1989–1995 dönemi için aşağıdaki kronolojilerden hangisi bütünüyle doğrudur?
- A) 1989 Berlin Duvarı → 1991 SSCB dağıldı → 1993 AB kuruldu → 1995 DTÖ kuruldu
- B) 1989 SSCB dağıldı → 1991 AB kuruldu → 1993 NATO kuruldu → 1995 KEİ kuruldu
- C) 1989 DTÖ kuruldu → 1991 Berlin Duvarı açıldı → 1993 SSCB dağıldı → 1995 AB kuruldu
- D) 1989 Maastricht yürürlük → 1991 Almanya birleşti → 1993 Türkiye aday oldu → 1995 müzakere başladı
- E) 1989 Dayton → 1991 Kosova → 1993 Körfez Savaşı → 1995 İran Devrimi
Doğru cevap: A
Çözüm: 1989 Berlin Duvarı’nın açılması, 1991 SSCB’nin dağılması, 1993 Maastricht’in yürürlüğü ve 1995 DTÖ’nün kurulması doğru sıradır.
Doğu Avrupa’daki siyasal dönüşümü Almanya’nın birleşmesi açısından doğru yorumlayan ifade hangisidir?
- A) Almanya birleştiğinde Berlin Duvarı hiç açılmamıştı
- B) Berlin Duvarı 1989’da açıldı; birleşme 1990’da gerçekleşti; SSCB 1991’de dağıldı
- C) Almanya birleşmesi 1999 Helsinki adaylık kararından sonra yaşandı
- D) SSCB 1991’de kurularak Almanya’yı ikiye böldü
- E) Varşova Paktı 2005’te AB müzakerelerini başlattı
Doğru cevap: B
Çözüm: Almanya’nın 3 Ekim 1990 birleşmesi 1989 Berlin Duvarı gelişmesini izledi ve SSCB’nin 1991’de dağılmasından önce gerçekleşti.
SSCB sonrası yeni devletlerin ortaya çıkmasıyla Türkiye’nin politika alanında hangi sonuç oluşmuştur?
- A) Türkiye’nin Orta Asya ile bütün diplomatik ilişkileri kesin olarak sona ermiştir
- B) Türkiye 1991’de NATO’dan çıkıp Varşova Paktı’na katılmıştır
- C) Türk cumhuriyetleriyle tanıma, kalkınma, eğitim ve kültür işbirliği imkânları artmıştır
- D) Yeni cumhuriyetler 1991’de Türkiye’nin illeri hâline gelmiştir
- E) Bütün cumhuriyetler 1991’de Avrupa Birliğine tam üye olmuştur
Doğru cevap: C
Çözüm: Sovyetlerin dağılması, bağımsız Türk cumhuriyetleriyle devletler arası ilişkileri mümkün kıldı; TİKA ve TÜRKSOY gibi kurumlar işbirliğini destekledi.
1992 Maastricht Antlaşması ile 1993 Avrupa Birliği kuruluşunu birleştiren doğru bilgi hangisidir?
- A) Maastricht 1993’te imzalandı, 1992’de yürürlüğe girdi
- B) Maastricht NATO’nun 1949 kurucu antlaşmasının diğer adıdır
- C) Maastricht 1995’te Türkiye’nin Gümrük Birliği üyeliğini iptal etti
- D) Maastricht 1992’de imzalandı, 1993’te yürürlüğe girerek AB’yi kurdu
- E) Maastricht 1975’te Helsinki Nihai Senedi’ni yürürlükten kaldırdı
Doğru cevap: D
Çözüm: 7 Şubat 1992 Maastricht imzası ile 1 Kasım 1993 yürürlük tarihi birbirinden ayrılmalıdır; AB bu antlaşmayla kurumsal olarak doğdu.
AGİK’ten AGİT’e geçişin doğru tarihsel eşleştirmesi hangisidir?
- A) 1975 Helsinki’de AGİT tamamen dağıtıldı
- B) 1991 Maastricht’te AGİK NATO’ya dönüştürüldü
- C) 1999 Kosova müdahalesi ile AGİK ilk kez kuruldu
- D) 2005 AB müzakereleriyle AGİT Dünya Ticaret Örgütü oldu
- E) 1994 Budapeşte’de ad değişikliği kararı, 1 Ocak 1995’ten itibaren AGİT adı
Doğru cevap: E
Çözüm: 1994 Budapeşte Zirvesi’nde AGİK adının AGİT olarak değiştirilmesi kararlaştırıldı; yeni ad 1 Ocak 1995’te kullanılmaya başladı.
1995 yılında gerçekleşen gelişmelerin doğru eşleştirilmesi hangisidir?
- A) DTÖ’nün faaliyete başlaması, Dayton Barışı ve Türkiye–AB 1/95 kararı
- B) SSCB’nin dağılması, Berlin Duvarı’nın açılması ve Türkiye’nin adaylığı
- C) Maastricht imzası, KEİ’nin kuruluşu ve TİKA’nın kuruluşu
- D) Türkiye–AB müzakerelerinin başlaması, 11 Eylül saldırıları ve 2008 krizi
- E) Almanya’nın birleşmesi, Körfez Savaşı ve TÜRKSOY’un kuruluşu
Doğru cevap: A
Çözüm: 1995’te DTÖ kuruldu, Dayton düzenlemesi Bosna savaşının bitişini sağladı ve Türkiye–AB Gümrük Birliği’ne ilişkin 1/95 sayılı karar kabul edildi.
GATT ve DTÖ’yü hukukî-kurumsal olarak karşılaştıran doğru ifade hangisidir?
- A) GATT 1995’te DTÖ’nün kurulmasından sonra ilk kez ortaya çıktı
- B) GATT ticaret kuralları çerçevesiydi; DTÖ 1995’te daha kurumsal çok taraflı yapı oluşturdu
- C) DTÖ yalnız askeri ortak savunma yükümlülüklerini düzenler
- D) GATT Türkiye ile AB arasında 2005 katılım görüşmesidir
- E) DTÖ’nün kuruluşu bütün devletlerin AB’ye tam üyeliği anlamına gelir
Doğru cevap: B
Çözüm: GATT, 1947’den itibaren çok taraflı ticaretin temel çerçevesiydi; 1995’te DTÖ anlaşmaları uygulayan ve uyuşmazlık süreçlerini yöneten kurum oldu.
KEİ’nin tarihî statüsünü ve merkezini doğru veren seçenek hangisidir?
- A) 1991 Varşova Zirvesi’nde askerî ittifak; merkez Brüksel
- B) 1993 Maastricht’te gümrük birliği; merkez Londra
- C) 1992 İstanbul Zirvesi’nde girişim; 1999 Şart’ın yürürlüğüyle örgüt; sekretarya İstanbul
- D) 1999 Helsinki Zirvesi’nde NATO üyesi; merkez Paris
- E) 2005 Kıbrıs referandumunda siyasi parti; merkez Cenevre
Doğru cevap: C
Çözüm: Karadeniz Ekonomik İşbirliği 1992’de Türkiye öncülüğünde başlatıldı; 1999’da örgüt statüsü güçlendi, daimi sekretarya İstanbul’dadır.
Aşağıdaki kurum-eşleştirmelerinden hangisi doğru kurulmuştur?
- A) KEİ nükleer deneme yasağı, TİKA NATO savunması, TÜRKSOY ambargo, DTÖ kültür
- B) KEİ Avrupa Birliği adaylığı, TİKA petrol karteli, TÜRKSOY gümrük idaresi, DTÖ askerî pakt
- C) KEİ Almanya birleşmesi, TİKA Varşova Paktı, TÜRKSOY AB Mahkemesi, DTÖ BM Güvenlik Konseyi
- D) KEİ bölgesel ekonomi, TİKA kalkınma işbirliği, TÜRKSOY kültür, DTÖ çok taraflı ticaret
- E) Dört kurum da 1995 Dayton anlaşmasının askeri yürütme organıdır
Doğru cevap: D
Çözüm: KEİ Karadeniz ekonomisi, TİKA kalkınma desteği, TÜRKSOY ortak kültür ve DTÖ dünya ticaret kuralları için kuruldu; görev alanları ayrıdır.
Bağımsız Türk cumhuriyetleriyle ilişkilerin ilk aşamasını doğru sıralayan seçenek hangisidir?
- A) 1991 TÜRKSOY → 1992 Maastricht yürürlük → 1993 Azerbaycan’ı tanıma
- B) 1991 TİKA → 1992 SSCB’nin dağılması → 1993 KEİ
- C) 1991 AB müzakeresi → 1992 DTÖ → 1993 NATO üyeliği
- D) 1991 Helsinki adaylığı → 1992 Gümrük Birliği → 1993 Avrupa Birliği başvurusu
- E) 1991 Azerbaycan’ı tanıma → 1992 TİKA → 1993 TÜRKSOY
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye Azerbaycan’ı Kasım 1991’de tanıdı; TİKA 1992’de, TÜRKSOY 1993’te kuruldu. İşbirliği amaçları kadar tarih sırası da önemlidir.
Türkiye–AB ilişkilerinde karar, statü ve müzakere aşamalarını doğru sıralayan seçenek hangisidir?
- A) 1987 başvuru → 1995 Gümrük Birliği kararı → 1996 yürürlük → 1999 adaylık → 2005 görüşmeler
- B) 1987 görüşmeler → 1995 adaylık → 1996 tam üyelik → 1999 başvuru → 2005 karar
- C) 1987 Gümrük Birliği → 1995 müzakereler → 1996 Helsinki → 1999 Maastricht → 2005 başvuru
- D) 1987 tam üyelik → 1995 AB’nin kuruluşu → 1996 adaylık → 1999 ayrılma → 2005 dönüş
- E) 1987 DTÖ → 1995 TİKA → 1996 TÜRKSOY → 1999 KEİ → 2005 AB
Doğru cevap: A
Çözüm: Türkiye 14 Nisan 1987’de başvurdu; 1995 tarihli karar 1996’da Gümrük Birliği’ni başlattı; 1999 adaylığı ve 2005 müzakereleri izledi.
Türkiye–AB Gümrük Birliği’nin kapsamı için en doğru ifade hangisidir?
- A) Türkiye’nin bütün dünya ülkelerine 1996’da otomatik tam üyelik vermesi
- B) Başlıca sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri; tüm hizmet ve tarım alanlarının tam serbestleşmesi değil
- C) Türkiye’nin 1996’da avroya geçmesini zorunlu tutması
- D) Türkiye’nin 1996’da Avrupa Parlamentosunda tam üye devlet olarak sandalye alması
- E) NATO askerî teçhizatının ulusal egemenliğe devredilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Gümrük Birliği esas olarak sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinde ticareti kapsar; tarımın tümü, hizmetler ve tam AB üyeliği aynı düzenleme değildir.
2004 Annan Planı ve AB genişlemesinin beraber ele alındığı hangi yargı doğrudur?
- A) İki toplum evet dedi ve Türkiye 1 Mayıs’ta AB’ye tam üye oldu
- B) Rum tarafı evet, Türk tarafı hayır dedi; Kıbrıs AB dışında kaldı
- C) Türk tarafı plana evet, Rum tarafı hayır dedi; Kıbrıs Cumhuriyeti 1 Mayıs’ta AB’ye katıldı
- D) Annan Planı 1999’da oylanıp 1999’da Kıbrıs AB üyeliğini sağladı
- E) AB 2004’te Kıbrıs’ı değil yalnız Türkiye’yi tam üye kabul etti
Doğru cevap: C
Çözüm: 24 Nisan 2004’te iki ayrı referandumda farklı sonuç çıktı; 1 Mayıs 2004 AB genişlemesinde Kıbrıs Cumhuriyeti üyeliği gerçekleşti.
1991 ve 2003 Irak savaşlarının neden-sonuç bağlamını doğru ayıran seçenek hangisidir?
- A) 1991’de Irak ABD’yi işgal ettiği için savaş başladı
- B) 2003 savaşı Berlin Duvarı’nın yeniden açılması için yapıldı
- C) 1991 savaşı Türkiye–AB Gümrük Birliği’ni kurdu
- D) 1991 savaşı Irak’ın 1990 Kuveyt işgaline karşı; 2003 savaşı farklı gerekçelerle Irak’a ABD öncülüğünde müdahaledir
- E) 2003 savaşı 1995 Dayton Barış Antlaşması’nın ikinci adıdır
Doğru cevap: D
Çözüm: 1991 Körfez Savaşı’nın doğrudan arka planı Irak’ın Kuveyt’i işgaliydi; 2003 Irak müdahalesi başka bir tarihsel süreçtir.
Balkanlar’da 1990’ların savaş ve barış kronolojisi bakımından hangisi doğrudur?
- A) Kosova müdahalesi 1990’da SSCB dağılışından önce gerçekleşti
- B) Dayton 1999’da Berlin Duvarı’nın açılmasını sağladı
- C) Bosna savaşı 2008 ABD mortgage kriziyle sona erdi
- D) Dayton Türkiye’nin 1987 AB başvurusu için yazılmış bir metindir
- E) Bosna-Hersek savaşı 1995 Dayton düzenlemesiyle sona erdi; 1999’da Kosova müdahalesi yaşandı
Doğru cevap: E
Çözüm: Bosna-Hersek’te 1992–1995 arasındaki savaş Dayton Barışı’yla sonlandı; NATO’nun Kosova’ya askerî müdahalesi 1999’dadır.
11 Eylül sonrası güvenlik krizleri için doğru üçlü hangisidir?
- A) 2001 saldırıları → 2001 Afganistan müdahalesi → 2003 Irak müdahalesi
- B) 2001 Irak Kuveyt’i işgal etti → 2001 Berlin Duvarı açıldı → 2003 SSCB dağıldı
- C) 2001 Bosna Dayton → 2001 Maastricht imza → 2003 KEİ kuruluşu
- D) 2001 Türkiye AB üyesi oldu → 2001 DTÖ kuruldu → 2003 TÜRKSOY açıldı
- E) 2001 petrol ambargosu → 2001 Kıbrıs harekâtı → 2003 Helsinki Senedi
Doğru cevap: A
Çözüm: 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından aynı yıl Afganistan’a müdahale başladı; 2003 Irak müdahalesi ise farklı bir karar ve savaş sürecidir.
2008 küresel finans krizinin yayılma mekanizmasını doğru açıklayan seçenek hangisidir?
- A) Kriz yalnız 1973 petrol üretim yasağının 2008’de yeniden adlandırılmasıdır
- B) ABD konut kredisi ve finans piyasası sorunları uluslararası bankacılık ve ticaret bağlantılarıyla yayıldı
- C) Kriz 1989 Berlin Duvarı’nın açılmaması sonucu çıktı
- D) Kriz bütün ülkelerde ticaret bağlantılarının bulunmamasından doğdu
- E) Kriz 2005 Türkiye–AB müzakerelerinin zorunlu maddesiydi
Doğru cevap: B
Çözüm: ABD’de riskli konut kredileriyle başlayan finansal kırılganlık 2008’de derinleşti; küresel finansal ağlar şokun başka ülkelere taşınmasını hızlandırdı.
1995 yılının farklı kurum ve süreçleri karşılaştırılırken hangisi doğru kalır?
- A) DTÖ yalnız Kıbrıs referandumlarıyla, AGİT dünya gümrükleriyle, Dayton petrol karteliyle ilgilenir
- B) DTÖ Sovyet ordusunun, AGİT Gümrük Birliği mahkemesinin ve Dayton NATO kuruluşunun adıdır
- C) DTÖ küresel ticaret kurumudur; AGİT Avrupa güvenlik işbirliğidir; Dayton Bosna barışıdır
- D) DTÖ 1989 Berlin Duvarı, AGİT 1990 Almanya ve Dayton 1991 SSCB’nin diğer adıdır
- E) Üçü de 1995’te Türkiye’ye Avrupa Birliği tam üyeliği sağlamıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: 1995’te DTÖ’nün kurulması, AGİT adının kullanılmaya başlanması ve Dayton Barışı farklı alanlardadır: ticaret, Avrupa güvenliği ve Bosna.
Küreselleşmenin siyasi, ekonomik ve kültürel boyutlarını ayıran doğru seçenek hangisidir?
- A) Ekonomi: yalnız askerî müdahale; siyaset: sadece gümrük vergisi; kültür: petrol fiyatı
- B) Ekonomi: dil yasakları; siyaset: sadece şirket markaları; kültür: füzesavar anlaşması
- C) Bütün boyutlar yalnız sanayi ürünlerinin vergi tarifelerinden ibarettir
- D) Ekonomi: sınır aşan ticaret; siyaset: uluslararası örgütler; kültür: medya ve içerik dolaşımı
- E) Küreselleşmenin tek göstergesi 1990 Almanya birleşmesidir
Doğru cevap: D
Çözüm: Küreselleşme birden çok alanda karşılıklı bağlılık oluşturur; ticaret ağları ekonomik, uluslararası kurumlar siyasi, medya dolaşımı kültürel boyuttur.
1989–2008 dönemiyle ilgili hangi bütünleşik değerlendirme tutarlıdır?
- A) SSCB 2008’de dağılırken DTÖ 1989’da kuruldu ve AB 1991’de sona erdi
- B) Türkiye 1996 Gümrük Birliği sayesinde aynı gün AB’ye tam üye oldu
- C) TİKA yalnız askerî pakt, TÜRKSOY yalnız dünya gümrük mahkemesi olarak faaliyet gösterdi
- D) 1991 Körfez Savaşı 2004 Annan referandumunun hemen ardından yaşandı
- E) Soğuk Savaş sonrası yeni devletler ve örgütler ortaya çıktı; küresel bütünleşme krizlerin etkisini de yaydı
Doğru cevap: E
Çözüm: 1989–1991 dönüşümü yeni diplomatik alanlar açtı; AB ve DTÖ kurumsallaşırken 2008 finans krizi karşılıklı bağımlılığın risk boyutunu görünür kıldı.