Lozan görüşmelerinde Yunanistan tarafından Türkiye’ye bırakılan sınır yerleşimi hangisidir?
- A) Selanik
- B) Kavala
- C) Gümülcine
- D) İskeçe
- E) Karaağaç
Doğru cevap: E
Çözüm: Karaağaç ve çevresi Türkiye’ye bırakıldı; bu kazanım Yunanistan’dan istenen savaş zararlarının giderilmesi tartışmasıyla ilişkilidir.
Lozan düzenlemelerinde Türkiye’de kalan iki önemli Ege adası hangileridir?
- A) Gökçeada ve Bozcaada
- B) Rodos ve İstanköy
- C) Sakız ve Midilli
- D) Sisam ve Nikarya
- E) Limni ve Semadirek
Doğru cevap: A
Çözüm: Gökçeada (İmroz) ve Bozcaada Türkiye’ye bırakıldı; Rodos ve İstanköy dâhil On İki Ada o dönemde İtalya’nın egemenliğindeydi.
Lozan sırasında On İki Ada’nın egemenliği hangi devlete bırakılmıştı?
- A) Türkiye
- B) İtalya
- C) Yunanistan
- D) Sovyet Rusya
- E) Bulgaristan
Doğru cevap: B
Çözüm: 1923 Lozan düzeninde On İki Ada İtalya’nın egemenliğinde kaldı; adaların 1947’de Yunanistan’a devrini 1923 şartlarıyla karıştırmamak gerekir.
Lozan Boğazlar düzenlemesinde Boğazlar Komisyonu’nun başkanı hangi taraftandı?
- A) İngiliz temsilci
- B) Fransız temsilci
- C) Türk temsilci
- D) Yunan temsilci
- E) Japon temsilci
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan Boğazlar Sözleşmesi uluslararası bir komisyon oluşturdu ve başkanlığını Türk temsilci üstlendi; 1936 Montrö ile rejim değişecektir.
Lozan’da Türk-Rum nüfus mübadelesine ilişkin sözleşme hangi tarihte imzalanmıştır?
- A) 24 Temmuz 1923
- B) 23 Ağustos 1923
- C) 1 Kasım 1922
- D) 30 Ocak 1923
- E) 6 Haziran 1924
Doğru cevap: D
Çözüm: Türk ve Rum nüfus mübadelesine ilişkin özel sözleşme 30 Ocak 1923’te, ana Lozan Barış Antlaşması’nın imzasından aylar önce düzenlendi.
Lozan Barış Antlaşması uluslararası onay sürecinden sonra hangi tarihte yürürlüğe girmiştir?
- A) 24 Temmuz 1923
- B) 23 Ağustos 1923
- C) 30 Ocak 1923
- D) 20 Kasım 1922
- E) 6 Haziran 1924
Doğru cevap: E
Çözüm: Lozan 24 Temmuz 1923’te imzalandı, TBMM 23 Ağustos’ta onayladı ve gerekli uluslararası onay işlemlerinden sonra 6 Haziran 1924’te yürürlüğe girdi.
Lozan görüşmelerinde Doğu Anadolu’da bağımsız bir Ermeni devleti kurulması önerileri konusunda Türk heyetinin tutumu hangisidir?
- A) Öneriyi görüşmesiz ve koşulsuz kabul etmek
- B) Doğu Anadolu’yu İngiltere’nin sömürgesi ilan etmek
- C) Ermeni devleti için yalnız Musul’u önermek
- D) Ülke içinde yeni bir Ermeni devletinin kurulmasını kabul etmemek
- E) 1921 Kars Antlaşması’nı tamamen iptal etmek
Doğru cevap: D
Çözüm: TBMM’nin Lozan heyetine verdiği temel talimatlar arasında Anadolu’da bir Ermeni devleti oluşturulmasına izin vermeme tutumu bulunuyordu.
Lozan’da Musul konusunda öngörülen çözüm usulü hangisidir?
- A) Sınırın doğrudan TBMM’de tek taraflı ilan edilmesi
- B) Yunanistan’la nüfus mübadelesiyle çözülmesi
- C) Boğazlar Komisyonu’nun Musul valisini ataması
- D) Karaağaç’ın Musul’a karşı değiştirilmesi
- E) Türkiye ile İngiltere’nin ikili görüşmesi; sonuç çıkmazsa Milletler Cemiyeti
Doğru cevap: E
Çözüm: Musul sınırı anlaşmazlığı için antlaşmanın yürürlüğünden itibaren dokuz aylık ikili görüşme süresi öngörüldü; anlaşma olmazsa konu Milletler Cemiyeti’ne gidecekti.
Lozan’daki Ege adaları kararları hangi eşleştirmeyle doğru verilmiştir?
- A) Gökçeada-Bozcaada Türkiye; On İki Ada İtalya; bazı kuzeydoğu Ege adaları Yunanistan
- B) Gökçeada-Bozcaada İtalya; On İki Ada Türkiye; Sakız İngiltere
- C) Gökçeada-Bozcaada Yunanistan; On İki Ada Bulgaristan; Midilli Türkiye
- D) Tüm Ege adaları Türkiye; Kıbrıs İtalya; Rodos Yunanistan
- E) On İki Ada Sovyetler; Bozcaada Fransa; Limni Türkiye
Doğru cevap: A
Çözüm: Lozan’da Gökçeada ve Bozcaada Türkiye’ye bırakıldı; On İki Ada o sırada İtalya’ya, bazı kuzeydoğu Ege adaları Yunanistan’a ait sayıldı.
Lozan sonrasında İstanbul’daki Rum Ortodoks Patrikhanesinin konumu hangi ilkeyle açıklanabilir?
- A) Türkiye’nin dış politikasını yönetme yetkisi
- B) Dinî kurum olarak faaliyet; Türkiye’nin egemenliği üzerinde siyasi yetki bulunmaması
- C) Azınlıklara bağımsız sınır çizme hakkı
- D) Osmanlı saltanatını yeniden kurma görevi
- E) İstanbul’da yabancı askerî hükûmet oluşturma hakkı
Doğru cevap: B
Çözüm: Patrikhane İstanbul’da kalmış olmakla birlikte Türkiye’nin egemenliğini sınırlayan ayrı bir siyasi devlet makamı olarak tanınmadı; dinî işlev esası korundu.
Lozan Antlaşması ile Cumhuriyetin ilanı arasındaki tarihsel ilişki hangisidir?
- A) Lozan Cumhuriyet ilanından bir yıl sonra imzalandı
- B) Cumhuriyet 1922 Mudanya’da ilan edildi
- C) Lozan 24 Temmuz’da imzalandı, Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edildi
- D) Lozan 1919 Amasya Genelgesi’nin adıydı
- E) Cumhuriyetin ilanı nüfus mübadelesi sözleşmesinin tek maddesidir
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan’da Türkiye’nin uluslararası konumu tanınırken Cumhuriyet yönetimi 29 Ekim 1923’te ilan edildi; antlaşma ile rejim ilanı aynı olay değildir.
Lozan ile Sevr antlaşmaları arasındaki temel fark hangi seçenekte doğru ifade edilir?
- A) Sevr 1923’te İsmet Paşa tarafından imzalandı
- B) Lozan İngiltere’nin Türkiye üzerindeki mandasını kurdu
- C) İki metin de 1936 Montrö’nün aynısıdır
- D) Sevr dayatılan ve Osmanlı tarafından onaylanmamış bir düzen; Lozan bağımsız Türkiye’nin müzakere ettiği barıştır
- E) Sevr Anadolu’dan tüm yabancı kuvvetleri koşulsuz çıkardı
Doğru cevap: D
Çözüm: 10 Ağustos 1920 Sevr metni Osmanlı üzerinde ağır kısıtlamalar öngörüyordu ve uygulanabilir bir barış düzeni oluşturmadı; Lozan egemenliği tescil etti.
Mudanya Ateşkesi ile Lozan Barış Antlaşması arasındaki hukukî ayrım hangisidir?
- A) Mudanya 1923 azınlık sözleşmesi; Lozan 1922 askerî çekilme emri
- B) İkisi de yalnız vergi indirimi metnidir
- C) Mudanya Lozan’dan sonra 1936’da yapılmıştır
- D) Lozan sadece İnönü muharebelerini durduran kısa ateşkestir
- E) Mudanya 1922 ateşkes düzeni; Lozan 1923 kapsamlı barış antlaşması
Doğru cevap: E
Çözüm: Mudanya 11 Ekim 1922’de silahlı çatışmaları durdurma ve devir koşullarını düzenledi; Lozan ise 24 Temmuz 1923’te kapsamlı uluslararası barış şartlarını belirledi.
1921 Moskova ve Kars antlaşmaları ile 1923 Lozan’ın sınır diplomasisi bakımından farklı konumu hangisidir?
- A) Moskova ve Kars yalnız Ege adalarını paylaştırdı
- B) Lozan Ermenistan’la 1920’de imzalanan ilk doğu antlaşmasıdır
- C) Üçü de sadece 1936 Boğazlar hükümleridir
- D) Moskova ve Kars doğu sınırıyla; Lozan başta batı sınırı ve genel barış düzeniyle ilişkilidir
- E) Moskova ile Kars 1923 Lozan’ın aynı gün imzalanan ekleridir
Doğru cevap: D
Çözüm: Moskova ve Kars 1921’de doğu sınırını diplomatik olarak düzenlerken Lozan 1923’te kapsamlı barış ve başka sınır sorunlarını ele aldı.
Türk-Yunan nüfus mübadelesini yalnız “etnik Türkler ve etnik Yunanlar değiştirildi” diye anlatmak neden eksiktir?
- A) Mübadele yalnız kamu görevlilerinin maaşlarını düzenlemiştir
- B) Sözleşme 1918’de Osmanlı padişahınca hazırlanmıştır
- C) Mübadele yalnız askerî malzemelerin değiştirilmesini kapsar
- D) Hiçbir istisna bulunmadan bütün ülke nüfusu değiştirilmiştir
- E) Sözleşmenin ana ölçütü Müslüman ve Rum Ortodoks dinî topluluklarıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: 30 Ocak 1923 mübadele sözleşmesi Yunanistan’daki Müslümanlar ve Türkiye’deki Rum Ortodokslar üzerinden kurulmuştur; bazı yerleşimler istisnadır.
Lozan Konferansı’nın katılımını değerlendirirken ABD’nin konumuna ilişkin doğru ayrım hangisidir?
- A) ABD konferansa gözlemci olarak katıldı; ana barış antlaşmasının imzacılarından biri değildi
- B) ABD 1923 barış metnini Türkiye adına imzaladı
- C) ABD Boğazlar Komisyonu’nun tek başkanıydı
- D) ABD 1922’de Osmanlı saltanatını kaldırdı
- E) ABD yalnız 1936 Montrö’nün ev sahibi devleti oldu
Doğru cevap: A
Çözüm: ABD Lozan Konferansı’nda gözlemci statüsündeydi; temel barış antlaşmasının imzacı devletleri listesinde ABD yer almaz.
Lozan Barış Antlaşması’nın imzacıları arasında Avrupa dışından bulunan devlet hangisidir?
- A) Brezilya
- B) Japonya
- C) Kanada
- D) Çin
- E) Hindistan
Doğru cevap: B
Çözüm: Japonya, Lozan ana barış düzeninin imzacıları arasında yer almıştır; bu ayrıntı yalnız komşu devletlerin katıldığı bir toplantı varsayımını çürütür.
Lozan görüşmelerinde 4 Şubat 1923 kesintisini doğuran temel uyuşmazlık alanı hangisidir?
- A) Kars’ta Ermenistan’la 1920 savaşının tekrar başlaması
- B) İzmir’in 1919’da işgal edilmesi
- C) Kapitülasyonlar ve bağlantılı adli-ekonomik egemenlik meseleleri
- D) Mısır’da 1914’te bağımsızlık ilanı
- E) Sakarya Meydan Muharebesi’nin aynı gün başlaması
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan’ın ilk dönemindeki kesinti, özellikle kapitülasyonlar ve yabancılara tanınacak hukukî-ekonomik ayrıcalıklar üzerindeki derin görüş ayrılıklarından kaynaklandı.
Barış konferansının Lozan’da yapılmasıyla Türkiye’nin imza tarihi ve Cumhuriyetin ilanı arasındaki doğru ilişki hangisidir?
- A) Konferans Ankara’da yapıldı, Cumhuriyet 24 Temmuz’da ilan edildi
- B) Konferans İzmir’de yapıldı, antlaşma 1921’de imzalandı
- C) Lozan Cumhuriyet ilanından sonra 1924’te ilk kez toplandı
- D) Konferans İsviçre’de yapıldı, antlaşma 24 Temmuz 1923’te imzalandı, Cumhuriyet 29 Ekim’de ilan edildi
- E) Cumhuriyet 1922 Mudanya görüşmeleri sonunda Lozan’da ilan edildi
Doğru cevap: D
Çözüm: Lozan toplantısı ve antlaşma imzası Türkiye’nin uluslararası statüsüyle ilgilidir; 29 Ekim 1923 Cumhuriyet ilanı ise ayrı bir iç siyasal karardır.
Lozan’ın Millî Mücadele açısından “siyasi sonuç” olarak değerlendirilmesini en güçlü biçimde açıklayan seçenek hangisidir?
- A) Sakarya’nın 1923’te tekrar savaşılması
- B) TBMM’nin saltanatı 1924’te yeniden ilan etmesi
- C) Bütün Osmanlı kapitülasyonlarının genişletilmesi
- D) Musul ve Hatay’ın 1923’te koşulsuz Türkiye’ye katılması
- E) Askerî zaferlerin ardından yeni Türk devletinin bağımsızlığının uluslararası barış düzeninde tanınması
Doğru cevap: E
Çözüm: Lozan, askerî mücadelenin ardından yeni Türk devletinin egemenlik ve bağımsızlık iddiasının uluslararası antlaşmada karşılık bulmasını sağladı; bazı sorunlar sürmüştür.