Zor Test

ÖABT Tarih İlk Türk İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet - Zor Test

ÖABT Tarih İlk Türk İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet konusuna yönelik 20 soruluk zor seviye test. Premium üyeler testi cevap anahtarlı PDF olarak da indirebilir.

Ders
Tarih
Ünite
Bu derste ünite kullanılmıyor
Konu
İlk Türk İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet
Test türü
Zor Test

Test Soruları

Testi çözmek için sayfa etkileşimli olarak hazırlandığında şıklarını seçebilirsin.

Soru 1 / 20

Bir Türk-İslam devletinde hükümdar adına hutbe okunuyor, onun adına sikke basılıyor ve sarayında nevbet çalınıyorsa hangi kavram ön plandadır?

Soru 2 / 20

Çetr, tıraz ve nevbet kavramlarının doğru karşılığı hangisidir?

Soru 3 / 20

Karahanlılarda Meclis-i Âli ile Gaznelilerde Divân-ı Vezaret’in karşılaştırılmasında en uygun çıkarım hangisidir?

Soru 4 / 20

Divân-ı İnşa, İstifa, İşraf ve Arz sırasıyla hangi sorumlulukları üstlenir?

Soru 5 / 20

Bir divan başkanının hem mali defterleri hem kurumların uygulamasını teftiş ettiği anlatılıyorsa en uygun unvan hangisidir?

Soru 6 / 20

Bir Büyük Selçuklu uygulamasında şerî uyuşmazlık kadıya, idarî nitelikteki örfî mesele devlet görevlisine veriliyorsa hangi sonuç çıkar?

Soru 7 / 20

Bir tarihçi “ikta sahibi arazinin tam mülkiyetini kazanır” önermesini neden düzeltebilir?

Soru 8 / 20

İkta, gulam ve Türkmen birliklerinin Selçuklu ordusunda birlikte varlığından hangi yoruma ulaşılır?

Soru 9 / 20

Atabeylik kurumunun eğitim işlevi zamanla siyasal özerkliğe dönüştüğünde en açık risk hangisidir?

Soru 10 / 20

Nizamiye medreselerinin yaygınlaşmasını yalnız “din eğitimi” ile açıklamak niçin yetersizdir?

Soru 11 / 20

Kutadgu Bilig’de Kün Togdı’nın adaleti, Ögdülmiş’in aklı temsil etmesi eserin hangi anlatım özelliğini kanıtlar?

Soru 12 / 20

“Türkçenin kelimeleri, boyları, atasözleri ve haritasıyla ilgili veriler” içeren bir eser için en güçlü eşleştirme hangisidir?

Soru 13 / 20

Kutadgu Bilig, Atabetü’l-Hakayık ve Divân-ı Hikmet için ortak özellik hangisidir?

Soru 14 / 20

Ahmed Yesevî’ye nispet edilen hikmetlerin tarihî değerlendirmesinde hangi yöntem daha uygundur?

Soru 15 / 20

Karahanlı, Gazneli ve Büyük Selçuklu saraylarının dil kullanımını karşılaştırmak hangi genellemeyi çürütür?

Soru 16 / 20

Cizye ile haraç arasındaki ayrımı göz ardı eden bir yorum hangi hatayı yapar?

Soru 17 / 20

İpek Yolu üzerinde ribat, kervansaray ve yol güvenliğine yatırım yapılması hangi ilişkiyi en iyi açıklar?

Soru 18 / 20

Farsça bir saray şiirinin Gazneli çevresinde, Türkçe bir siyaset öğüdünün Karahanlı çevresinde ortaya çıkması neyi gösterir?

Soru 19 / 20

Nizamülmülk’ün Siyasetnâme’si ile Nizamiye medreseleri birlikte hangi devlet politikasıyla ilişkilendirilebilir?

Soru 20 / 20

Bir çalışmada divan kayıtları, medrese vakfiyeleri ve edebî eserler birlikte kullanılıyorsa tarih araştırması bakımından en doğru yaklaşım hangisidir?

PDF İndirme

Bu testi bu sayfada ücretsiz online çözebilirsin. Soruları ve cevap anahtarını PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium

Soruların Cevapları ve Çözümleri

  1. Bir Türk-İslam devletinde hükümdar adına hutbe okunuyor, onun adına sikke basılıyor ve sarayında nevbet çalınıyorsa hangi kavram ön plandadır?

    • A) Hükümdarlık ve bağımsızlık alametlerinin kullanılması
    • B) Yalnız tarımsal ürün vergisinin toplanması
    • C) Divân-ı Arzın bütün dinî davaları yürütmesi
    • D) Bütün devlet unvanlarının kaldırılması
    • E) Kervanların tek alfabeye geçmesi

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Hutbe, sikke ve nevbet gibi uygulamalar hükümdarlığın görünür sembolleridir. İslam öncesinden gelen tuğ ve otağ gibi işaretlerle birlikte dönüşüm içinde değerlendirilir.

  2. Çetr, tıraz ve nevbet kavramlarının doğru karşılığı hangisidir?

    • A) Saray hazinesi – vergi defteri – toprak tahsisi
    • B) Hükümdar şemsiyesi – işlemeli hükümdar giysisi – tören müziği
    • C) Askerî divan – mali divan – yazışma divanı
    • D) Şehzade hocası – müderris – kadı
    • E) Medrese – imaret – kervansaray

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Çetr hükümdar üzerinde taşınan şemsiye, tıraz ad ve unvanın işlenebildiği özel giysi, nevbet törenlerde çalınan musikidir. Üçü de egemenlik ve saray töreniyle ilişkilidir.

  3. Karahanlılarda Meclis-i Âli ile Gaznelilerde Divân-ı Vezaret’in karşılaştırılmasında en uygun çıkarım hangisidir?

    • A) İki kurum sadece mezar yapımından sorumludur
    • B) Gaznelilerde yönetimle ilgili hiçbir divan yoktur
    • C) İki devlette de merkezî yönetim için divan örgütlenmeleri geliştirilmiştir
    • D) Karahanlılarda hükûmet işleri yalnız din adamlarına bırakılmıştır
    • E) İki divan aynı anda modern halkoylamasıyla seçilen meclislerdir

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Karahanlı Meclis-i Âli ve Gazneli Divân-ı Vezaret farklı adlar taşımakla birlikte merkezî idareyi düzenler. İşlevsel benzerlik kurumsal yapının tamamen aynı olduğu anlamına gelmez.

  4. Divân-ı İnşa, İstifa, İşraf ve Arz sırasıyla hangi sorumlulukları üstlenir?

    • A) Askerî işler – denetim – yazışma – maliye
    • B) Maliye – askerî işler – medrese – yargı
    • C) Yargı – tasavvuf – cenaze – konaklama
    • D) Yazışma – maliye – denetim – askerî işler
    • E) Şehzade eğitimi – kervan – hazine – vergi muafiyeti

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Büyük Selçuklu idaresinde İnşa dış ve iç yazışmaları, İstifa hazine işlerini, İşraf denetimi, Arz orduyu yürütür. Bu dörtlü ÖABT eşleştirmelerinde önemlidir.

  5. Bir divan başkanının hem mali defterleri hem kurumların uygulamasını teftiş ettiği anlatılıyorsa en uygun unvan hangisidir?

    • A) Müstevfi
    • B) Tuğraî
    • C) Emîr-i Arz
    • D) Atabey
    • E) Müşrif

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Müşrif Divân-ı İşrafla ilişkili denetim görevlisidir. Müstevfi mali hesapları, tuğraî yazışmaları, emîr-i arz askerî teşkilatı yönetir; atabey melik eğitiminde görev alır.

  6. Bir Büyük Selçuklu uygulamasında şerî uyuşmazlık kadıya, idarî nitelikteki örfî mesele devlet görevlisine veriliyorsa hangi sonuç çıkar?

    • A) Dinî hukuk ve idari-geleneksel hukuk yan yana işletilmektedir
    • B) Şerî ve örfî hukuk arasında hiçbir ayrım yoktur
    • C) Bütün davalara yalnız atabeyler bakmaktadır
    • D) Yargı teşkilatı tümüyle askerî divandan ibarettir
    • E) Medreselerin açılmasıyla hukuk düzeni kaldırılmıştır

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Kadı şerî yargı, emir-i dâd ve ilgili devlet görevlileri örfî/idari yargıyla ilişkilendirilir. İki alanın bulunması devletin karmaşık hukuk örgütlenmesini gösterir.

  7. Bir tarihçi “ikta sahibi arazinin tam mülkiyetini kazanır” önermesini neden düzeltebilir?

    • A) İkta yalnız para basma yetkisidir
    • B) İkta çoğu uygulamada mülkiyetten ziyade devlet gelirini kullanma ve hizmet yükümlülüğü verir
    • C) İkta devletin bütün gelirlerini kendiliğinden yok eder
    • D) İkta İslam öncesi cenaze töreninin başka adıdır
    • E) İkta yalnız tasavvufî şiir üretimidir

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Selçuklu iktası gelir tahsisi ve hizmet karşılığı yükümlülük esasına dayanır. Arazi mülkiyeti ile vergi gelirinden faydalanma hakkının eşitlenmesi tarihsel olarak yanıltıcıdır.

  8. İkta, gulam ve Türkmen birliklerinin Selçuklu ordusunda birlikte varlığından hangi yoruma ulaşılır?

    • A) Bütün askerler yalnız aynı köyden seçilmiştir
    • B) Devlette hiçbir ücret veya gelir dağıtımı yapılmamıştır
    • C) Askerî güç farklı insan kaynağı ve finansman biçimleriyle örgütlenmiştir
    • D) Ordu sadece cami görevlilerinden oluşmuştur
    • E) Atlı birlikler ve taşra güçleri tümüyle yasaklanmıştır

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Gulamlar merkezî yetiştirme sistemiyle, ikta askerleri gelir tahsisiyle, Türkmen kuvvetleri ise boy temelli askerî geleneklerle bağlantılıdır. Birden çok kaynak aynı orduda bulunabilir.

  9. Atabeylik kurumunun eğitim işlevi zamanla siyasal özerkliğe dönüştüğünde en açık risk hangisidir?

    • A) Müderrislerin okulda ders vermeyi öğrenmesi
    • B) Resmî yazışmaların daha hızlı yürütülmesi
    • C) Kervanların yol bulma kolaylığının artması
    • D) Taşra yöneticilerinin hanedan adına bağımsız hareket edebilmesi
    • E) Vergi defterlerinin tarihî kaynak olması

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Atabeylerin melikleri yetiştirmesi asıl kurumsal işlevdir. Fakat bölgesel güç biriktiren atabeylerin bağımsızlaşması merkez-taşra ilişkisini değiştirebilir.

  10. Nizamiye medreselerinin yaygınlaşmasını yalnız “din eğitimi” ile açıklamak niçin yetersizdir?

    • A) Medreselerde hiçbir öğretim faaliyeti yapılmamıştır
    • B) Eğitim yapıları yalnız askerî karakol olarak kullanılmıştır
    • C) İlk Nizamiye kurumları Osmanlı Tanzimat döneminde açılmıştır
    • D) Nizamülmülk’ün hiçbir Selçuklu görevi olmamıştır
    • E) İlim, kadro yetiştirme ve Sünnî fikrî rekabet işlevleri de bulunmuştur

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Nizamiye medreseleri öğretim ve bürokrasi kadrosu yetiştiren, dinî-ilmî tartışmaların yürütüldüğü yapılardır. Sadece ibadet mekânı olarak tanımlanamaz.

  11. Kutadgu Bilig’de Kün Togdı’nın adaleti, Ögdülmiş’in aklı temsil etmesi eserin hangi anlatım özelliğini kanıtlar?

    • A) Alegorik kişileştirme kullanıldığını
    • B) Yalnız bir savaş yıllığı olduğunu
    • C) Sadece sözlük maddeleri içerdiğini
    • D) Metnin bütünüyle vergi kayıtları olduğunu
    • E) Kişilerin tarihî şahıs olarak kronoloji oluşturduğunu

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Kutadgu Bilig soyut ilkeleri temsil eden karakterlerle konuşmalar kurar. Adalet, akıl, saadet ve akıbet gibi kavramlar aracılığıyla siyasî ve ahlakî öğüt verir.

  12. “Türkçenin kelimeleri, boyları, atasözleri ve haritasıyla ilgili veriler” içeren bir eser için en güçlü eşleştirme hangisidir?

    • A) Ahmed Yesevî – Siyasetnâme
    • B) Kaşgarlı Mahmud – Divânü Lügati’t-Türk
    • C) Yusuf Has Hacib – Şehnâme
    • D) Nizamülmülk – Atabetü’l-Hakayık
    • E) Edip Ahmet Yüknekî – Kutadgu Bilig

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Sözlük ve Türk kültür-coğrafya gözlemleri Kaşgarlı Mahmud’un Divânü Lügati’t-Türk eserine işaret eder. Öğüt, tasavvuf ve devlet yönetimi kitapları farklı türlerdir.

  13. Kutadgu Bilig, Atabetü’l-Hakayık ve Divân-ı Hikmet için ortak özellik hangisidir?

    • A) Üçünün aynı yazarın savaş günlükleri olması
    • B) Üçünün yalnız Arapça yazılmış resmî maliye defterleri olması
    • C) Türkçe didaktik ve dinî-ahlakî düşüncenin gelişimine tanıklık etmeleri
    • D) Üçünün Orhun Yazıtlarının farklı adları olması
    • E) Üçünün yalnızca şiir ölçülerini açıklayan modern kitaplar olması

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Üç eser de Türkçenin İslamî dönemdeki öğüt, ahlak ve tasavvuf alanlarındaki kullanımını yansıtır. Konuları ve yazarları ise aynı değildir.

  14. Ahmed Yesevî’ye nispet edilen hikmetlerin tarihî değerlendirmesinde hangi yöntem daha uygundur?

    • A) Bütün yazmaların şairin el yazısıyla aynı gün oluşturulduğu varsayılmalıdır
    • B) Tasavvufî şiirlerin hiçbir tarihî bağlamı bulunmadığı söylenmelidir
    • C) Eser doğrudan Selçuklu ordusunun maaş cetveli kabul edilmelidir
    • D) Eserin yazma ve derleme geleneğinin zamanla geliştiği dikkate alınmalıdır
    • E) Metinlerin tamamı sadece modern dönemde uydurulmuş sayılmalıdır

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Divân-ı Hikmet, Ahmed Yesevî’ye nispet edilen şiirler etrafında oluşmuş bir gelenektir. Farklı nüsha ve derleme süreçlerini göz önünde tutmak tarihsel kaynak eleştirisidir.

  15. Karahanlı, Gazneli ve Büyük Selçuklu saraylarının dil kullanımını karşılaştırmak hangi genellemeyi çürütür?

    • A) Türkçenin tarihî eserlerde kullanıldığını
    • B) Arapçanın dinî ilimlerde etkili olabildiğini
    • C) Farsçanın saray edebiyatında önemli rol oynadığını
    • D) Dillerin devletler arasında farklı ölçüde etkili olabildiğini
    • E) Türk-İslam medeniyetinin tek ve değişmez bir saray dili olduğu iddiasını

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Karahanlı Türkçe eserleri ve Gazneli-Selçuklu Farsça bürokrasi/saray kültürü farklı dil ağırlıklarını gösterir. İslamlaşma tek tip bir dil rejimi yaratmamıştır.

  16. Cizye ile haraç arasındaki ayrımı göz ardı eden bir yorum hangi hatayı yapar?

    • A) Şahıs yükümlülüğüyle arazi/ürün bağlantılı vergileri aynı kategoriye sokar
    • B) İki verginin ikisinin de Müslümanlar için zekât olduğunu açıklar
    • C) Haraç ile divan başkanının aynı unvan olduğunu kanıtlar
    • D) Cizyenin yalnız askerî rütbe olduğunu söyler
    • E) Öşrün yalnız yüksek mahkeme adı olduğunu belirtir

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Cizye belirli gayrimüslim şahıs yükümlülüğü, haraç araziyle ilgili vergi bağlamında incelenir. Ders kitaplarının sınıflaması uygulamaların tarihî ayrıntılarını basitleştirebilir.

  17. İpek Yolu üzerinde ribat, kervansaray ve yol güvenliğine yatırım yapılması hangi ilişkiyi en iyi açıklar?

    • A) Ticaretin yalnız sözlü destan anlatıcılığıyla yürütüldüğünü
    • B) Ticaretin gelişmesiyle devletin ulaşım ve güvenlik politikalarının bağlantısını
    • C) Kervanların güvenliğe hiçbir şekilde ihtiyaç duymadığını
    • D) Ribatların tümünün aynı tarihte deniz feneri yapıldığını
    • E) İslamiyet’in kabulüyle şehirlerin tümü boşaldığını

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Ribatların ve konaklama ağlarının korunması tüccarların yol güvenliğini artırır. Devletin ticareti desteklemesi ekonomik gelirle idarî düzeni birbirine bağlar.

  18. Farsça bir saray şiirinin Gazneli çevresinde, Türkçe bir siyaset öğüdünün Karahanlı çevresinde ortaya çıkması neyi gösterir?

    • A) Türklerin İslamiyeti kabul etmeden önce hiçbir edebiyatı olmadığını
    • B) Gaznelilerin Türk hanedanı olmadığı sonucunu kesinleştirdiğini
    • C) Türk-İslam siyasal çevrelerinde farklı dillerin kültürel üretime katıldığını
    • D) Karahanlılarda bilim ve din eğitimi yasaklandığını
    • E) Farsçanın kullanıldığı her ülkenin aynı hükümdara bağlı olduğunu

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Gazneli saray kültürü Farsça edebiyata alan açarken Karahanlılar Türkçe eserlerle öne çıkmıştır. Hanedanın kökeni, kullanılan bütün dillerin tek olmasını gerektirmez.

  19. Nizamülmülk’ün Siyasetnâme’si ile Nizamiye medreseleri birlikte hangi devlet politikasıyla ilişkilendirilebilir?

    • A) İkta gelirlerinin tümüyle kaldırılması ve ordunun dağıtılması
    • B) Gulam sisteminin bütün medrese derslerini bitirmesi
    • C) Yönetim işlerinin divanlardan tamamen çıkarılması
    • D) Merkezî yönetimin güçlendirilmesi ve eğitimli kadro yetiştirilmesi
    • E) Her devlet görevinin kalıtsal olarak tüccarlara verilmesi

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Nizamülmülk hem devlet yönetimini kurallara bağlama hem de medrese kurumlarıyla ilim ve idare kadrosu yetiştirme çabalarıyla tanınır. İki faaliyet aynı tarihsel siyasî ortamda anlam kazanır.

  20. Bir çalışmada divan kayıtları, medrese vakfiyeleri ve edebî eserler birlikte kullanılıyorsa tarih araştırması bakımından en doğru yaklaşım hangisidir?

    • A) Bir edebî metin bütün mali kayıtların yerini kesin olarak tutar
    • B) Vakfiyelerde belirtilen hiçbir bilgi tarihî kaynak sayılamaz
    • C) Divan kayıtları yalnız efsane kabul edilmelidir
    • D) Farklı kaynaklar aynı tarihî olayı açıklamada birlikte kullanılamaz
    • E) İdarî, ekonomik, eğitimsel ve düşünsel kaynaklar türlerine göre karşılaştırılır

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Divan kayıtları idarî faaliyeti, vakfiyeler kurumların gelirlerini, edebî eserler dönemin düşüncelerini yansıtır. Kaynakların tür ve sınırlılıklarını dikkate almak tarihsel yorumu güçlendirir.