İstanbul ve Ankara hükûmetlerinin Lozan’a birlikte davet edilmesi üzerine TBMM’nin 1 Kasım 1922’de aldığı karar hangisidir?
- A) Cumhuriyetin ilanı
- B) Halifeliğin kaldırılması
- C) Saltanatın kaldırılması
- D) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
- E) Şapka Kanunu
Doğru cevap: C
Çözüm: TBMM 1 Kasım 1922’de saltanatı kaldırdı; böylece uluslararası görüşmelerde iki ayrı Türk hükûmetiyle temsil zemini ortadan kaldırıldı.
TBMM Lozan Barış Antlaşması’nı hangi tarihte onaylamıştır?
- A) 24 Temmuz 1923
- B) 30 Ocak 1923
- C) 23 Nisan 1923
- D) 23 Ağustos 1923
- E) 6 Haziran 1924
Doğru cevap: D
Çözüm: Lozan Barış Antlaşması 24 Temmuz’da imzalandı ve TBMM tarafından 23 Ağustos 1923’te onaylandı; imza ve onay işlemleri ayrı aşamalardır.
Lozan Barış Antlaşması ana metni kaç maddeden oluşmaktadır?
- A) 23
- B) 66
- C) 100
- D) 192
- E) 143
Doğru cevap: E
Çözüm: Lozan Barış Antlaşması’nın ana metni 143 maddeden oluşur; ayrıca nüfus mübadelesi ve Boğazlar gibi konularda ek sözleşme ve belgeler düzenlenmiştir.
Lozan Barış Antlaşması ile tamamen kaldırılan Osmanlı döneminden kalma ayrıcalıklar hangisidir?
- A) Kapitülasyonlar
- B) Misak-ı Millî kararları
- C) Teşkilât-ı Esasiye hükümleri
- D) Millî egemenlik ilkesi
- E) Türkiye’nin dış temsil yetkisi
Doğru cevap: A
Çözüm: Lozan’da kapitülasyonlar kesin biçimde kaldırıldı; bu karar yabancılara tanınmış hukukî ve iktisadi imtiyazların sona erdirilmesi bakımından önemlidir.
Lozan’da kesin çözüme ulaştırılamayıp sonraki görüşmelere bırakılan sınır meselesi hangisidir?
- A) Yunanistan ile Meriç sınırı
- B) Musul ve Irak sınırı
- C) Gökçeada’nın aidiyeti
- D) Bozcaada’nın aidiyeti
- E) Karaağaç’ın devri
Doğru cevap: B
Çözüm: Musul nedeniyle Türkiye-Irak sınırı Lozan’da belirlenemedi; meselenin İngiltere ile daha sonraki görüşmeler yoluyla çözülmesi kararlaştırıldı.
Lozan Barış Antlaşması sonucunda Türk yönetimine dönüşü uluslararası düzeyde kabul edilen bölge hangisidir?
- A) Batı Trakya
- B) On İki Ada
- C) Doğu Trakya
- D) Kıbrıs
- E) Mısır
Doğru cevap: C
Çözüm: Mudanya ile Doğu Trakya’nın devri yolu açılmıştı; Lozan’da Türkiye’nin bu bölgedeki egemenliği uluslararası barış düzeni içinde kabul edildi.
Lozan’daki Türkiye-Yunanistan kara sınırında esas alınan akarsu hangisidir?
- A) Sakarya Nehri
- B) Kızılırmak
- C) Fırat Nehri
- D) Meriç Nehri
- E) Asi Nehri
Doğru cevap: D
Çözüm: Türkiye ile Yunanistan arasında sınırda Meriç Nehri esas alındı; Karaağaç bölgesinin Türkiye’ye bırakılması ayrıca düzenlendi.
Lozan’daki Yunan savaş tazminatı meselesi hangi toprak düzenlemesiyle ilişkilidir?
- A) Musul’un Türkiye’ye verilmesi
- B) On İki Ada’nın Türkiye’ye dönmesi
- C) Karaağaç’ın Türkiye’ye bırakılması
- D) Batı Trakya’nın bütünüyle Türkiye’ye katılması
- E) Kıbrıs’ın bağımsız olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Yunanistan’dan savaş zararları için tazminat istemi tartışılırken Karaağaç’ın Türkiye’ye devri bir uzlaşma unsuru oldu; bütün Ege adaları verilmedi.
Lozan’daki azınlık hükümlerinin temel hukukî yaklaşımı hangisidir?
- A) Bütün vatandaşların farklı yabancı mahkemelere bağlanması
- B) Azınlıkların Osmanlı tebaası olarak kalmasının şart koşulması
- C) Yalnız etnik kökene göre tüm yurttaşların zorla yer değiştirmesi
- D) Türkiye’deki gayrimüslim azınlıkların haklarının korunması ve hukuk önünde eşitlik
- E) Azınlıklara ülke toprakları üzerinde bağımsız egemenlik tanınması
Doğru cevap: D
Çözüm: Lozan’ın azınlık hükümleri Türkiye’deki gayrimüslimlerin haklarını düzenledi; bu hükümler yeni bir bağımsız azınlık devleti kurulması anlamına gelmez.
1923 Türk-Yunan nüfus mübadelesinde Yunanistan tarafındaki başlıca istisna grubu hangisidir?
- A) Girit’teki bütün Rum Ortodoks nüfus
- B) Atina’daki tüm Müslüman nüfus
- C) Selanik’teki tüm yabancı konsoloslar
- D) Ege adalarındaki bütün İtalyan askerleri
- E) Batı Trakya’daki Müslüman Türk nüfus
Doğru cevap: E
Çözüm: Nüfus mübadelesi sözleşmesinde Yunanistan’daki Müslümanlardan Batı Trakya’daki grup mübadele dışında tutuldu; mübadelenin kapsamı din esasına dayanıyordu.
1923 nüfus mübadelesinde Türkiye’deki Rum Ortodoks nüfus açısından istisna hangi yerlerle ilişkilidir?
- A) İstanbul, Gökçeada ve Bozcaada
- B) Ankara, Konya ve Sivas
- C) İzmir, Adana ve Erzurum
- D) Kayseri, Kars ve Diyarbakır
- E) Trabzon, Van ve Bitlis
Doğru cevap: A
Çözüm: Mübadele hükümlerinde İstanbul’daki ve Gökçeada-Bozcaada’daki Rum Ortodoks nüfus için istisna öngörüldü; Anadolu’daki diğer Rum Ortodoks gruplar genel kapsamdaydı.
1923 Lozan Boğazlar rejiminin iki belirleyici düzenlemesi hangisidir?
- A) Boğazların tümüyle kapatılması ve tek taraflı ilhak
- B) Uluslararası komisyon ile belirli bölgelerin askerden arındırılması
- C) İstanbul’un Yunanistan’a devri ve bütün gemi geçişlerinin durması
- D) Boğaz yönetiminin Ermenistan’a devri ve karadan geçiş yasağı
- E) Osmanlı kapitülasyonlarının Boğazlar için yeniden kabulü
Doğru cevap: B
Çözüm: Lozan Boğazlar Sözleşmesi uluslararası komisyon ve askerden arındırılmış alanlar öngördü; bu sistem 1936 Montrö Sözleşmesi ile değiştirildi.
Lozan Boğazlar rejiminin Türkiye lehine değiştirildiği 1936 tarihli sözleşme hangisidir?
- A) Gümrü Antlaşması
- B) Moskova Antlaşması
- C) Montrö Boğazlar Sözleşmesi
- D) Balkan Antantı
- E) Sadabat Paktı
Doğru cevap: C
Çözüm: 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi, 1923 Lozan Boğazlar rejimini değiştirdi ve Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki denetim ve güvenlik yetkilerini güçlendirdi.
Lozan Boğazlar Sözleşmesi’nin 1936 Montrö ile değişmesi hangi tarihsel değerlendirmeyi destekler?
- A) Lozan’dan itibaren Boğazlarda hiçbir uluslararası düzen bulunmadı
- B) 1923 Boğazlar rejimi egemenlik sınırlamaları içeriyordu ve sonradan yeniden düzenlendi
- C) Montrö 1923’te Türkiye’nin bütün sınırlarını iptal etti
- D) Lozan 1936’da yalnız nüfus mübadelesi nedeniyle sona erdi
- E) Boğazlar Komisyonu 1923’te tamamen İngiltere’nin toprak yönetimiydi
Doğru cevap: B
Çözüm: Lozan’da uluslararası komisyon ve askerden arındırılmış alanlar bulunuyordu; Montrö 1936’da Türkiye’nin güvenlik yetkilerini artıran yeni bir Boğazlar düzeni getirdi.
Kıbrıs, Mısır ve Sudan’ın Lozan’daki statüsü hakkında hangi genel sonuç doğrudur?
- A) Üçü de 1923’te doğrudan Türkiye’ye bağlandı
- B) Üçü de Yunanistan’a savaş tazminatı sayıldı
- C) Türkiye önceki Osmanlı egemenlik iddialarından vazgeçmiş, İngiliz konumunu kabul etmiştir
- D) Kıbrıs Musul’la birleştirilip Irak sınırına katıldı
- E) Mısır ve Sudan Lozan’da bağımsız Türk vilayetleri yapıldı
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan’da Türkiye bu bölgelerdeki eski Osmanlı hak iddialarını sona erdirdi; Kıbrıs’ın 1914’te ilan edilen İngiliz ilhakı özellikle tanındı.
1923 Lozan kararlarını, 1947 sonrasındaki ada durumuyla karıştırmayan doğru ifade hangisidir?
- A) 1923’te On İki Ada doğrudan Yunanistan’a Lozan’la verildi
- B) Lozan’da Rodos ve İstanköy Türkiye’ye bağlandı
- C) Lozan Gökçeada ve Bozcaada’yı İtalya’ya bıraktı
- D) 1923’te On İki Ada İtalya’ya ait sayılırken Gökçeada ve Bozcaada Türkiye’de kaldı
- E) 1923’te bütün kuzeydoğu Ege adaları Türkiye’ye katıldı
Doğru cevap: D
Çözüm: On İki Ada’nın 1947’de Yunanistan’a devri ayrı bir tarihsel gelişmedir; Lozan’da bu ada grubunun konumu İtalya’yla ilişkilidir.
Musul ile Hatay’ın Lozan bakımından durumları arasındaki önemli fark hangisidir?
- A) Musul Hatay ile birlikte 1923’te Türkiye’ye katıldı
- B) Hatay konusu doğrudan Milletler Cemiyeti’ne aynı dokuz aylık usulle bırakıldı
- C) Her iki bölge de Gümrü Antlaşması ile Sovyetlere devredildi
- D) Musul ve Hatay sadece On İki Ada protokolünde çözüldü
- E) Musul sınırı açıkça sonraya bırakıldı; Hatay bakımından 1921 Ankara düzenine dayanan Suriye sınırı benimsendi
Doğru cevap: E
Çözüm: Musul için İngiltere’yle görüşme ve gerekirse Milletler Cemiyeti yolu öngörüldü; Hatay ise Fransa’yla 1921 Ankara Antlaşması bağlamında ele alındı.
Lozan’ın “egemenliğin uluslararası tanınması” sonucunu Boğazlar konusunda nasıl sınırlandırmak gerekir?
- A) Türkiye’nin bağımsızlığı kabul edilirken Boğazlar rejiminde uluslararası komisyon ve askerî kısıtlar bulunuyordu
- B) Antlaşma Türkiye’ye hiçbir hukuki bağımsızlık tanımadı
- C) Lozan bütün Boğazları 1923’te Yunanistan’a verdi
- D) Boğazlar tamamen Türkiye dışında bağımsız bir ülke kurdu
- E) Boğazlar hükümleri sadece Kars Antlaşması’nda yer aldı
Doğru cevap: A
Çözüm: Lozan siyasi egemenlik ve bağımsızlığın diplomatik teyididir; ancak 1923 Boğazlar hükümleri Türkiye açısından kısıtlayıcı yanlar taşıyor ve 1936’da değiştiriliyordu.
Lozan Osmanlı kamu borçlarını tamamen ortadan kaldırdığı için Türkiye’nin hiçbir pay üstlenmediği iddiası neden yanlıştır?
- A) Lozan dış borçları yalnız Fransa’ya devretti
- B) Borçların paylaştırılması ilkesi kabul edilerek Türkiye’ye düşen bölümün sorumluluğu sürdü
- C) Türkiye bütün Osmanlı borçlarını Yunanistan’a karşı savaş tazminatına çevirdi
- D) Borçlar 1923’te yabancı okulların bütçesine dönüştürüldü
- E) Osmanlı borçları yalnız Batı Trakya halkına ait sayıldı
Doğru cevap: B
Çözüm: Kapitülasyonların kaldırılması borçların da sıfırlandığı anlamına gelmez; kamu borçları paylaştırıldı, Türkiye kendi payına düşeni üstlendi.
Kapitülasyonların kaldırılması ile yabancıların hukukî ayrıcalıkları arasında nasıl bir bağlantı vardır?
- A) Yabancılara Türkiye’de bağımsız mahkeme kurma hakkı tanındı
- B) Bütün yabancı okullar kendi devletlerinin toprağı sayıldı
- C) Yabancılar lehine eski ayrıcalıklı yargı ve ekonomik imtiyazlar sona erdirilerek egemenlik güçlendirildi
- D) Türkiye ekonomik düzenlemelerini yalnız bir uluslararası komisyona devretti
- E) Kapitülasyonlar Lozan’da yeniden genişletildi
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan’ın 28. maddesi kapitülasyonların kaldırılmasını kabul etti; bu, Türk devletinin yargı ve ekonomik düzenleme alanlarında bağımsızlık yetkisini güçlendirdi.