilerde hanedan yönetimini güçlendiren hükümdarlardandır; oğlu Mahmud 998’den itibaren hükümdarlık yapmıştır.
Hindistan seferleriyle tanınan Gazneli hükümdarı hangisidir?
- A) Sultan Sencer
- B) I. Kılıç Arslan
- C) Alâeddin Keykubad
- D) Sultan Mahmud
- E) Bilge Kağan
Doğru cevap: D
Çözüm: Gazneli Mahmud, özellikle Hindistan’a yönelen seferleri ve Horasan ile Afganistan’daki siyasi etkinliğiyle tanınır; Anadolu Selçuklu sultanı değildir.
1040 Dandanakan Savaşı hangi iki devlet arasında gerçekleşmiştir?
- A) Karahanlılar ile Bizans
- B) Hârizmşahlar ile Memlükler
- C) Osmanlılar ile Safevîler
- D) Eyyûbîler ile Haçlılar
- E) Selçuklular ile Gazneliler
Doğru cevap: E
Çözüm: Dandanakan, 1040 yılında Selçukluların Gazneli Sultan Mesud’un ordusunu yenmesiyle Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluşunu pekiştirmiştir.
Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluşunda belirleyici olan Dandanakan Savaşı hangi yıldadır?
- A) 1040
- B) 751
- C) 999
- D) 1071
- E) 1243
Doğru cevap: A
Çözüm: 1040 Dandanakan Savaşı Selçuklu kuruluş kronolojisinin ana tarihidir; 1071 Malazgirt Bizans ile, 1243 Kösedağ Anadolu Selçuklularıyla ilgilidir.
Büyük Selçuklu kuruluşunda öne çıkan iki kardeş kimlerdir?
- A) Mete ve Teoman
- B) Tuğrul ve Çağrı beyler
- C) Bumin ve İstemi
- D) Bilge ve Kül Tigin
- E) Osman ve Orhan
Doğru cevap: B
Çözüm: Tuğrul ve Çağrı beyler Oğuzların Kınık boyundan gelen Selçuklu hanedanının yükselişinde birlikte rol almıştır; diğer seçenekler farklı dönemlerdendir.
1055 yılında Bağdat’a giren Büyük Selçuklu hükümdarı kimdir?
- A) Melikşah
- B) Sultan Sencer
- C) Tuğrul Bey
- D) Gazneli Mesud
- E) Celâleddin Hârizmşah
Doğru cevap: C
Çözüm: Tuğrul Bey’in 1055’te Bağdat’a girişi Abbâsî halifeliğiyle Selçuklu sultanlığı arasındaki siyasi ilişkiler bakımından önem taşır.
1071 Malazgirt Savaşı’nda Bizans ordusunu yenen Selçuklu hükümdarı kimdir?
- A) Satuk Buğra Han
- B) Gazneli Mahmud
- C) Tuğrul Bey
- D) Sultan Alparslan
- E) Celâleddin Hârizmşah
Doğru cevap: D
Çözüm: Sultan Alparslan 1071’de Bizans İmparatoru IV. Romanos Diogenes’i Malazgirt’te yenmiştir; Dandanakan 1040’ta farklı taraflar arasındadır.
Gaznelilerin siyasi faaliyet alanını açıklayan hangi ifade doğrudur?
- A) Yalnız Trakya kıyılarında hüküm sürmüşlerdir
- B) Yalnız İtalya kent devletlerini yönetmişlerdir
- C) Horasan, Afganistan ve Kuzey Hindistan’da etkili olmuşlardır
- D) Başkentleri bütün dönemlerde İstanbul olmuştur
- E) Mâverâünnehir’de 999’da Karahanlıların yerini almışlardır
Doğru cevap: C
Çözüm: Gazneli siyasi ve askerî etkinliği Horasan, Gazne merkezi ve Kuzey Hindistan’a uzanmıştır; hanedanın yönetim çevresi çok kültürlüdür.
Dandanakan’ın Selçuklu tarihindeki temel önemi hangisidir?
- A) Osmanlı Devleti’ni kurması
- B) Anadolu Selçuklularını 1243’te yıkması
- C) Bütün Gazneli şehirlerini aynı gün ortadan kaldırması
- D) Büyük Selçuklu siyasi hâkimiyetini kurucu ölçekte pekiştirmesi
- E) Talas Savaşı’na son vermesi
Doğru cevap: D
Çözüm: 1040’ta kazanılan Dandanakan zaferi Selçukluların devlet olarak güçlenmesini sağladı; Gazneliler bu tarihten sonra da yaşamaya devam etti.
Tuğrul Bey’in 1055’te Bağdat’a girişi hangi kurumla ilişkiyi yeniden şekillendirmiştir?
- A) Venedik Senatosu
- B) Moğol Büyük Kurultayı
- C) Osmanlı Divan-ı Hümayunu
- D) Bizans ikonoklast meclisi
- E) Abbâsî halifeliği
Doğru cevap: E
Çözüm: Tuğrul Bey’in Bağdat’a girmesi Selçuklu sultanlığının askeri-siyasi gücü ile Abbâsî halifeliğinin dinî-siyasi konumu arasındaki ilişkiyi etkilemiştir.
1040 Dandanakan ve 1071 Malazgirt zaferleri karşılaştırıldığında doğru ifade hangisidir?
- A) İlki Gaznelilere, ikincisi Bizans’a karşı kazanılmıştır
- B) Her ikisi de Karahıtaylara karşı yapılmıştır
- C) İlki Anadolu’da, ikincisi Mâverâünnehir’de gerçekleşmiştir
- D) İkisinde de Selçuklular karşı taraf olarak yer almıştır
- E) İki savaş da 1141 yılında olmuştur
Doğru cevap: A
Çözüm: Dandanakan 1040’ta Horasan çevresinde Gaznelilere karşı; Malazgirt 1071’de Bizans’a karşı kazanılmıştır ve farklı sonuçlar doğurmuştur.
Selçuklu yönetiminde vezirin görev alanı hangi tanıma daha uygundur?
- A) Yalnız sınır boyunda atlı asker yetiştirmek
- B) Merkezî idare, yazışma ve devlet işlerinin düzenlenmesi
- C) Sadece hükümdarın eşi adına elçi seçmek
- D) Bütün eyaletlerde din değiştirme töreni yürütmek
- E) Denizlerde ticaret limanı işletme tekeli kullanmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Vezirlik, Selçuklu devlet teşkilatında merkezî yönetim ve mali-idari koordinasyon açısından önemliydi; Nizâmülmülk bunun güçlü örneğidir.
İktâ sahibi kişinin gelir tahsisi alması hangi sonucu zorunlu olarak doğurmaz?
- A) Askerî veya idari yükümlülük üstlenmesini
- B) Belirlenmiş gelirler üzerinden geçim sağlamasını
- C) Tahsise konu toprağın mutlak ve özel sahibi olmasını
- D) Merkezî otoritenin tahsis üzerinde denetim kurmasını
- E) Hizmet karşılığı gelir kullanımının mümkün olmasını
Doğru cevap: C
Çözüm: İktâ, çoğu bağlamda belirli vergilerin veya gelirlerin tasarrufunun tahsisidir; toprağın doğrudan özel mülkiyete dönüşmesi anlamına gelmez.
Bir araştırmacı Tuğrul Bey’in 1055 Bağdat girişinden “Abbâsî halifeliği aynı gün kaldırıldı” sonucunu çıkarıyorsa hangi karşı argüman doğrudur?
- A) 1055 yılında Bağdat henüz kurulmamıştı
- B) Halifelik sürerken Selçuklu sultanlığı askerî-siyasi koruma ve nüfuz sağladı
- C) Tuğrul Bey Karahıtay sultanıydı
- D) Abbâsî halifeleri yalnız XII. yüzyılda ortaya çıktı
- E) Büveyhîler aynı yıl İstanbul’u başkent yaptı
Doğru cevap: B
Çözüm: 1055 sonrası Abbâsî halifeliği kurum olarak varlığını sürdürmüştür; Selçuklular Bağdat’ta askerî ve siyasi nüfuz kazanmıştır.
Aşağıdaki iki gelişmeyi doğru nedensel çerçevede yorumlayan ifade hangisidir: Dandanakan (1040) ve Bağdat’a giriş (1055)?
- A) İlki Gaznelilerin kuruluşu, ikincisi Karahanlıların yıkılışıdır
- B) İkisi de Bizans’a karşı Anadolu’da yapılmış savaşlardır
- C) İlki kuruluş hâkimiyetini, ikincisi Abbâsîlerle siyasi ilişkilerin güçlenmesini gösterir
- D) Her ikisi de 1230’da Hârizmşahlarca kazanılmıştır
- E) İlk olay Selçuklu devletini bütünüyle yıkmıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: 1040’ta Horasan’da Selçuklu devletleşmesi pekişmiş, 1055’te Bağdat üzerindeki nüfuz Abbâsî halifeliğiyle siyasi ilişkinin yeni aşamasını açmıştır.
“1071 Malazgirt zaferiyle Anadolu’daki bütün şehirler aynı gün kalıcı Türk yönetimine girdi” ifadesi neden sakıncalıdır?
- A) Malazgirt’te Bizans’ın savaşmamış olması
- B) Selçuklu hükümdarının Gazneli Mahmud olması
- C) 1071 tarihinin aslında 1141 olması
- D) Fetih, göç, yerleşim ve siyasi hâkimiyetin zaman içinde farklı süreçlerle ilerlemesi
- E) Anadolu’da 1071’den önce hiç yerleşim bulunmaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Malazgirt zaferi Anadolu’daki Türk ilerleyişinde büyük dönüm noktasıdır; yerleşme ve devletleşme tek bir tarihte tamamlanmamıştır.
Bir kaynak “iktâ alan memur halkı ve toprağı özel malı gibi devrediyordu” diyorsa Selçuklu hukuku açısından temel sorun nedir?
- A) İktânın hiç mali boyutu bulunmaması
- B) Selçuklularda hiçbir askeri yükümlülük olmaması
- C) Toprak üzerindeki devlet denetiminin mutlak olmaması gerektiği
- D) İktâ sahiplerinin daima bağımsız hükümdar olması
- E) İktâ gelir tahsisinin sınırsız özel toprak mülkiyetiyle karıştırılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Nizâmülmülk’ün iktâ anlayışında reâya üzerinde sınırsız tasarruf öngörülmez; gelir tahsisi ile mülkiyet ve hukuki sorumluluk ayrı değerlendirilir.
Nizâmiye medreselerinin kurulmasını yalnız “askerî kışla açılması” şeklinde yorumlamak hangi boyutu ihmal eder?
- A) Sünnî ilim hayatı, öğretim ve kurumsal destek işlevini
- B) Selçukluların atlı birimlerinin bulunmasını
- C) Horasan’da savaş yapılmış olmasını
- D) Vezirlik kurumunun varlığını
- E) Nizâmülmülk’ün devlet adamı olmasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Nizâmiye medreseleri eğitim ve dinî-ilmî kurumsallaşma bakımından önemlidir; devlete bağlı kışlayla işlevsel olarak aynı değildir.
Melikşah dönemindeki Celâlî takvimi “hicrî ay yılı esaslı takvim” diye açıklamak neden yanlıştır?
- A) Takvim çalışmaları Selçuklulardan daha önce hiç yapılmadığı için
- B) Celâlî takvimi güneş yılı ve astronomik gözlemler esas alınarak hazırlanmıştır
- C) Melikşah yalnız Karahanlıların hükümdarı olduğu için
- D) Ömer Hayyâm askerî komutan olduğu için
- E) Takvimin yılbaşı hiç tanımlanmadığı için
Doğru cevap: B
Çözüm: Melikşah’ın himayesinde Ömer Hayyâm başkanlığındaki heyetin hazırladığı Celâlî takvimi güneş yılına dayanır; hicrî kameri sistemle karıştırılmamalıdır.
1040, 1055, 1071 ve 1141 olaylarının doğru sıralaması hangi seçenekte verilmiştir?
- A) Malazgirt – Dandanakan – Katvan – Bağdat’a giriş
- B) Katvan – Dandanakan – Malazgirt – Bağdat’a giriş
- C) Dandanakan – Bağdat’a giriş – Malazgirt – Katvan
- D) Bağdat’a giriş – Katvan – Dandanakan – Malazgirt
- E) Dandanakan – Katvan – Bağdat’a giriş – Malazgirt
Doğru cevap: C
Çözüm: 1040 Dandanakan kuruluşu; 1055 Tuğrul’un Bağdat’a girişi; 1071 Alparslan’ın Malazgirt’i; 1141 Sencer’in Katvan yenilgisi kronolojisidir.