Karma Test

ÖABT Tarih İlk Türk İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet - Karma Test 2

ÖABT Tarih İlk Türk İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet konusuna yönelik farklı zorluk seviyelerinden 20 sorudan oluşan Karma Test 2. Premium üyeler testi cevap anahtarlı PDF olarak da indirebilir.

Ders
Tarih
Ünite
Bu derste ünite kullanılmıyor
Konu
İlk Türk İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet
Test türü
Karma Test
Test numarası
2

Test Soruları

Testi çözmek için sayfa etkileşimli olarak hazırlandığında şıklarını seçebilirsin.

Soru 1 / 20

Türkçe tasavvufî hikmetler geleneğiyle tanınan mutasavvıf kimdir?

Soru 2 / 20

Büyük Selçuklu hükümdarlarının devlet işlerini görüşmek için kullandıkları merkezî divan hangisidir?

Soru 3 / 20

Büyük Selçukluların mali gelir ve gider işleriyle ilgilenen divanı hangisidir?

Soru 4 / 20

Büyük Selçuklularda ordunun ihtiyaçları ve askerlikle ilgili işler hangi divanın alanına girer?

Soru 5 / 20

Büyük Selçuklularda resmî iç ve dış yazışmalarla ilgilenen divan hangisidir?

Soru 6 / 20

Büyük Selçuklularda yönetimin mali ve idari işlerini denetleyen divan hangisidir?

Soru 7 / 20

Selçuklularda şehzadelerin eğitim ve idaresiyle görevlendirilen kişiye ne ad verilirdi?

Soru 8 / 20

Meliklerin yanına atabeyler gönderilmesinin amaç ve riski hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Soru 9 / 20

İkta sistemi hakkında hangisi en doğru açıklamadır?

Soru 10 / 20

İkta düzeninin askerî ve ekonomik işlevini birlikte gösteren seçenek hangisidir?

Soru 11 / 20

Gulam sistemi ile ikta sistemini doğru karşılaştıran ifade hangisidir?

Soru 12 / 20

Nizamiye medreselerinin açılması hangi iki ihtiyaca birlikte cevap vermiştir?

Soru 13 / 20

Siyasetnâme ve Kutadgu Bilig’i birleştiren temel konu, ayıran temel özellik hangisidir?

Soru 14 / 20

Bir tarihçi “ikta sahibi arazinin tam mülkiyetini kazanır” önermesini neden düzeltebilir?

Soru 15 / 20

İkta, gulam ve Türkmen birliklerinin Selçuklu ordusunda birlikte varlığından hangi yoruma ulaşılır?

Soru 16 / 20

Atabeylik kurumunun eğitim işlevi zamanla siyasal özerkliğe dönüştüğünde en açık risk hangisidir?

Soru 17 / 20

Nizamiye medreselerinin yaygınlaşmasını yalnız “din eğitimi” ile açıklamak niçin yetersizdir?

Soru 18 / 20

Kutadgu Bilig’de Kün Togdı’nın adaleti, Ögdülmiş’in aklı temsil etmesi eserin hangi anlatım özelliğini kanıtlar?

Soru 19 / 20

“Türkçenin kelimeleri, boyları, atasözleri ve haritasıyla ilgili veriler” içeren bir eser için en güçlü eşleştirme hangisidir?

Soru 20 / 20

Kutadgu Bilig, Atabetü’l-Hakayık ve Divân-ı Hikmet için ortak özellik hangisidir?

PDF İndirme

Bu testi bu sayfada ücretsiz online çözebilirsin. Soruları ve cevap anahtarını PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium

Soruların Cevapları ve Çözümleri

  1. Türkçe tasavvufî hikmetler geleneğiyle tanınan mutasavvıf kimdir?

    • A) Nizamülmülk
    • B) Gazneli Mahmud
    • C) Ahmed Yesevî
    • D) Sultan Melikşah
    • E) Birûnî

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Ahmed Yesevî, Türkçe dinî ve tasavvufî öğütlerle ilişkilendirilen tarihî şahsiyettir. Divân-ı Hikmet ona nispet edilen hikmetler geleneğinin başlıca eseridir.

  2. Büyük Selçuklu hükümdarlarının devlet işlerini görüşmek için kullandıkları merkezî divan hangisidir?

    • A) Divân-ı Arz
    • B) Divân-ı İstifa
    • C) Divân-ı İşraf
    • D) Divân-ı Saltanat (Divân-ı Âlâ)
    • E) Divân-ı İnşa

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Divân-ı Saltanat veya Divân-ı Âlâ, Büyük Selçuklularda en üst düzey devlet işlerinin görüşüldüğü büyük divandır. Diğer divanlar belirli uzmanlık alanlarına yöneliktir.

  3. Büyük Selçukluların mali gelir ve gider işleriyle ilgilenen divanı hangisidir?

    • A) Divân-ı Arz
    • B) Divân-ı İnşa
    • C) Divân-ı İşraf
    • D) Divân-ı Mezalim
    • E) Divân-ı İstifa

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Divân-ı İstifa, hazineye ilişkin gelir-gider hesaplarıyla ilgilenirdi; başındaki görevli müstevfi diye anılırdı. Denetim işlevini taşıyan Divân-ı İşraf ile karıştırılmamalıdır.

  4. Büyük Selçuklularda ordunun ihtiyaçları ve askerlikle ilgili işler hangi divanın alanına girer?

    • A) Divân-ı Arz
    • B) Divân-ı İstifa
    • C) Divân-ı İnşa
    • D) Divân-ı İşraf
    • E) Divân-ı Vezaret

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Divân-ı Arz askerî kayıtlar, ihtiyaçlar ve maaş gibi işlerle ilgilenirdi. Mali işlerin genel takibi Divân-ı İstifa; yazışmalar Divân-ı İnşa ile ilişkilidir.

  5. Büyük Selçuklularda resmî iç ve dış yazışmalarla ilgilenen divan hangisidir?

    • A) Divân-ı İstifa
    • B) Divân-ı İnşa (Tuğra)
    • C) Divân-ı Arz
    • D) Divân-ı İşraf
    • E) Divân-ı Mezalim

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Divân-ı İnşa, devlet yazışmalarını ve belgelerin hazırlanmasını yürütürdü. Tuğraî veya münşi bu birimle ilgili unvanlardır; askerî işlerle ilgilenen Arz’dan ayrılır.

  6. Büyük Selçuklularda yönetimin mali ve idari işlerini denetleyen divan hangisidir?

    • A) Divân-ı İstifa
    • B) Divân-ı Arz
    • C) Divân-ı İşraf
    • D) Divân-ı İnşa
    • E) Divân-ı Saltanat

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Divân-ı İşraf idari ve mali işlerin teftiş ve denetimini üstlenirdi. Mali kayıtları tutan İstifa’dan farkı, işleyişi kontrol etme görevidir.

  7. Selçuklularda şehzadelerin eğitim ve idaresiyle görevlendirilen kişiye ne ad verilirdi?

    • A) Müstevfi
    • B) Müşrif
    • C) Tuğraî
    • D) Atabey
    • E) Müderris

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Atabey, meliklerin eğitimi ve yönetim deneyimi kazanmasında görev alan devlet adamıdır. Bazı atabeyler zamanla bulundukları bölgelerde siyasî güç elde etmiştir.

  8. Meliklerin yanına atabeyler gönderilmesinin amaç ve riski hangi seçenekte doğru verilmiştir?

    • A) Melikleri saraydan uzak tutup eğitimi bütünüyle yasaklamak
    • B) Merkezî divanları kaldırıp hukuku tamamen bitirmek
    • C) Meliklere tecrübe kazandırmak; atabeylerin bölgede güç odağı olabilmesi
    • D) Devlet gelirlerini kayıtsız ve süresiz satmak
    • E) Kervansarayları yalnızca mezar yapısına dönüştürmek

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Atabeyler şehzadeleri eğitir ve onlara idari tecrübe sağlar. Bazı atabeylerin zamanla yarı bağımsız veya bağımsız siyasî güç hâline gelmesi merkezî otorite açısından risk oluşturur.

  9. İkta sistemi hakkında hangisi en doğru açıklamadır?

    • A) Devlet toprağı bütün mirasçılarıyla özel mülke dönüştürülür
    • B) Köylü toprağı işlemekten tamamen men edilir
    • C) Sadece tüccarların inançlarını belirleyen bir yönetmeliktir
    • D) Devlet arazi gelirlerinden yararlanma hakkı hizmet karşılığında tahsis edilir
    • E) Ordunun düzenli gelirle ilişkisi bütünüyle sona erer

    Doğru cevap: D

    Çözüm: İktada toprağın mülkiyetiyle gelirinden yararlanma hakkı aynı değildir. Bu sistem askerî hizmetin finansmanını ve taşrada devlet denetimini desteklemiştir.

  10. İkta düzeninin askerî ve ekonomik işlevini birlikte gösteren seçenek hangisidir?

    • A) Üretimi durdurmak ve orduyu tamamen dağıtmak
    • B) Bütün vergi gelirlerini tek kişiye süresiz satmak
    • C) Yalnız medreselerde dil öğretmek
    • D) Bütün tarım arazilerini deniz ticaretine dönüştürmek
    • E) Asker beslemek ve üretimin devamlılığını desteklemek

    Doğru cevap: E

    Çözüm: İkta, devletin arazi gelirlerini belirli hizmetlere tahsis etmesiyle asker yetiştirme imkânı sunar; gelir devam ettiği için tarımsal üretimle de ilişkilidir.

  11. Gulam sistemi ile ikta sistemini doğru karşılaştıran ifade hangisidir?

    • A) Gulam yetiştirilmiş insan kadrosu, ikta ise gelir tahsisine dayalı düzenektir
    • B) Her ikisi de yalnız yılların hayvan adlarıyla sayılmasıdır
    • C) Gulam sadece tarım vergisi, ikta sadece medrese hocasıdır
    • D) İkta maaşların bulunmadığı destan türü, gulam şiirdir
    • E) İki kavram aynı divanın resmî mührünün adıdır

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Gulam personelin yetiştirilmesi ve görevlendirilmesiyle ilgilidir. İkta gelir kaynağının belirli hizmetlere tahsisini açıklar. İkisi birbirine katkıda bulunabilir fakat eş anlamlı değildir.

  12. Nizamiye medreselerinin açılması hangi iki ihtiyaca birlikte cevap vermiştir?

    • A) Türkçenin bütün bölgelerde yasaklanması ve medreselerin kapatılması
    • B) Yönetim ve ilim kadroları yetiştirmek, Sünnî öğretimi güçlendirmek
    • C) Sadece ticaret vergilerini ortadan kaldırmak ve orduyu dağıtmak
    • D) Yalnız hayvan yetiştiriciliğini bırakmak ve atölyeleri kapamak
    • E) Bütün yerel okulları deniz limanına çevirmek

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Nizamiye medreseleri öğrenimi örgütlemiş, ilim ve bürokrasi kadroları yetiştirmiş; aynı zamanda Sünnî düşüncenin güçlenmesine katkı sağlamıştır.

  13. Siyasetnâme ve Kutadgu Bilig’i birleştiren temel konu, ayıran temel özellik hangisidir?

    • A) İkisi de Kaşgarlı Mahmud’un hazırladığı aynı sözlüktür
    • B) İkisi de on iki hayvanlı takvimin tek nüshasıdır
    • C) İkisi yönetimi ele alır; yazarları ve oluştuğu siyasi çevreler farklıdır
    • D) İkisi yalnız resmî asker maaş defteridir
    • E) İkisi Gaznelilerde basılmış aynı madeni paradır

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Kutadgu Bilig Karahanlı çevresinde Yusuf Has Hacib’in, Siyasetnâme ise Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk’ün eseridir. Konu benzerliği eserleri aynı yapmaz.

  14. Bir tarihçi “ikta sahibi arazinin tam mülkiyetini kazanır” önermesini neden düzeltebilir?

    • A) İkta yalnız para basma yetkisidir
    • B) İkta çoğu uygulamada mülkiyetten ziyade devlet gelirini kullanma ve hizmet yükümlülüğü verir
    • C) İkta devletin bütün gelirlerini kendiliğinden yok eder
    • D) İkta İslam öncesi cenaze töreninin başka adıdır
    • E) İkta yalnız tasavvufî şiir üretimidir

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Selçuklu iktası gelir tahsisi ve hizmet karşılığı yükümlülük esasına dayanır. Arazi mülkiyeti ile vergi gelirinden faydalanma hakkının eşitlenmesi tarihsel olarak yanıltıcıdır.

  15. İkta, gulam ve Türkmen birliklerinin Selçuklu ordusunda birlikte varlığından hangi yoruma ulaşılır?

    • A) Bütün askerler yalnız aynı köyden seçilmiştir
    • B) Devlette hiçbir ücret veya gelir dağıtımı yapılmamıştır
    • C) Askerî güç farklı insan kaynağı ve finansman biçimleriyle örgütlenmiştir
    • D) Ordu sadece cami görevlilerinden oluşmuştur
    • E) Atlı birlikler ve taşra güçleri tümüyle yasaklanmıştır

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Gulamlar merkezî yetiştirme sistemiyle, ikta askerleri gelir tahsisiyle, Türkmen kuvvetleri ise boy temelli askerî geleneklerle bağlantılıdır. Birden çok kaynak aynı orduda bulunabilir.

  16. Atabeylik kurumunun eğitim işlevi zamanla siyasal özerkliğe dönüştüğünde en açık risk hangisidir?

    • A) Müderrislerin okulda ders vermeyi öğrenmesi
    • B) Resmî yazışmaların daha hızlı yürütülmesi
    • C) Kervanların yol bulma kolaylığının artması
    • D) Taşra yöneticilerinin hanedan adına bağımsız hareket edebilmesi
    • E) Vergi defterlerinin tarihî kaynak olması

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Atabeylerin melikleri yetiştirmesi asıl kurumsal işlevdir. Fakat bölgesel güç biriktiren atabeylerin bağımsızlaşması merkez-taşra ilişkisini değiştirebilir.

  17. Nizamiye medreselerinin yaygınlaşmasını yalnız “din eğitimi” ile açıklamak niçin yetersizdir?

    • A) Medreselerde hiçbir öğretim faaliyeti yapılmamıştır
    • B) Eğitim yapıları yalnız askerî karakol olarak kullanılmıştır
    • C) İlk Nizamiye kurumları Osmanlı Tanzimat döneminde açılmıştır
    • D) Nizamülmülk’ün hiçbir Selçuklu görevi olmamıştır
    • E) İlim, kadro yetiştirme ve Sünnî fikrî rekabet işlevleri de bulunmuştur

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Nizamiye medreseleri öğretim ve bürokrasi kadrosu yetiştiren, dinî-ilmî tartışmaların yürütüldüğü yapılardır. Sadece ibadet mekânı olarak tanımlanamaz.

  18. Kutadgu Bilig’de Kün Togdı’nın adaleti, Ögdülmiş’in aklı temsil etmesi eserin hangi anlatım özelliğini kanıtlar?

    • A) Alegorik kişileştirme kullanıldığını
    • B) Yalnız bir savaş yıllığı olduğunu
    • C) Sadece sözlük maddeleri içerdiğini
    • D) Metnin bütünüyle vergi kayıtları olduğunu
    • E) Kişilerin tarihî şahıs olarak kronoloji oluşturduğunu

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Kutadgu Bilig soyut ilkeleri temsil eden karakterlerle konuşmalar kurar. Adalet, akıl, saadet ve akıbet gibi kavramlar aracılığıyla siyasî ve ahlakî öğüt verir.

  19. “Türkçenin kelimeleri, boyları, atasözleri ve haritasıyla ilgili veriler” içeren bir eser için en güçlü eşleştirme hangisidir?

    • A) Ahmed Yesevî – Siyasetnâme
    • B) Kaşgarlı Mahmud – Divânü Lügati’t-Türk
    • C) Yusuf Has Hacib – Şehnâme
    • D) Nizamülmülk – Atabetü’l-Hakayık
    • E) Edip Ahmet Yüknekî – Kutadgu Bilig

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Sözlük ve Türk kültür-coğrafya gözlemleri Kaşgarlı Mahmud’un Divânü Lügati’t-Türk eserine işaret eder. Öğüt, tasavvuf ve devlet yönetimi kitapları farklı türlerdir.

  20. Kutadgu Bilig, Atabetü’l-Hakayık ve Divân-ı Hikmet için ortak özellik hangisidir?

    • A) Üçünün aynı yazarın savaş günlükleri olması
    • B) Üçünün yalnız Arapça yazılmış resmî maliye defterleri olması
    • C) Türkçe didaktik ve dinî-ahlakî düşüncenin gelişimine tanıklık etmeleri
    • D) Üçünün Orhun Yazıtlarının farklı adları olması
    • E) Üçünün yalnızca şiir ölçülerini açıklayan modern kitaplar olması

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Üç eser de Türkçenin İslamî dönemdeki öğüt, ahlak ve tasavvuf alanlarındaki kullanımını yansıtır. Konuları ve yazarları ise aynı değildir.