Lozan Konferansı’nın açılışı, kesilmesi, yeniden başlaması, imzası ve TBMM onayı hangi sıradadır?
- A) 20 Kasım 1922 → 4 Şubat 1923 → 23 Nisan 1923 → 24 Temmuz 1923 → 23 Ağustos 1923
- B) 23 Nisan 1923 → 20 Kasım 1922 → 24 Temmuz 1923 → 4 Şubat 1923 → 23 Ağustos 1923
- C) 4 Şubat 1923 → 20 Kasım 1922 → 23 Ağustos 1923 → 23 Nisan 1923 → 24 Temmuz 1923
- D) 24 Temmuz 1923 → 23 Nisan 1923 → 4 Şubat 1923 → 20 Kasım 1922 → 23 Ağustos 1923
- E) 23 Ağustos 1923 → 4 Şubat 1923 → 23 Nisan 1923 → 24 Temmuz 1923 → 20 Kasım 1922
Doğru cevap: A
Çözüm: Lozan takvimi Kasım açılışından Şubat kesintisine, Nisan ikinci döneme, Temmuz imzasına ve Ağustos TBMM onayına ilerler; tarihlerin işlevleri farklıdır.
Lozan için “24 Temmuz 1923”, “23 Ağustos 1923” ve “6 Haziran 1924” tarihleri sırasıyla neyi gösterir?
- A) Yürürlüğe giriş, imza, ilk toplantı
- B) İmza, TBMM onayı, yürürlüğe giriş
- C) TBMM onayı, nüfus mübadelesi, ateşkes
- D) Saltanatın kaldırılması, imza, Cumhuriyet ilanı
- E) İlk toplantı, ara verme, ikinci dönem
Doğru cevap: B
Çözüm: Lozan Barış Antlaşması önce imzalandı, ardından TBMM tarafından onaylandı ve gerekli uluslararası onay belgeleri tamamlandığında 1924’te yürürlüğe girdi.
Türk-Yunan nüfus mübadelesi sözleşmesinin ana barış metniyle zaman ilişkisi hangisidir?
- A) Mübadele yalnız 1936 Montrö sırasında kabul edildi
- B) Mübadele ancak 1926 Musul görüşmeleriyle başladı
- C) 30 Ocak 1923 mübadele sözleşmesi, 24 Temmuz 1923 barış imzasından öncedir
- D) 30 Ocak 1923 antlaşma değil Lozan’ın yürürlük tarihidir
- E) Ana barış 1922 Kasım’da imzalandı, mübadele 1924’te yapıldı
Doğru cevap: C
Çözüm: Nüfus mübadelesine ilişkin özel Türk-Yunan sözleşmesi 30 Ocak 1923’te imzalandı; Lozan’ın ana barış metni 24 Temmuz 1923 tarihlidir.
Lozan mübadele düzenlemesinde Yunanistan ve Türkiye bakımından istisnalar nasıl eşleşir?
- A) Yunanistan’da Atina Türkleri ile Türkiye’de Ankara Rumları
- B) Yunanistan’da Girit Rumları ile Türkiye’de tüm Anadolu Rumları
- C) Yunanistan’da Rodos İtalyanları ile Türkiye’de bütün Osmanlı görevlileri
- D) Batı Trakya Müslümanları ile İstanbul, Gökçeada ve Bozcaada Rum Ortodoksları
- E) Yunanistan’da Selanik Rumları ile Türkiye’de Kars Ermenileri
Doğru cevap: D
Çözüm: Mübadele din esaslı olup Batı Trakya’daki Müslümanlar ve Türkiye’deki belirli Rum Ortodoks toplulukları istisna tutuldu; bütün topluluklar zorunlu göçe tabi değildi.
Lozan azınlık hükümleriyle ilgili “Türkiye’de bütün etnik gruplar otomatik olarak mübadele edildi” görüşü neden yanlıştır?
- A) Lozan bütün Osmanlı dinlerini tek bir devlet olarak kurdu
- B) Mübadele sözleşmesi yalnız toprak vergilerini düzenledi
- C) Azınlıklarla ilgili hiçbir metin bulunmamaktadır
- D) Mübadele tüm vatandaşların aynı gün zorunlu yer değiştirmesidir
- E) Azınlık koruması ve mübadele farklı düzenlemelerdir; mübadelenin ana ölçütü dinî aidiyettir
Doğru cevap: E
Çözüm: Lozan’daki azınlık statüsü bir haklar düzenidir; nüfus mübadelesi ise Türkiye’deki Rum Ortodokslar ve Yunanistan’daki Müslümanları belli istisnalarla kapsar.
Yunanistan’dan istenen savaş zararlarının giderilmesi bağlamında Karaağaç düzenlemesinin özelliği nedir?
- A) Para ödemesine alternatif toprak bırakma uzlaşması niteliği taşıması
- B) Türkiye’nin Karaağaç’ı Yunanistan’a borç karşılığı vermesi
- C) Musul karşılığında Karaağaç’ın İngiltere’ye devri
- D) Karaağaç’ın Sovyet Rusya sınırına dâhil edilmesi
- E) Yunanistan’ın bütün Ege adalarını tazminat olarak vermesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Savaş tazminatı konusunda müzakereler sonucunda Karaağaç Türkiye’ye bırakıldı; bunu Yunanistan’ın nakit olarak tüm zararı ödediği şeklinde okumak doğru değildir.
Lozan Boğazlar Sözleşmesi’nin 1936 Montrö ile değişmesi hangi tarihsel değerlendirmeyi destekler?
- A) Lozan’dan itibaren Boğazlarda hiçbir uluslararası düzen bulunmadı
- B) 1923 Boğazlar rejimi egemenlik sınırlamaları içeriyordu ve sonradan yeniden düzenlendi
- C) Montrö 1923’te Türkiye’nin bütün sınırlarını iptal etti
- D) Lozan 1936’da yalnız nüfus mübadelesi nedeniyle sona erdi
- E) Boğazlar Komisyonu 1923’te tamamen İngiltere’nin toprak yönetimiydi
Doğru cevap: B
Çözüm: Lozan’da uluslararası komisyon ve askerden arındırılmış alanlar bulunuyordu; Montrö 1936’da Türkiye’nin güvenlik yetkilerini artıran yeni bir Boğazlar düzeni getirdi.
Kıbrıs, Mısır ve Sudan’ın Lozan’daki statüsü hakkında hangi genel sonuç doğrudur?
- A) Üçü de 1923’te doğrudan Türkiye’ye bağlandı
- B) Üçü de Yunanistan’a savaş tazminatı sayıldı
- C) Türkiye önceki Osmanlı egemenlik iddialarından vazgeçmiş, İngiliz konumunu kabul etmiştir
- D) Kıbrıs Musul’la birleştirilip Irak sınırına katıldı
- E) Mısır ve Sudan Lozan’da bağımsız Türk vilayetleri yapıldı
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan’da Türkiye bu bölgelerdeki eski Osmanlı hak iddialarını sona erdirdi; Kıbrıs’ın 1914’te ilan edilen İngiliz ilhakı özellikle tanındı.
1923 Lozan kararlarını, 1947 sonrasındaki ada durumuyla karıştırmayan doğru ifade hangisidir?
- A) 1923’te On İki Ada doğrudan Yunanistan’a Lozan’la verildi
- B) Lozan’da Rodos ve İstanköy Türkiye’ye bağlandı
- C) Lozan Gökçeada ve Bozcaada’yı İtalya’ya bıraktı
- D) 1923’te On İki Ada İtalya’ya ait sayılırken Gökçeada ve Bozcaada Türkiye’de kaldı
- E) 1923’te bütün kuzeydoğu Ege adaları Türkiye’ye katıldı
Doğru cevap: D
Çözüm: On İki Ada’nın 1947’de Yunanistan’a devri ayrı bir tarihsel gelişmedir; Lozan’da bu ada grubunun konumu İtalya’yla ilişkilidir.
Musul ile Hatay’ın Lozan bakımından durumları arasındaki önemli fark hangisidir?
- A) Musul Hatay ile birlikte 1923’te Türkiye’ye katıldı
- B) Hatay konusu doğrudan Milletler Cemiyeti’ne aynı dokuz aylık usulle bırakıldı
- C) Her iki bölge de Gümrü Antlaşması ile Sovyetlere devredildi
- D) Musul ve Hatay sadece On İki Ada protokolünde çözüldü
- E) Musul sınırı açıkça sonraya bırakıldı; Hatay bakımından 1921 Ankara düzenine dayanan Suriye sınırı benimsendi
Doğru cevap: E
Çözüm: Musul için İngiltere’yle görüşme ve gerekirse Milletler Cemiyeti yolu öngörüldü; Hatay ise Fransa’yla 1921 Ankara Antlaşması bağlamında ele alındı.
Lozan’ın “egemenliğin uluslararası tanınması” sonucunu Boğazlar konusunda nasıl sınırlandırmak gerekir?
- A) Türkiye’nin bağımsızlığı kabul edilirken Boğazlar rejiminde uluslararası komisyon ve askerî kısıtlar bulunuyordu
- B) Antlaşma Türkiye’ye hiçbir hukuki bağımsızlık tanımadı
- C) Lozan bütün Boğazları 1923’te Yunanistan’a verdi
- D) Boğazlar tamamen Türkiye dışında bağımsız bir ülke kurdu
- E) Boğazlar hükümleri sadece Kars Antlaşması’nda yer aldı
Doğru cevap: A
Çözüm: Lozan siyasi egemenlik ve bağımsızlığın diplomatik teyididir; ancak 1923 Boğazlar hükümleri Türkiye açısından kısıtlayıcı yanlar taşıyor ve 1936’da değiştiriliyordu.
Lozan Osmanlı kamu borçlarını tamamen ortadan kaldırdığı için Türkiye’nin hiçbir pay üstlenmediği iddiası neden yanlıştır?
- A) Lozan dış borçları yalnız Fransa’ya devretti
- B) Borçların paylaştırılması ilkesi kabul edilerek Türkiye’ye düşen bölümün sorumluluğu sürdü
- C) Türkiye bütün Osmanlı borçlarını Yunanistan’a karşı savaş tazminatına çevirdi
- D) Borçlar 1923’te yabancı okulların bütçesine dönüştürüldü
- E) Osmanlı borçları yalnız Batı Trakya halkına ait sayıldı
Doğru cevap: B
Çözüm: Kapitülasyonların kaldırılması borçların da sıfırlandığı anlamına gelmez; kamu borçları paylaştırıldı, Türkiye kendi payına düşeni üstlendi.
Kapitülasyonların kaldırılması ile yabancıların hukukî ayrıcalıkları arasında nasıl bir bağlantı vardır?
- A) Yabancılara Türkiye’de bağımsız mahkeme kurma hakkı tanındı
- B) Bütün yabancı okullar kendi devletlerinin toprağı sayıldı
- C) Yabancılar lehine eski ayrıcalıklı yargı ve ekonomik imtiyazlar sona erdirilerek egemenlik güçlendirildi
- D) Türkiye ekonomik düzenlemelerini yalnız bir uluslararası komisyona devretti
- E) Kapitülasyonlar Lozan’da yeniden genişletildi
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan’ın 28. maddesi kapitülasyonların kaldırılmasını kabul etti; bu, Türk devletinin yargı ve ekonomik düzenleme alanlarında bağımsızlık yetkisini güçlendirdi.
1921 Moskova ve Kars antlaşmaları ile 1923 Lozan’ın sınır diplomasisi bakımından farklı konumu hangisidir?
- A) Moskova ve Kars yalnız Ege adalarını paylaştırdı
- B) Lozan Ermenistan’la 1920’de imzalanan ilk doğu antlaşmasıdır
- C) Üçü de sadece 1936 Boğazlar hükümleridir
- D) Moskova ve Kars doğu sınırıyla; Lozan başta batı sınırı ve genel barış düzeniyle ilişkilidir
- E) Moskova ile Kars 1923 Lozan’ın aynı gün imzalanan ekleridir
Doğru cevap: D
Çözüm: Moskova ve Kars 1921’de doğu sınırını diplomatik olarak düzenlerken Lozan 1923’te kapsamlı barış ve başka sınır sorunlarını ele aldı.
Türk-Yunan nüfus mübadelesini yalnız “etnik Türkler ve etnik Yunanlar değiştirildi” diye anlatmak neden eksiktir?
- A) Mübadele yalnız kamu görevlilerinin maaşlarını düzenlemiştir
- B) Sözleşme 1918’de Osmanlı padişahınca hazırlanmıştır
- C) Mübadele yalnız askerî malzemelerin değiştirilmesini kapsar
- D) Hiçbir istisna bulunmadan bütün ülke nüfusu değiştirilmiştir
- E) Sözleşmenin ana ölçütü Müslüman ve Rum Ortodoks dinî topluluklarıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: 30 Ocak 1923 mübadele sözleşmesi Yunanistan’daki Müslümanlar ve Türkiye’deki Rum Ortodokslar üzerinden kurulmuştur; bazı yerleşimler istisnadır.
Lozan Konferansı’nın katılımını değerlendirirken ABD’nin konumuna ilişkin doğru ayrım hangisidir?
- A) ABD konferansa gözlemci olarak katıldı; ana barış antlaşmasının imzacılarından biri değildi
- B) ABD 1923 barış metnini Türkiye adına imzaladı
- C) ABD Boğazlar Komisyonu’nun tek başkanıydı
- D) ABD 1922’de Osmanlı saltanatını kaldırdı
- E) ABD yalnız 1936 Montrö’nün ev sahibi devleti oldu
Doğru cevap: A
Çözüm: ABD Lozan Konferansı’nda gözlemci statüsündeydi; temel barış antlaşmasının imzacı devletleri listesinde ABD yer almaz.
Lozan Barış Antlaşması’nın imzacıları arasında Avrupa dışından bulunan devlet hangisidir?
- A) Brezilya
- B) Japonya
- C) Kanada
- D) Çin
- E) Hindistan
Doğru cevap: B
Çözüm: Japonya, Lozan ana barış düzeninin imzacıları arasında yer almıştır; bu ayrıntı yalnız komşu devletlerin katıldığı bir toplantı varsayımını çürütür.
Lozan görüşmelerinde 4 Şubat 1923 kesintisini doğuran temel uyuşmazlık alanı hangisidir?
- A) Kars’ta Ermenistan’la 1920 savaşının tekrar başlaması
- B) İzmir’in 1919’da işgal edilmesi
- C) Kapitülasyonlar ve bağlantılı adli-ekonomik egemenlik meseleleri
- D) Mısır’da 1914’te bağımsızlık ilanı
- E) Sakarya Meydan Muharebesi’nin aynı gün başlaması
Doğru cevap: C
Çözüm: Lozan’ın ilk dönemindeki kesinti, özellikle kapitülasyonlar ve yabancılara tanınacak hukukî-ekonomik ayrıcalıklar üzerindeki derin görüş ayrılıklarından kaynaklandı.
Barış konferansının Lozan’da yapılmasıyla Türkiye’nin imza tarihi ve Cumhuriyetin ilanı arasındaki doğru ilişki hangisidir?
- A) Konferans Ankara’da yapıldı, Cumhuriyet 24 Temmuz’da ilan edildi
- B) Konferans İzmir’de yapıldı, antlaşma 1921’de imzalandı
- C) Lozan Cumhuriyet ilanından sonra 1924’te ilk kez toplandı
- D) Konferans İsviçre’de yapıldı, antlaşma 24 Temmuz 1923’te imzalandı, Cumhuriyet 29 Ekim’de ilan edildi
- E) Cumhuriyet 1922 Mudanya görüşmeleri sonunda Lozan’da ilan edildi
Doğru cevap: D
Çözüm: Lozan toplantısı ve antlaşma imzası Türkiye’nin uluslararası statüsüyle ilgilidir; 29 Ekim 1923 Cumhuriyet ilanı ise ayrı bir iç siyasal karardır.
Lozan’ın Millî Mücadele açısından “siyasi sonuç” olarak değerlendirilmesini en güçlü biçimde açıklayan seçenek hangisidir?
- A) Sakarya’nın 1923’te tekrar savaşılması
- B) TBMM’nin saltanatı 1924’te yeniden ilan etmesi
- C) Bütün Osmanlı kapitülasyonlarının genişletilmesi
- D) Musul ve Hatay’ın 1923’te koşulsuz Türkiye’ye katılması
- E) Askerî zaferlerin ardından yeni Türk devletinin bağımsızlığının uluslararası barış düzeninde tanınması
Doğru cevap: E
Çözüm: Lozan, askerî mücadelenin ardından yeni Türk devletinin egemenlik ve bağımsızlık iddiasının uluslararası antlaşmada karşılık bulmasını sağladı; bazı sorunlar sürmüştür.