Karahanlı hükümdarlarından İslamiyet’i kabul etmesiyle tanınan kişi kimdir?
- A) Satuk Buğra Han
- B) Bumin Kağan
- C) Gazneli Mesud
- D) Sultan Sencer
- E) İstemi Yabgu
Doğru cevap: A
Çözüm: Satuk Buğra Han, Karahanlı çevresinde İslamiyet’in yayılmasıyla ilişkilendirilen ilk Müslüman hakan olarak tanınır; olay için kaynaklarda farklı tarihler bulunabilir.
Karahanlılar 999 yılında hangi devletin Mâverâünnehir’deki egemenliğine son vermiştir?
- A) Büveyhîler
- B) Sâmânîler
- C) Eyyûbîler
- D) Akkoyunlular
- E) Memlükler
Doğru cevap: B
Çözüm: Karahanlıların 999 yılında Buhara’yı ele geçirmesi Sâmânî hâkimiyetinin sona ermesinde dönüm noktasıdır; bu tarih Gaznelilerin yıkılışı değildir.
Karahanlıların siyasi etkisinin özellikle görüldüğü iki tarihî bölge hangisidir?
- A) Endülüs ve Sicilya
- B) Balkanlar ve Trakya
- C) Doğu Türkistan ve Mâverâünnehir
- D) İskandinavya ve Baltık
- E) Mısır ve Habeşistan
Doğru cevap: C
Çözüm: Karahanlı hanedanı Kaşgar, Balasagun ve Mâverâünnehir çevresinde siyasi varlık göstermiştir; Anadolu veya Endülüs merkezli bir hanedan değildir.
Kutadgu Bilig adlı eserin yazarı kimdir?
- A) Kâşgarlı Mahmud
- B) Edib Ahmed Yüknekî
- C) Nizâmülmülk
- D) Yusuf Has Hacib
- E) Fahreddin Râzî
Doğru cevap: D
Çözüm: Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib’in XI. yüzyılda Karahanlı kültür ortamında yazdığı siyasi ve ahlaki öğütler içeren eserdir; sözlük değildir.
Dîvânü Lugâti’t-Türk hangi bilginin eseridir?
- A) Yusuf Has Hacib
- B) Ahmed Yesevî
- C) Firdevsî
- D) Bîrûnî
- E) Kâşgarlı Mahmud
Doğru cevap: E
Çözüm: Kâşgarlı Mahmud’un Dîvânü Lugâti’t-Türk adlı çalışması Türk dilini ve söz varlığını açıklayan ansiklopedik sözlük niteliği taşır.
Atabetü’l-Hakâyık eserinin müellifi kimdir?
- A) Edib Ahmed Yüknekî
- B) Sultan Melikşah
- C) Gazneli Mahmud
- D) İbn Haldûn
- E) Tuğrul Bey
Doğru cevap: A
Çözüm: Atabetü’l-Hakâyık, Edib Ahmed Yüknekî’ye atfedilen ahlaki ve didaktik nitelikli Türkçe eserdir; Karahanlı kültür çevresiyle ilişkilendirilir.
Gazneliler Devleti’nin kuruluşunda Gazne’yi 963’te ele geçiren kumandan kimdir?
- A) Sultan Alparslan
- B) Alp Tegin
- C) Sultan Sencer
- D) Kutalmışoğlu Süleyman Şah
- E) Kılıç Arslan
Doğru cevap: B
Çözüm: Sâmânî hizmetindeki Türk kumandan Alp Tegin’in 963’te Gazne’de güç kazanması Gazneliler hanedanının kuruluşuyla ilişkilendirilir.
Gazneli Mahmud’un babası olan hükümdar kimdir?
- A) Tuğrul Bey
- B) Selçuk Bey
- C) Sebük Tegin
- D) Arslan Yabgu
- E) Satuk Buğra Han
Doğru cevap: C
Çözüm: Sebük Tegin, Gaznelilerde hanedan yönetimini güçlendiren hükümdarlardandır; oğlu Mahmud 998’den itibaren hükümdarlık yapmıştır.
Hindistan seferleriyle tanınan Gazneli hükümdarı hangisidir?
- A) Sultan Sencer
- B) I. Kılıç Arslan
- C) Alâeddin Keykubad
- D) Sultan Mahmud
- E) Bilge Kağan
Doğru cevap: D
Çözüm: Gazneli Mahmud, özellikle Hindistan’a yönelen seferleri ve Horasan ile Afganistan’daki siyasi etkinliğiyle tanınır; Anadolu Selçuklu sultanı değildir.
1040 Dandanakan Savaşı hangi iki devlet arasında gerçekleşmiştir?
- A) Karahanlılar ile Bizans
- B) Hârizmşahlar ile Memlükler
- C) Osmanlılar ile Safevîler
- D) Eyyûbîler ile Haçlılar
- E) Selçuklular ile Gazneliler
Doğru cevap: E
Çözüm: Dandanakan, 1040 yılında Selçukluların Gazneli Sultan Mesud’un ordusunu yenmesiyle Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluşunu pekiştirmiştir.
Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluşunda belirleyici olan Dandanakan Savaşı hangi yıldadır?
- A) 1040
- B) 751
- C) 999
- D) 1071
- E) 1243
Doğru cevap: A
Çözüm: 1040 Dandanakan Savaşı Selçuklu kuruluş kronolojisinin ana tarihidir; 1071 Malazgirt Bizans ile, 1243 Kösedağ Anadolu Selçuklularıyla ilgilidir.
Büyük Selçuklu kuruluşunda öne çıkan iki kardeş kimlerdir?
- A) Mete ve Teoman
- B) Tuğrul ve Çağrı beyler
- C) Bumin ve İstemi
- D) Bilge ve Kül Tigin
- E) Osman ve Orhan
Doğru cevap: B
Çözüm: Tuğrul ve Çağrı beyler Oğuzların Kınık boyundan gelen Selçuklu hanedanının yükselişinde birlikte rol almıştır; diğer seçenekler farklı dönemlerdendir.
1055 yılında Bağdat’a giren Büyük Selçuklu hükümdarı kimdir?
- A) Melikşah
- B) Sultan Sencer
- C) Tuğrul Bey
- D) Gazneli Mesud
- E) Celâleddin Hârizmşah
Doğru cevap: C
Çözüm: Tuğrul Bey’in 1055’te Bağdat’a girişi Abbâsî halifeliğiyle Selçuklu sultanlığı arasındaki siyasi ilişkiler bakımından önem taşır.
1071 Malazgirt Savaşı’nda Bizans ordusunu yenen Selçuklu hükümdarı kimdir?
- A) Satuk Buğra Han
- B) Gazneli Mahmud
- C) Tuğrul Bey
- D) Sultan Alparslan
- E) Celâleddin Hârizmşah
Doğru cevap: D
Çözüm: Sultan Alparslan 1071’de Bizans İmparatoru IV. Romanos Diogenes’i Malazgirt’te yenmiştir; Dandanakan 1040’ta farklı taraflar arasındadır.
1141 Katvan Savaşı’nda Büyük Selçuklulara karşı galip gelen güç hangisidir?
- A) Bizans İmparatorluğu
- B) Avarlar
- C) Portekiz Krallığı
- D) Akkoyunlular
- E) Karahıtaylar
Doğru cevap: E
Çözüm: Sultan Sencer’in 1141 Katvan yenilgisi Karahıtaylara karşı gerçekleşmiştir; bu savaş Büyük Selçuklu gücünün sarsıldığı dönüm noktalarından biridir.
Büyük Selçuklu veziri Nizâmülmülk’ün devlet yönetimine dair ünlü eserinin adı nedir?
- A) Siyâsetnâme
- B) Kutadgu Bilig
- C) Şehnâme
- D) Atabetü’l-Hakâyık
- E) Dîvânü Lugâti’t-Türk
Doğru cevap: A
Çözüm: Siyâsetnâme, Nizâmülmülk’ün devlet düzeni ve idareye ilişkin düşüncelerini yansıtan eseridir; Kutadgu Bilig başka bir çevrede yazılmıştır.
Büyük Selçuklular döneminde Nizâmülmülk adıyla anılan eğitim kurumları hangisidir?
- A) Enderun mektebi
- B) Nizâmiye medreseleri
- C) Darülfünun
- D) Sahn-ı Seman medreseleri
- E) Hendesehâne
Doğru cevap: B
Çözüm: Nizâmiye medreseleri Nizâmülmülk’ün desteklediği öğrenim kurumlarıdır; Osmanlı eğitim yapılarıyla kronolojik olarak karıştırılmamalıdır.
Selçuklu uygulamasında iktâ hangi alana ilişkin bir kurumdur?
- A) Deniz ticaretinde sigorta
- B) Matbaa yayım tekeli
- C) Gelir tahsisi ve askerî-idari düzen
- D) Hanedan evlilik merasimi
- E) Yalnızca dil öğretimi
Doğru cevap: C
Çözüm: İktâ, devlet gelirlerinin belirli hizmet ve yükümlülüklerle bağlantılı tahsis edilmesini ifade eder; otomatik özel mülkiyet devri değildir.
Celâlî takviminin hazırlanması hangi Büyük Selçuklu sultanıyla ilişkilidir?
- A) Gazneli Mesud
- B) I. Murad
- C) Bumin Kağan
- D) Melikşah
- E) İlteriş Kağan
Doğru cevap: D
Çözüm: Güneş yılı esaslı Celâlî takvimi, Sultan Melikşah’ın himayesinde Ömer Hayyâm’ın da yer aldığı bir astronomi heyeti tarafından hazırlanmıştır.
Hârizmşahlar Devleti’nin son hükümdarı kimdir?
- A) Tuğrul Bey
- B) Alp Tegin
- C) Yusuf Has Hacib
- D) Sultan Melikşah
- E) Celâleddin Hârizmşah
Doğru cevap: E
Çözüm: Celâleddin Hârizmşah 1220-1231 arasında Moğollar ve komşu devletlerle mücadele etmiştir; 1230 Yassıçemen yenilgisi son dönemindedir.