Kut anlayışı ile hanedan üyelerinin ülke yönetiminde hak sahibi görülmesinin muhtemel siyasal sonucu hangisidir?
- A) Taht mücadelelerinin ve bölünmelerin ortaya çıkabilmesi
- B) Tüm kağanların yalnız halk oylamasıyla seçilmesi
- C) Tahtın hiçbir zaman hanedan içinde el değiştirmemesi
- D) Hükümdarın töreye bağlı olmaktan çıkması
- E) Kurultayın her dönemde yürütmeyi kaldırması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kut inancı hükümdarlığa ilahî meşruiyet atfeder; hanedan üyelerinin hak iddia etmesi ise veraset çekişmelerini tetikleyebilir. Bu yüzden kut, her zaman istikrarlı tek kişi yönetimi sağlamamıştır.
Kurultayın varlığından hareketle ilk Türk yönetimi için hangi yorum yapılabilir?
- A) Kurultay günümüzün genel oyla seçilen parlamentosudur
- B) Önemli kararlarda danışma ve ortak görüş alma geleneği vardır
- C) Kağanın hiçbir siyasî yetkisi bulunmaz
- D) Bütün kararları yalnız kamlar alır
- E) Siyasal yetki tüm dönemlerde yalnız hatuna aittir
Doğru cevap: B
Çözüm: Kurultay, kağanın önemli meseleleri ileri gelenlerle görüşmesine imkân veren bir yapıdır. Modern seçimli parlamento veya tam yetkili yasama meclisi sayılması anakronik olur.
İkili teşkilatın kuruluş amacı ile sakıncasını birlikte gösteren seçenek hangisidir?
- A) Tarımı yasaklamak; tüm boyları şehirleştirmek
- B) İnanç birliğini kaldırmak; yazıyı yasaklamak
- C) Geniş coğrafyayı yönetmek; merkez zayıflayınca ayrışma riski doğurmak
- D) Orduyu dağıtmak; ticareti bitirmek
- E) Her boyun diğerlerinden bağımsız seçime gitmesini sağlamak
Doğru cevap: C
Çözüm: Doğu ve batı kanatları geniş ülke topraklarında yönetimi kolaylaştırmıştır. Ancak kanat yöneticileri arasındaki güç çekişmesi siyasî bütünlüğü zayıflatabilir.
Bir elçinin devlet töreninde kağanla birlikte hatunun da yer aldığını görmesi öncelikle neyi destekler?
- A) Bütün hukuk kurallarının yalnız hatun tarafından yazıldığını
- B) Eski Türklerde hanedan bulunmadığını
- C) Hatunun her devletin tek askerî başkomutanı olduğunu
- D) Hatunun siyasî ve temsilî konum sahibi olabildiğini
- E) Kurultayın dinî bir mezar töreni olduğunu
Doğru cevap: D
Çözüm: Hatunun törenlerde ve kimi diplomatik işlerde görünmesi kadınların üst yönetimde temsilî rol üstlenebildiğini gösterir. Bu kanıt her dönemde değişmez ve sınırsız yetki anlamına gelmez.
Kağanın töreye uyması gerektiği düşüncesinden hangi çıkarım yapılır?
- A) Kağan her kararı keyfî biçimde alabilir
- B) Töre sadece gömü araçlarını düzenler
- C) Hukuk yalnız yabancı elçilere uygulanır
- D) Töre askerî unvanların tamamını ortadan kaldırır
- E) Yönetme yetkisi geleneksel hukuk kurallarıyla sınırlanabilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Töre toplumsal ve siyasal düzenin temel kurallarını taşır. Kağanın töreye aykırı hareketinin hoş karşılanmaması sınırsız keyfî yönetim fikriyle bağdaşmaz.
Ayuki ve kurultay kavramlarının görev bakımından doğru ayrımı hangisidir?
- A) Ayuki yürütme/hükümet; kurultay görüşme ve danışma meclisidir
- B) Ayuki cenaze; kurultay mezar yapısıdır
- C) Ayuki din adamı; kurultay aile birimidir
- D) Ayuki destan; kurultay sözlü ağıttır
- E) Ayuki takvim; kurultay askerî rütbedir
Doğru cevap: A
Çözüm: Ayuki hükümet işlerini yürütme alanını, toy/kurultay ise önemli meselelerin müzakere edildiği meclisi ifade eder. Birbirlerinin tam karşılığı değildirler.
Onlu askerî teşkilatın yönetim açısından temel işlevi hangisidir?
- A) Ordunun sadece paralı yabancı askerlerden oluşmasını sağlamak
- B) Askerî birliklerin sevk ve komutasını kolaylaştırmak
- C) Bütün süvarileri tek bir düzensiz topluluğa dönüştürmek
- D) Göç yollarını yazılı takvimle belirlemek
- E) Kurultayın üyelerini dinî görevli yapmak
Doğru cevap: B
Çözüm: On, yüz, bin ve on binlik düzen komuta zincirini sistemleştirir. Bu örgütlenme süvari hareketliliğiyle birlikte askerî etkinliğe katkıda bulunmuştur.
Geri çekiliyormuş gibi yapıp düşmanı kuşatma alanına çekmeye dayanan savaş uygulaması hangisidir?
- A) Kuşatma hattında hiç hareket etmeden bekleme
- B) Yalnız denizden çıkarma yapma
- C) Sahte ricat (Turan taktiği)
- D) Açık arazide bütün atları bırakma
- E) Askerleri kalelerde sürekli sabit tutma
Doğru cevap: C
Çözüm: Sahte ricat olarak bilinen uygulamada birlikler kontrollü biçimde geri çekilir, takip eden düşman uygun yerde karşılanıp kuşatılmaya çalışılır. Her savaşın mutlaka bu yöntemle kazanıldığı söylenemez.
Bozkır hayatında at yetiştiriciliği ve küçükbaş sürülerinin yaygın oluşu hangi ekonomik etkinliğin ağırlığını gösterir?
- A) Yalnız okyanus balıkçılığı
- B) Sanayi fabrikalarında seri üretim
- C) Tümüyle yerleşik plantasyon tarımı
- D) Hayvancılığa dayalı hareketli ekonomi
- E) Sadece uzak deniz sömürgeciliği
Doğru cevap: D
Çözüm: Bozkırın iklim ve otlak koşulları hareketli hayvancılığı önemli kılmıştır. Bununla birlikte Türk topluluklarının tümü her dönemde aynı yaşam tarzına sahip değildir.
İpek Yolu güzergâhı üzerinde egemenlik kurmanın ilk Türk devletlerine sağladığı başlıca avantaj hangisidir?
- A) Yalnızca cenaze törenlerini çoğaltmak
- B) Göçebe toplulukları tümüyle ortadan kaldırmak
- C) İpek üretiminin tümünü aynı gün durdurmak
- D) Dinî inanç farklılıklarını hukuken yasaklamak
- E) Ticaret ve diplomatik ilişkiler üzerinde etkili olmak
Doğru cevap: E
Çözüm: İpek Yolu güzergâhları ekonomik gelir, mal dolaşımı ve diplomatik temas açısından değerliydi. Türk devletlerinin Çin ve başka güçlerle ilişkilerinde bu ticaret hatları stratejik önem taşıdı.
Demir işleme ve at koşum takımı üretimindeki ustalık ilk Türklerde öncelikle hangi alana katkı sağlamıştır?
- A) Üretim teknikleri ile askerî donanıma
- B) Yalnız deniz altı ulaşımına
- C) Matbaanın bütün dünyada icadına
- D) Kâğıt paranın zorunlu kullanımına
- E) Modern elektrik şebekelerinin kurulmasına
Doğru cevap: A
Çözüm: Madencilik ve demircilik silah, araç ve koşum takımlarının üretiminde önemlidir. Bu beceriler bozkır koşullarındaki geçim ve askerî faaliyetleri desteklemiştir.
Uygurların diğer birçok erken Türk siyasi topluluğuna göre belirginleşen ekonomik ve kültürel yönü hangisidir?
- A) Tamamen yazısız yaşamın zorunlu kılınması
- B) Yerleşik şehir hayatı ve tarımsal faaliyetlerin gelişmesi
- C) Ticaretten bütünüyle uzaklaşılması
- D) Bütün hayvanların kullanımının yasaklanması
- E) Ordu teşkilatının dünya tarihinde ilk kez kaldırılması
Doğru cevap: B
Çözüm: Uygur döneminde tarım, şehirleşme, ticaret, yazılı kültür ve çeşitli inanç akımları belirginleşmiştir. Bu durum diğer Türk topluluklarında hiç yerleşik unsur bulunmadığı anlamına gelmez.
Uygur hükümdarı Bögü Kağan zamanında kabul edilmesiyle bilinen din hangisidir?
- A) Şintoizm
- B) Yahudilik
- C) Maniheizm
- D) Hinduizm
- E) Protestanlık
Doğru cevap: C
Çözüm: Bögü Kağan döneminde Maniheizm Uygur devlet hayatında etkili olmuştur. Uygurlar arasında Budizm de yayılmıştır; her iki dinin bütün Türk boyları tarafından aynı anda kabul edildiği söylenemez.
Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk adına dikilen metinler hangi yazılı kaynak grubunda yer alır?
- A) Divânu Lugâti’t-Türk
- B) Kutadgu Bilig
- C) Dede Korkut yazmaları
- D) Orhun Yazıtları
- E) Orta Çağ vakfiyeleri
Doğru cevap: D
Çözüm: Orhun Yazıtları, Kök Türk döneminin siyasî öğütler ve tarihsel bilgiler içeren temel yazılı belgeleridir. İslamî dönem eserleriyle aynı yüzyıla veya türe yerleştirilmemelidir.
Kök Türk ve Uygur alfabeleri hakkında hangi bilgi doğrudur?
- A) Uygur alfabesi Orhun Yazıtlarının tek kullanılan yazısıdır
- B) Kök Türkler yalnız Latin alfabesi kullanmıştır
- C) İki alfabe aynı işaretlerden oluşan tek sistemdir
- D) Her iki alfabe ilk kez Osmanlı döneminde geliştirilmiştir
- E) Her ikisi de Türk yazı kültüründe kullanılmış, ancak farklı yazı sistemleridir
Doğru cevap: E
Çözüm: Kök Türk yazısı Orhun metinleriyle; Uygur yazısı ise sonraki zengin yazılı kültürle ilişkilendirilir. İki alfabe birbirinden ayrı sistemlerdir.
İslamiyet öncesi sözlü edebiyatta atasözü niteliğindeki kısa, özlü sözlerin adı nedir?
- A) Sav
- B) Sagu
- C) Yuğ
- D) Balbal
- E) Kurgan
Doğru cevap: A
Çözüm: Sav, atasözü niteliğindeki özlü sözleri anlatır. Sagu yas şiiri, koşuk çoğunlukla şölen ve eğlenceyle ilişkili şiir, destan ise kahramanlık anlatısıdır.
Oğuz Kağan Destanı geleneksel olarak hangi erken Türk çevresiyle ilişkilendirilir?
- A) Uygur Kağanlığı
- B) Asya Hunları
- C) Karamanoğulları
- D) Osmanlı Beyliği
- E) Türkiye Selçukluları
Doğru cevap: B
Çözüm: Oğuz Kağan anlatısı Türk destan geleneğinde Hun çevresiyle ilişkilendirilir. Ergenekon ve Bozkurt Kök Türk; Göç ve Türeyiş ise Uygur çevresinde ele alınır.
Türeyiş ve Göç destanları geleneksel Türk edebiyat tarihi tasnifinde hangi toplulukla ilişkilendirilir?
- A) Avarlar
- B) Memlükler
- C) Uygurlar
- D) Peçenekler
- E) Safevîler
Doğru cevap: C
Çözüm: Türeyiş ve Göç destanları Uygur çevresine ait anlatılar olarak sınıflandırılır. Oğuz Kağan Hun, Ergenekon ile Bozkurt Kök Türk çevresinde değerlendirilir.
Yılları bir hayvan adıyla belirleyen geleneksel Türk zaman ölçümünün adı nedir?
- A) Hicrî kamerî takvim
- B) Rûmî malî takvim
- C) Miladî Gregoryen takvim
- D) On iki hayvanlı Türk takvimi
- E) Celâlî takvim
Doğru cevap: D
Çözüm: On iki hayvanlı Türk takviminde yıllar on iki yıllık çevrim içinde hayvan adlarıyla anılır. Hicrî takvimle başlangıç ve adlandırma yönünden farklıdır.
Kurganlardan çıkarılan at koşum parçaları ve hayvan üslubunda süslemeler birlikte neyi gösterir?
- A) Bütün kurganların aynı sanatçıya ait olduğunu
- B) Türklerin metallerden hiç yararlanmadığını
- C) Göçebeliğin her çeşit sanatı engellediğini
- D) Yalnızca İslamî dönem çini mimarisini
- E) At kültürüyle bağlantılı maddi sanat ve zanaat birikimini
Doğru cevap: E
Çözüm: At koşum takımları ve hayvan motifleri erken bozkır kültürünün maddî dünyasını yansıtır. Bu kanıtlar sanatın yalnız yerleşik taş mimariden ibaret olmadığını gösterir.