Lozan Türk heyetinde İsmet Paşa dışında önde gelen iki temsilci kimlerdir?
- A) Dr. Rıza Nur ve Hasan Saka
- B) Bekir Sami Bey ve Tevfik Paşa
- C) Sütçü İmam ve Şahin Bey
- D) Kâzım Karabekir ve Ali Saip Bey
- E) Enver Paşa ve Cemal Paşa
Doğru cevap: A
Çözüm: Lozan heyetinin başkanı İsmet Paşa, diğer iki önemli delege Dr. Rıza Nur ve Hasan Saka idi; Bekir Sami Bey Londra Konferansı’yla ilişkilidir.
Lozan Konferansı’nın iki döneme ayrılmasının en doğru kronolojik açıklaması hangisidir?
- A) Şubat 1923’te başladı, 1925’te tamamen bitti
- B) Kasım 1922’de açıldı, Şubat 1923’te kesildi, Nisan 1923’te yeniden başladı
- C) 1921’de Londra’da açıldı, 1922’de İzmir’de tamamlandı
- D) İlk dönem 1924’te başladı, ikinci dönem 1936’da bitti
- E) Kesinti olmadan yalnız Temmuz 1923 boyunca sürdü
Doğru cevap: B
Çözüm: Lozan görüşmeleri 20 Kasım 1922’de başladı; 4 Şubat 1923’te ara verildi ve 23 Nisan 1923’te yeniden açılarak Temmuz’daki imzayla sonuçlandı.
Lozan’da Türkiye’nin Kıbrıs üzerindeki konumuna ilişkin hangi karar alınmıştır?
- A) Kıbrıs Türkiye’ye geri verildi
- B) Ada hemen Yunanistan’a bırakıldı
- C) İngiltere’nin 1914’te ilan ettiği Kıbrıs ilhakı tanındı
- D) Ada Milletler Cemiyeti’nin doğrudan yönetimine alındı
- E) Kıbrıs sorunu Lozan’da hiç ele alınmadı
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan hükümleri Türkiye’nin İngiltere tarafından 1914’te ilan edilen Kıbrıs ilhakını tanımasını içerdi; Kıbrıs Türkiye’ye bırakılmadı.
Lozan’da Türkiye-Suriye sınırının düzenlenmesinde hangi önceki belge esas alınmıştır?
- A) 3 Aralık 1920 Gümrü Antlaşması
- B) 16 Mart 1921 Moskova Antlaşması
- C) 11 Ekim 1922 Mudanya Ateşkesi
- D) 20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması
- E) 30 Ocak 1923 Mübadele Sözleşmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Türkiye-Suriye sınırı için 1921’de Fransa ile yapılan Ankara Antlaşması’nın çizdiği hat esas alındı; bu durum Musul’daki çözümsüzlükten farklıdır.
Lozan sonrasında Hatay/İskenderun sancağı için hangi değerlendirme doğrudur?
- A) Lozan imzalanır imzalanmaz il oldu
- B) Doğu Trakya ile aynı şekilde 1922’de teslim edildi
- C) Kars Antlaşması’yla Yunanistan’a bırakıldı
- D) Bölgeye ait bütün meseleler 1923’te kesin biçimde sonlandı
- E) Lozan’da Türkiye’ye katılmadı; konumu daha sonraki diplomatik süreçlere konu oldu
Doğru cevap: E
Çözüm: Lozan Türkiye-Suriye sınırında 1921 Ankara düzenini temel aldı; Hatay Türkiye’ye ancak 1939’da katıldı, bu iki tarihi birleştirmemek gerekir.
Lozan’ın yabancı okullar ve kurumlar üzerindeki Türk egemenliği bakımından yansıması hangisidir?
- A) Yabancı kurumların Türkiye’nin yürürlükteki hukuk düzenine tabi olması
- B) Her yabancı okulun ayrı bir devlet toprağı sayılması
- C) Yabancı okullara diplomatik yargı ayrıcalığı tanınması
- D) Türk makamlarının eğitim konusunda yetkisiz kalması
- E) Bütün eğitim kurumlarının İtilaf yönetimine devri
Doğru cevap: A
Çözüm: Lozan sonrasında eğitim alanındaki yabancı kurumlar da Türk devletinin hukukî düzenine tabi olmak zorundaydı; kapitülasyon mantığına dönüş kabul edilmedi.
Lozan’da Osmanlı Devleti’nden kalan kamu borçları konusunda temel yaklaşım ne olmuştur?
- A) Bütün borçların karşılıksız ve tek taraflı silinmesi
- B) Borçların ilgili devletler arasında paylaştırılması ve Türkiye’nin kendi payını üstlenmesi
- C) Tüm borcun sadece Yunanistan’a yüklenmesi
- D) Borçların doğrudan Osmanlı padişahına kişisel olarak devri
- E) İtilaf devletlerinin Türkiye’ye sınırsız borç ödeme taahhüdü
Doğru cevap: B
Çözüm: Osmanlı kamu borçları, imparatorluktan ayrılan ülkelere paylaştırılma ilkesi çerçevesinde ele alındı; Türkiye borçların kendi payından sorumlu olmayı kabul etti.
Lozan’daki Yunan savaş tazminatı meselesi hangi toprak düzenlemesiyle ilişkilidir?
- A) Musul’un Türkiye’ye verilmesi
- B) On İki Ada’nın Türkiye’ye dönmesi
- C) Karaağaç’ın Türkiye’ye bırakılması
- D) Batı Trakya’nın bütünüyle Türkiye’ye katılması
- E) Kıbrıs’ın bağımsız olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Yunanistan’dan savaş zararları için tazminat istemi tartışılırken Karaağaç’ın Türkiye’ye devri bir uzlaşma unsuru oldu; bütün Ege adaları verilmedi.
Lozan’daki azınlık hükümlerinin temel hukukî yaklaşımı hangisidir?
- A) Bütün vatandaşların farklı yabancı mahkemelere bağlanması
- B) Azınlıkların Osmanlı tebaası olarak kalmasının şart koşulması
- C) Yalnız etnik kökene göre tüm yurttaşların zorla yer değiştirmesi
- D) Türkiye’deki gayrimüslim azınlıkların haklarının korunması ve hukuk önünde eşitlik
- E) Azınlıklara ülke toprakları üzerinde bağımsız egemenlik tanınması
Doğru cevap: D
Çözüm: Lozan’ın azınlık hükümleri Türkiye’deki gayrimüslimlerin haklarını düzenledi; bu hükümler yeni bir bağımsız azınlık devleti kurulması anlamına gelmez.
1923 Türk-Yunan nüfus mübadelesinde Yunanistan tarafındaki başlıca istisna grubu hangisidir?
- A) Girit’teki bütün Rum Ortodoks nüfus
- B) Atina’daki tüm Müslüman nüfus
- C) Selanik’teki tüm yabancı konsoloslar
- D) Ege adalarındaki bütün İtalyan askerleri
- E) Batı Trakya’daki Müslüman Türk nüfus
Doğru cevap: E
Çözüm: Nüfus mübadelesi sözleşmesinde Yunanistan’daki Müslümanlardan Batı Trakya’daki grup mübadele dışında tutuldu; mübadelenin kapsamı din esasına dayanıyordu.
1923 nüfus mübadelesinde Türkiye’deki Rum Ortodoks nüfus açısından istisna hangi yerlerle ilişkilidir?
- A) İstanbul, Gökçeada ve Bozcaada
- B) Ankara, Konya ve Sivas
- C) İzmir, Adana ve Erzurum
- D) Kayseri, Kars ve Diyarbakır
- E) Trabzon, Van ve Bitlis
Doğru cevap: A
Çözüm: Mübadele hükümlerinde İstanbul’daki ve Gökçeada-Bozcaada’daki Rum Ortodoks nüfus için istisna öngörüldü; Anadolu’daki diğer Rum Ortodoks gruplar genel kapsamdaydı.
1923 Lozan Boğazlar rejiminin iki belirleyici düzenlemesi hangisidir?
- A) Boğazların tümüyle kapatılması ve tek taraflı ilhak
- B) Uluslararası komisyon ile belirli bölgelerin askerden arındırılması
- C) İstanbul’un Yunanistan’a devri ve bütün gemi geçişlerinin durması
- D) Boğaz yönetiminin Ermenistan’a devri ve karadan geçiş yasağı
- E) Osmanlı kapitülasyonlarının Boğazlar için yeniden kabulü
Doğru cevap: B
Çözüm: Lozan Boğazlar Sözleşmesi uluslararası komisyon ve askerden arındırılmış alanlar öngördü; bu sistem 1936 Montrö Sözleşmesi ile değiştirildi.
Lozan Boğazlar rejiminin Türkiye lehine değiştirildiği 1936 tarihli sözleşme hangisidir?
- A) Gümrü Antlaşması
- B) Moskova Antlaşması
- C) Montrö Boğazlar Sözleşmesi
- D) Balkan Antantı
- E) Sadabat Paktı
Doğru cevap: C
Çözüm: 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi, 1923 Lozan Boğazlar rejimini değiştirdi ve Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki denetim ve güvenlik yetkilerini güçlendirdi.
Lozan görüşmelerinde Doğu Anadolu’da bağımsız bir Ermeni devleti kurulması önerileri konusunda Türk heyetinin tutumu hangisidir?
- A) Öneriyi görüşmesiz ve koşulsuz kabul etmek
- B) Doğu Anadolu’yu İngiltere’nin sömürgesi ilan etmek
- C) Ermeni devleti için yalnız Musul’u önermek
- D) Ülke içinde yeni bir Ermeni devletinin kurulmasını kabul etmemek
- E) 1921 Kars Antlaşması’nı tamamen iptal etmek
Doğru cevap: D
Çözüm: TBMM’nin Lozan heyetine verdiği temel talimatlar arasında Anadolu’da bir Ermeni devleti oluşturulmasına izin vermeme tutumu bulunuyordu.
Lozan’da Musul konusunda öngörülen çözüm usulü hangisidir?
- A) Sınırın doğrudan TBMM’de tek taraflı ilan edilmesi
- B) Yunanistan’la nüfus mübadelesiyle çözülmesi
- C) Boğazlar Komisyonu’nun Musul valisini ataması
- D) Karaağaç’ın Musul’a karşı değiştirilmesi
- E) Türkiye ile İngiltere’nin ikili görüşmesi; sonuç çıkmazsa Milletler Cemiyeti
Doğru cevap: E
Çözüm: Musul sınırı anlaşmazlığı için antlaşmanın yürürlüğünden itibaren dokuz aylık ikili görüşme süresi öngörüldü; anlaşma olmazsa konu Milletler Cemiyeti’ne gidecekti.
Lozan’daki Ege adaları kararları hangi eşleştirmeyle doğru verilmiştir?
- A) Gökçeada-Bozcaada Türkiye; On İki Ada İtalya; bazı kuzeydoğu Ege adaları Yunanistan
- B) Gökçeada-Bozcaada İtalya; On İki Ada Türkiye; Sakız İngiltere
- C) Gökçeada-Bozcaada Yunanistan; On İki Ada Bulgaristan; Midilli Türkiye
- D) Tüm Ege adaları Türkiye; Kıbrıs İtalya; Rodos Yunanistan
- E) On İki Ada Sovyetler; Bozcaada Fransa; Limni Türkiye
Doğru cevap: A
Çözüm: Lozan’da Gökçeada ve Bozcaada Türkiye’ye bırakıldı; On İki Ada o sırada İtalya’ya, bazı kuzeydoğu Ege adaları Yunanistan’a ait sayıldı.
Lozan sonrasında İstanbul’daki Rum Ortodoks Patrikhanesinin konumu hangi ilkeyle açıklanabilir?
- A) Türkiye’nin dış politikasını yönetme yetkisi
- B) Dinî kurum olarak faaliyet; Türkiye’nin egemenliği üzerinde siyasi yetki bulunmaması
- C) Azınlıklara bağımsız sınır çizme hakkı
- D) Osmanlı saltanatını yeniden kurma görevi
- E) İstanbul’da yabancı askerî hükûmet oluşturma hakkı
Doğru cevap: B
Çözüm: Patrikhane İstanbul’da kalmış olmakla birlikte Türkiye’nin egemenliğini sınırlayan ayrı bir siyasi devlet makamı olarak tanınmadı; dinî işlev esası korundu.
Lozan Antlaşması ile Cumhuriyetin ilanı arasındaki tarihsel ilişki hangisidir?
- A) Lozan Cumhuriyet ilanından bir yıl sonra imzalandı
- B) Cumhuriyet 1922 Mudanya’da ilan edildi
- C) Lozan 24 Temmuz’da imzalandı, Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edildi
- D) Lozan 1919 Amasya Genelgesi’nin adıydı
- E) Cumhuriyetin ilanı nüfus mübadelesi sözleşmesinin tek maddesidir
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan’da Türkiye’nin uluslararası konumu tanınırken Cumhuriyet yönetimi 29 Ekim 1923’te ilan edildi; antlaşma ile rejim ilanı aynı olay değildir.
Lozan ile Sevr antlaşmaları arasındaki temel fark hangi seçenekte doğru ifade edilir?
- A) Sevr 1923’te İsmet Paşa tarafından imzalandı
- B) Lozan İngiltere’nin Türkiye üzerindeki mandasını kurdu
- C) İki metin de 1936 Montrö’nün aynısıdır
- D) Sevr dayatılan ve Osmanlı tarafından onaylanmamış bir düzen; Lozan bağımsız Türkiye’nin müzakere ettiği barıştır
- E) Sevr Anadolu’dan tüm yabancı kuvvetleri koşulsuz çıkardı
Doğru cevap: D
Çözüm: 10 Ağustos 1920 Sevr metni Osmanlı üzerinde ağır kısıtlamalar öngörüyordu ve uygulanabilir bir barış düzeni oluşturmadı; Lozan egemenliği tescil etti.
Mudanya Ateşkesi ile Lozan Barış Antlaşması arasındaki hukukî ayrım hangisidir?
- A) Mudanya 1923 azınlık sözleşmesi; Lozan 1922 askerî çekilme emri
- B) İkisi de yalnız vergi indirimi metnidir
- C) Mudanya Lozan’dan sonra 1936’da yapılmıştır
- D) Lozan sadece İnönü muharebelerini durduran kısa ateşkestir
- E) Mudanya 1922 ateşkes düzeni; Lozan 1923 kapsamlı barış antlaşması
Doğru cevap: E
Çözüm: Mudanya 11 Ekim 1922’de silahlı çatışmaları durdurma ve devir koşullarını düzenledi; Lozan ise 24 Temmuz 1923’te kapsamlı uluslararası barış şartlarını belirledi.