İlk Türk devletlerinde yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından hükümdara verildiği inancı hangisidir?
- A) Kut
- B) Töre
- C) Yuğ
- D) Balbal
- E) Tamga
Doğru cevap: A
Çözüm: Kut, hükümdarın yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılmasıdır. Bu anlayış hükümdarın meşruiyetini açıklarken hanedan üyelerinin taht üzerinde hak iddia etmesine de zemin hazırlamıştır.
İslamiyet öncesi Türk toplumunda yazılı olmayan hukuk ve gelenek kuralları hangi adla anılır?
- A) Toy
- B) Töre
- C) Yabgu
- D) Kurgan
- E) Koşuk
Doğru cevap: B
Çözüm: Töre, toplumsal düzeni sağlayan geleneksel hukuk ve davranış kurallarının bütünüdür. Kağan da töreye uygun hareket etmekle yükümlü kabul edilirdi.
İlk Türk devletlerinde önemli devlet meselelerinin görüşüldüğü meclisin adı nedir?
- A) Yuğ
- B) Kurgan
- C) Kurultay (toy)
- D) Oba
- E) Tamga
Doğru cevap: C
Çözüm: Toy veya kurultay, siyaset ve yönetimle ilgili konuların ele alındığı danışma meclisidir. Varlığı hükümdarlığın günümüzdeki anlamda seçimli bir demokrasi olduğu sonucunu vermez.
Eski Türk devletlerinde hükümdar için kullanılan unvanlardan biri hangisidir?
- A) Tudun
- B) Boy beyi
- C) Kam
- D) Kağan
- E) Balbal
Doğru cevap: D
Çözüm: Kağan, devletin en üst yöneticisine verilen unvanlardan biridir. Tudun denetim ve vergi işleriyle ilgili görevli; kam ise dinî törenlerde görev alan kişi olarak bilinir.
İlk Türk devletlerinde hükümdarın eşinin siyasî hayata katılabilen unvanı hangisidir?
- A) Şad
- B) Aygucı
- C) Tudun
- D) Tarkan
- E) Hatun
Doğru cevap: E
Çözüm: Hatun, kağanın eşi olarak devlet törenlerine ve kimi diplomatik süreçlere katılabilmiştir. Bu durum onun bütün dönemlerde tek başına kağanla eşit yetkili olduğu anlamına gelmez.
Ülkenin doğu ve batı gibi iki yönetim bölümüne ayrılmasına dayanan anlayış hangisidir?
- A) İkili teşkilat
- B) Onlu takvim
- C) Yuğ merasimi
- D) Kurgan kültürü
- E) Tamga sistemi
Doğru cevap: A
Çözüm: İkili teşkilat, ülkenin hanedan üyeleri eliyle doğu ve batı kanatları biçiminde yönetilmesidir. Geniş alanı yönetmeyi kolaylaştırırken merkezî otorite zayıfladığında parçalanma riskini artırabilir.
Türk devletlerinde özellikle batı kanadının yönetiminde kullanılan hanedan unvanı hangisidir?
- A) Kam
- B) Yabgu
- C) Balbal
- D) Baksı
- E) Bitikçi
Doğru cevap: B
Çözüm: Yabgu, çeşitli Türk devletlerinde hanedan içinden yüksek rütbeli yönetici için kullanılan unvandır. Görev ve yetki kapsamı devlet ve döneme göre değişebilir.
Eski Türklerde hanedan üyesi şehzadelerin yönetim ve askerî görevlerle ilişkili unvanlarından biri nedir?
- A) Yuğcu
- B) Sagu
- C) Şad
- D) Kurgan
- E) Budun
Doğru cevap: C
Çözüm: Şad, hanedan mensubu bir yönetici veya askerî yetkiliyi ifade eden unvanlar arasındadır. Boy ya da halkın adı olan budunla karıştırılmamalıdır.
Eski Türk devletlerinde bağlı bölgelerde denetim ve vergi toplama işleriyle ilişkilendirilen görevli kimdir?
- A) Hatun
- B) Kam
- C) Aşık
- D) Tudun
- E) Balbal
Doğru cevap: D
Çözüm: Tudun, bazı Türk devletlerinde merkezin bağlı topluluklar üzerindeki denetimini ve vergi düzenini temsil eden görevlidir. Dinî görevli olan kam ile işlevi farklıdır.
İlk Türk devletlerinde hükümet veya yürütme işlerini ifade eden terim hangisidir?
- A) Kurgan
- B) Oğuş
- C) Koşuk
- D) Balbal
- E) Ayuki
Doğru cevap: E
Çözüm: Ayuki, ilk Türk devletlerinin yönetim teşkilatında hükümet anlamında kullanılan terimdir. Toy/kurultay ise önemli konuların tartışıldığı danışma meclisidir.
Eski Türk toplumsal örgütlenmesinin en küçük birimi hangisidir?
- A) Oğuş (aile)
- B) Budun
- C) Boy
- D) İl
- E) Urug
Doğru cevap: A
Çözüm: Oğuş, eski Türk toplumsal yapısında aileyi ifade eder. Aileler urugları, uruglar boyları, boylar budunları; budunlar da il düzenini oluşturur.
İslamiyet öncesi Türklerde ailelerin birleşmesiyle oluşan topluluk hangi adla anılır?
- A) İl
- B) Urug
- C) Budun
- D) Tudun
- E) Kurultay
Doğru cevap: B
Çözüm: Urug, ailelerin oluşturduğu akrabalık topluluğudur. Toplumsal dizilişte oğuşun üzerinde, boyun altında yer alır; devlet anlamındaki il ile aynı değildir.
Eski Türklerde urugların birleşerek oluşturduğu sosyal birim hangisidir?
- A) Oğuş
- B) İl
- C) Boy
- D) Ayuki
- E) Yuğ
Doğru cevap: C
Çözüm: Boy, birden çok urugun oluşturduğu topluluktur. Boyların birleşmesi budun düzeyini meydana getirir; siyasî devlet örgütlenmesi il kavramıyla ifade edilir.
İlk Türklerde boyların birleşmesiyle oluşan halk veya millet topluluğuna ne denir?
- A) Kurgan
- B) Oğuş
- C) Şad
- D) Budun
- E) Kam
Doğru cevap: D
Çözüm: Budun, eski Türkçede halk veya millet anlamında kullanılır. Boydan daha geniş bir topluluk düzeyidir; il ise devlet ve siyasî örgütlenme anlamını taşır.
Eski Türklerde devlet ve siyasî birliği karşılayan temel kavram hangisidir?
- A) Urug
- B) Oğuş
- C) Sav
- D) Sagu
- E) İl (el)
Doğru cevap: E
Çözüm: İl ya da el, erken Türk siyasal dilinde devleti ve siyasî düzeni ifade eder. Oğuş aileyi, urug aileler birliğini; sav ve sagu ise sözlü kültür ürünlerini anlatır.
Türk ordusunun birlikleri on, yüz, bin ve on bin üzerinden kademelendirilmesine ne denir?
- A) Onlu teşkilat
- B) İkili hükümdarlık
- C) Töre yargısı
- D) Yuğ geleneği
- E) On iki hayvanlı takvim
Doğru cevap: A
Çözüm: Onlu askerî teşkilat, birliklerin belirli katlara ayrılmasıyla komuta ve sevki kolaylaştırmıştır. Tarih öğretiminde sistemli biçimi genellikle Asya Hun hükümdarı Mete ile ilişkilendirilir.
İslamiyet öncesi Türklerin geleneksel inanç dünyasında başlıca yüce varlık anlayışı hangisidir?
- A) Maniheizm
- B) Gök Tanrı inancı
- C) Budizm
- D) Zerdüştlük
- E) Hristiyanlık
Doğru cevap: B
Çözüm: Gök Tanrı inancı, eski Türklerin geleneksel dinî hayatının temel unsurlarındandır. Kamlık/şaman uygulamalarıyla aynı kavram olarak doğrudan eşitlenmemelidir.
İslamiyet öncesi Türklerde ölünün ardından düzenlenen cenaze törenine ne denirdi?
- A) Toy
- B) Şölen
- C) Yuğ
- D) Kurultay
- E) Sagu
Doğru cevap: C
Çözüm: Yuğ, ölen kişi için düzenlenen cenaze ve yas törenidir. Sagu, ağıt niteliğindeki şiiri; toy ise ziyafet veya meclis gibi farklı bağlamlarda kullanılan terimi ifade eder.
Eski Türklerin ölülerini eşyalarıyla gömdükleri mezar türü hangisidir?
- A) Balbal
- B) Tamga
- C) Sav
- D) Kurgan
- E) Bitig
Doğru cevap: D
Çözüm: Kurgan, mezar yapısını ifade eder. Mezar çevresine dikilen balbal taşları ayrı bir unsur olup kurgan ile eş anlamlı değildir.
Bazı eski Türk mezarlarının çevresine dikilen ve belirli bir simgesel işlev taşıyan taşlara ne denir?
- A) Kurgan
- B) Yuğ
- C) Töre
- D) Ayuki
- E) Balbal
Doğru cevap: E
Çözüm: Balbal, özellikle seçkin kişilerin mezar anıtları çevresinde görülebilen taş tasvirlerdir. Her taşın anlamı aynı kabul edilmemeli; mezar yapısı olan kurgandan ayrılmalıdır.