Bir kaynak 'Hicret gerçekleştiği yıl hicrî takvim bütün kurumlarda resmen kullanılmaya başlandı' diyor. Hangi itiraz yerindedir?
- A) Takvim başlangıcı ile Hz. Ömer dönemindeki düzenleme birbirine karıştırılmıştır
- B) Hicretin yılının 750 olması gerekir
- C) Hicret Bağdat'tan Sâmerrâ'ya göçtür
- D) Hicrî takvim yalnız miladî 1258'i gösterir
- E) Takvim hiçbir zaman tarihle ilişkilendirilemez
Doğru cevap: A
Çözüm: Hicret 622; takvim uygulamasının düzenlenmesi daha sonraki Ömer dönemidir.
Bir kronikte Hz. Osman'a 'Kur'an'ı ilk kez toplatan halife' denilmişse dikkat edilmesi gereken ayrım hangisidir?
- A) Kur'an'ın yazıyla ilişkisi yoktur
- B) İlk derleme Ebû Bekir; standart mushafların hazırlanması Osman dönemidir
- C) İlk derleme Ali; standart nüshalar Muâviye dönemidir
- D) İlk derleme Mansûr; çoğaltma Mu‘tasım dönemidir
- E) Derleme ve standartlaştırma yalnızca 1258'de oldu
Doğru cevap: B
Çözüm: İki farklı tarihî işlem ve dönem ayrılmalıdır.
632–661 ve 661–750 dönemlerini karşılaştıran hangi ifade doğrudur?
- A) İkisi de Kurtuba halifeliğidir
- B) İkisi de Gırnata emirliğidir
- C) İlki Dört Halife, ikincisi Emevî hanedanı dönemidir
- D) İlki Abbâsî, ikincisi Memlük dönemidir
- E) İlki Selçuklu, ikincisi Osmanlı dönemidir
Doğru cevap: C
Çözüm: 632–661 Dört Halife, 661–750 Emevîlerdir.
Bir metin Emevîlerin Arapça idarî reformunu Abbâsî Bağdat'ın kuruluşuyla aynı hükümdara bağlıyor. Hangi düzeltme yapılmalıdır?
- A) Hz. Ali 836'da Sâmerrâ'yı kurmuştur
- B) Me'mûn 711 İberya fethini yönetmiştir
- C) Osman 1258'de Zap Savaşı'nı kazanmıştır
- D) Abdülmelik idari reformlarla, Mansûr Bağdat'la ilişkilidir
- E) Muâviye Bağdat'ı 762'de kurmuştur
Doğru cevap: D
Çözüm: Abdülmelik Emevî, Mansûr Abbâsî halifesidir.
750'deki hanedan değişiminden sonra İberya'da 756'da başka bir Emevî siyasal oluşumun kurulması neyi gösterir?
- A) Emevîler 750'de bütün dünyada aynı anda yok oldu
- B) Endülüs Abbâsîlerin tek başkenti oldu
- C) Şam 756'da Amerika kıtasına taşındı
- D) İslam tarihinde hanedanlar hiçbir zaman yer değiştirmedi
- E) Bir merkezde hanedan iktidarı sona erse de başka coğrafyada hanedan kolu sürebilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Şam Emevî iktidarının sona ermesi İberya'daki Emevî emirliğine engel olmadı.
Bir öğrenci 1055 tarihini 'Abbâsî halifeliğinin kesin kaldırılması' diye yorumluyor. Hangi açıklama daha doğrudur?
- A) Tuğrul Bey'in Bağdat'a girişi, Abbâsî halifeliğinin aynı gün kaldırılması demek değildir
- B) 1258 hiç yaşanmamıştır
- C) 1055 Endülüs'ün fethidir
- D) 1055 ilk Hicret tarihidir
- E) 1055 Emevîlerin kuruluşudur
Doğru cevap: A
Çözüm: Selçuklu siyasi gücü ile Abbâsî halifeliğinin devamını ayırmak gerekir.
Abbâsîler döneminde aynı anda farklı kültür ve dil çevrelerinden bilim insanlarının bulunması hangi yargıyı destekler?
- A) Araştırma faaliyetleri tek bir yılda sona ermiştir
- B) Bilimsel üretim çok dilli ve çok topluluklu etkileşimle gelişmiştir
- C) Bütün bilim adamları tek şehirde doğmuştur
- D) Çevirilerin hiçbir etkisi olmamıştır
- E) Bütün eserler yalnız tek kişi tarafından yazılmıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: Abbâsî çeviri ve araştırma hareketleri farklı geleneklerin katkısıyla gelişmiştir.
Mevâlî hakkında 'bütün dönemlerde her bölgede aynı hukuksal statüye sahipti' iddiasına karşı en iyi yöntem hangisidir?
- A) Terimi bir yazı türüyle eşitlemek
- B) Bütün siyasi değişimleri yok saymak
- C) Dönem ve bölgelere göre uygulamaları kaynaklarla karşılaştırmak
- D) Terimi bütün kaynaklardan çıkarmak
- E) Mevâlîyi yalnız Medineli ensar saymak
Doğru cevap: C
Çözüm: Mevâlî kavramının durumu zaman ve coğrafyaya göre değişebilir.
Hendek Savaşı ile Hudeybiye Antlaşması arasında nasıl bir ayrım vardır?
- A) İkisi de Endülüs'te yapılmıştır
- B) İkisi de Emevî–Abbâsî iktidar mücadelesidir
- C) İkisi de 711'de gerçekleşen tek olaydır
- D) İlki Medine'nin askerî savunması, ikincisi diplomatik antlaşmadır
- E) İlki 750'de Bağdat'ın kuruluşu, ikincisi 1258'de yıkılışıdır
Doğru cevap: D
Çözüm: 627 Hendek askerî mücadele, 628 Hudeybiye diplomatik uzlaşmadır.
Mekke ve Medine'deki toplum ilişkileriyle ilgilenen bir tarihçi Medine Vesikası'nı neden inceler?
- A) Abbâsî Bağdat'ın 1258 kuşatmasını anlattığı için
- B) Osmanlı tahrir defteri olduğu için
- C) Kurtuba'nın 1492 teslim senedi olduğu için
- D) Sâmerrâ'nın kuruluş fermanı olduğu için
- E) Farklı toplulukların Medine'deki ilişkilerini düzenleme girişimine ışık tuttuğu için
Doğru cevap: E
Çözüm: Medine Vesikası erken Medine düzeni için kaynaktır.
Hz. Ömer döneminin divan ve takvim düzenlemelerini yorumlarken hangisi savunulabilir?
- A) Genişleyen siyasi yapının idarî kayıt ve zaman yönetimi ihtiyacına yanıt vermiştir
- B) Kâğıdın hiç kullanılmadığını kanıtlar
- C) Bütün şehirlerin tek bir günde kurulduğunu gösterir
- D) Yazılı kaydın tarihte yasaklandığını gösterir
- E) Tüm fetihlerin 622'de bittiğini kanıtlar
Doğru cevap: A
Çözüm: İdarî kurumlar devletin büyümesi ve kayıt ihtiyacıyla ilişkilidir.
Bir tarihçi Bedir, Uhud, Hendek, Hudeybiye ve Mekke'nin Fethi'ni sıralarken hangi şemayı kullanmalıdır?
- A) 711–732–750–762–836
- B) 624–625–627–628–630
- C) 630–628–627–625–624
- D) 625–624–630–628–627
- E) 622–750–762–836–1258
Doğru cevap: B
Çözüm: Bu beş olay kronolojik olarak 624, 625, 627, 628 ve 630'dadır.
Abbâsî merkezî siyasetinde 945, 1055 ve 1258 yıllarının birbirinden farklı sonuçları olduğu nasıl gösterilir?
- A) Üçü de Kurtuba halifeliğinin ilanıdır
- B) Üçü de Bedir Savaşı'nın evreleridir
- C) Büveyhî nüfuzu, Selçuklu nüfuzu ve Moğol fethi sırasıyla ayrılır
- D) Üçü de Hicretin farklı tarihleridir
- E) Üçü de Emevî kuruluş günüdür
Doğru cevap: C
Çözüm: 945 Büveyhîler, 1055 Selçuklular ve 1258 Moğollar farklı dönemeçlerdir.
Hârûnürreşîd ile Me'mûn'un dönemlerini tek bir olay gibi anlatmak hangi sakıncayı doğurur?
- A) Bağdat'ın hiç kurulmadığı ortaya çıkar
- B) Hicret tarihinin 1492 olduğu kanıtlanır
- C) Emevî merkezi Bağdat'a dönüşür
- D) Farklı halifelerin dönem ve faaliyetleri yanlış eşleştirilir
- E) İslam dünyasında hiçbir bilim faaliyeti olmadığı anlaşılır
Doğru cevap: D
Çözüm: Saray-diplomasi ve çeviri-bilim vurguları farklı Abbâsî halifeleriyle ilişkilidir.
Me'mûn dönemindeki tercüme hareketinden 'Müslüman bilginler yalnız aktarma yaptı, özgün bilgi üretmedi' sonucu neden çıkarılamaz?
- A) Çeviri hiçbir zaman yapılmamıştır
- B) Bütün eserler 622'de yazılmıştır
- C) Hiçbir topluluk başka dille iletişim kurmamıştır
- D) Kurum yalnız askerî birliktir
- E) Çeviriyle birlikte özgün matematik, tıp ve felsefe çalışmaları da yürütülmüştür
Doğru cevap: E
Çözüm: Çeviri, yeni bilgi üretimini dışlamaz; farklı alanlarda özgün çalışmalar yapılmıştır.
Bir öğrencinin 'Dört Halife'yi Emevî hanedanının dört üyesi' sayması neden yanlıştır?
- A) Dört Halife dönemi 632–661, Emevî hanedanı ise 661 sonrasıdır
- B) Dört Halife yalnız 1258'de yaşamıştır
- C) Emevîler 1492'de ilk kez kurulmuştur
- D) Dört Halife bir yazı türüdür
- E) Emevîler Abbâsî Bağdat'ın kuruluşundan önce hiç yaşamamıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: Dört Halife, Emevîlerden önceki siyasî liderlik dönemidir.
Bir kronik 750'deki siyasi değişimi hem Emevîlerin Şam merkezli yönetiminin sonu hem Abbâsî başlangıcı olarak anlatıyorsa hangi değerlendirme yapılır?
- A) Emevîler Abbâsîlerden sonra 1258'de kurulmuştur
- B) Aynı olayın iki farklı hanedan için karşıt sonuçlar doğurması mümkündür
- C) Kaynak kesin yanlıştır; bir olay iki sonucu olamaz
- D) 750 aynı zamanda Hicretin yılıdır
- E) Şam ve Bağdat aynı yerleşimdir
Doğru cevap: B
Çözüm: Siyasi geçiş bir hanedanın sona erişi ve diğerinin yükselişi demektir.
Beytülmâl ve kadılık kurumlarını aynı kategoriye koymak neden eksik bir değerlendirmedir?
- A) İkisi de sadece Endülüs hükümdarıdır
- B) İkisi de yazı sistemi türüdür
- C) Biri mali kaynaklarla, diğeri yargısal işlevlerle ilgilidir
- D) İkisi de yalnız mimari yapı adıdır
- E) İkisi de rasathane görevlisidir
Doğru cevap: C
Çözüm: Kamu hazinesi ile yargısal görev farklı kurum alanlarıdır.
Bir soruda 711 İberya geçişi ve 732 Poitiers savaşı birbirine karıştırılıyor. Doğru ayrım hangisidir?
- A) İlki Hicret; ikincisi Bedir'dir
- B) İlki Sâmerrâ kuruluşu; ikincisi Bağdat kuruluşudur
- C) İlki Kurtuba halifeliğinin sonu; ikincisi Gırnata'nın teslimidir
- D) İlki İberya'ya geçiş; ikincisi Franklarla mücadeledir
- E) İlki Abbâsî kuruluşu; ikincisi Moğol fethidir
Doğru cevap: D
Çözüm: 711 İberya, 732 Franklarla Belâtüşşühedâ/Poitiers çatışmasıdır.
1258'de Bağdat Abbâsî iktidarının sona ermesinden sonra halifelik unvanının başka yerde kullanılabilmesi neyi gösterir?
- A) Bağdat 1258'de hiç alınmamıştır
- B) Abbâsîler 661'de kurulmuştur
- C) Hicret 1258'de gerçekleşmiştir
- D) Halifelik yalnız bir şehir adıdır
- E) Siyasi merkezî hanedanın sona ermesiyle unvanın tüm kullanımları aynı şey değildir
Doğru cevap: E
Çözüm: Mısır'da sembolik Abbâsî halifeliği gibi daha sonraki biçimler ayrı değerlendirilir.