Ankara’da olağanüstü yetkili bir meclis toplanması için seçim çağrısı yapılan genelgenin tarihi hangisidir?
- A) 22 Haziran 1919
- B) 4 Eylül 1919
- C) 17 Şubat 1920
- D) 11 Ekim 1922
- E) 19 Mart 1920
Doğru cevap: E
Çözüm: Mustafa Kemal’in 19 Mart 1920 tarihli genelgesi, Ankara’da olağanüstü yetkili meclis için temsilci seçilmesini istedi. Genelge İstanbul’un resmen işgalinden üç gün sonradır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi hangi tarihte açılmıştır?
- A) 23 Nisan 1920
- B) 12 Ocak 1920
- C) 28 Ocak 1920
- D) 16 Mart 1920
- E) 29 Ekim 1923
Doğru cevap: A
Çözüm: TBMM 23 Nisan 1920’de Ankara’da açıldı. 24 Nisan 1920’de Mustafa Kemal Meclis başkanlığına seçildi; cumhuriyetin ilanı 29 Ekim 1923’tedir.
Türkiye Büyük Millet Meclisinin ilk toplandığı şehir hangisidir?
- A) İstanbul
- B) Ankara
- C) Edirne
- D) Sivas
- E) İzmir
Doğru cevap: B
Çözüm: TBMM, İstanbul’un resmen işgali ve Meclis-i Mebusanın işlevsiz bırakılması üzerine Ankara’da toplandı. Ankara, 27 Aralık 1919’dan beri millî hareketin merkezidir.
23 Nisan 1920’de TBMM’nin ilk oturumuna en yaşlı üye sıfatıyla kim başkanlık etmiştir?
- A) Mustafa Kemal Paşa
- B) İsmet Paşa
- C) Sinop Milletvekili Şerif Bey
- D) Celâl Bayar
- E) Rauf Orbay
Doğru cevap: C
Çözüm: Birinci Meclisin ilk oturumuna en yaşlı üye sıfatıyla Sinop Milletvekili Şerif Bey başkanlık etti. Mustafa Kemal Paşa ertesi gün Meclis başkanlığına seçildi.
24 Nisan 1920’de TBMM Başkanlığına seçilen kişi kimdir?
- A) Vahdettin
- B) Damat Ferit Paşa
- C) Salih Paşa
- D) Mustafa Kemal Paşa
- E) Enver Paşa
Doğru cevap: D
Çözüm: TBMM 23 Nisan 1920’de açıldı; 24 Nisan’da Mustafa Kemal Paşa Meclis başkanı seçildi. Başkanlık seçimi ile açılış tarihi ayrı günlerdir.
TBMM’nin 24 Nisan 1920’de kabul ettiği ilk kanun hangi konuyla ilgilidir?
- A) Saltanatın kaldırılması
- B) Cumhuriyetin ilanı
- C) Medeni Kanun
- D) Harf İnkılabı
- E) Ağnam Resmi (küçükbaş hayvan vergisi)
Doğru cevap: E
Çözüm: Birinci TBMM’nin ilk kanunu Ağnam Resmi Kanunu’dur ve koyun-keçi gibi küçükbaş hayvan vergisine ilişkindir. Hıyanet-i Vataniye Kanunu 29 Nisan 1920’de kabul edilmiştir.
Birinci TBMM’nin “geçici hükümet başkanı ya da padişah vekili tanımak uygun değildir” kararı neyi amaçlamıştır?
- A) Padişahın İstanbul’daki bütün yetkilerini yeniden genişletmeyi
- B) Mütareke döneminde Milletler Cemiyeti başkanı seçmeyi
- C) Lozan barış görüşmelerini 1920’de bitirmeyi
- D) Meclisin üstünde ya da dışında yeni bir egemenlik odağı oluşmasını önlemeyi
- E) Meclisin tüm yürütme yetkisini yabancılara devretmeyi
Doğru cevap: D
Çözüm: 24 Nisan kararları TBMM’nin üstünde bir kuvvet tanımadı ve geçici vekil sıfatıyla ayrı bir otorite kurulmasını uygun görmedi. Egemenliğin Mecliste toplanması hedeflendi.
29 Nisan 1920’de TBMM tarafından çıkarılan Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nun temel amacı hangisidir?
- A) Kapitülasyonları yabancı devletlere geri vermek
- B) Osmanlı Meclisini yeniden İstanbul’da açmak
- C) Batı Trakya’nın halkoyunu hemen yapmak
- D) Lozan Barış Antlaşması’nı yürürlüğe sokmak
- E) Meclis otoritesine karşı ayaklanma ve düşmana yardımı cezalandırarak mücadeleyi korumak
Doğru cevap: E
Çözüm: Hıyanet-i Vataniye Kanunu TBMM’ye karşı hareketleri ve düşmana yardımı cezalandırmayı hedefledi. 29 Nisan 1920’de çıkarıldı ve iç ayaklanmalara karşı hukukî önlemdi.
TBMM’nin ilk iki önemli yasası arasında tarih ve konu bakımından doğru eşleştirme hangisidir?
- A) 24 Nisan Ağnam Resmi: vergi; 29 Nisan Hıyanet-i Vataniye: Meclise karşı suçlar
- B) 24 Nisan Hıyanet-i Vataniye: halkoyu; 29 Nisan Ağnam: Boğazlar
- C) 24 Nisan Medeni Kanun: aile; 29 Nisan Harf Kanunu: alfabe
- D) 24 Nisan Saltanatın kaldırılması; 29 Nisan Cumhuriyetin ilanı
- E) 24 Nisan Lozan Barışı; 29 Nisan Mudanya Ateşkesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Birinci TBMM’nin 1 sayılı kanunu 24 Nisan 1920 Ağnam Resmi Kanunu’ydu. Hıyanet-i Vataniye Kanunu beş gün sonra, 29 Nisan’da kabul edildi.
İstanbul Hükümetinin yayımladığı fetvalara karşı Ankara çevresinde hazırlanan karşı fetvanın başlıca öncüsü kimdir?
- A) Şeyhülislam Dürrizade Abdullah
- B) Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi
- C) Damat Ferit Paşa
- D) Lord Curzon
- E) Vittorio Orlando
Doğru cevap: B
Çözüm: İstanbul Hükümetinin millî direnişe karşı kullandığı fetvalara Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi önderliğinde din adamları karşı fetva hazırladı. Amaç millî hareketin dinî meşruiyetini savunmaktı.
2 Mayıs 1920 tarihli kanun hangi kurumsal düzenlemeyle ilgilidir?
- A) Osmanlı Meclis-i Mebusanının 1918 seçimleri
- B) Misak-ı Millî’nin gizli oylanması
- C) İcra Vekilleri Heyeti üyelerinin seçimi ve Meclis hükümetinin örgütlenmesi
- D) İstanbul’un resmen işgalinin ilanı
- E) Saltanat ve hilafetin aynı gün kaldırılması
Doğru cevap: C
Çözüm: 2 Mayıs 1920’de İcra Vekilleri Heyeti üyelerinin seçimine ilişkin kanun kabul edildi. Bu düzenleme yürütmeyi Meclise bağlayan hükümet sisteminin kurulmasına hizmet etti.
1920 Mayısında oluşturulan ilk İcra Vekilleri Heyetinin üye sayısı kaçtır?
Doğru cevap: D
Çözüm: Birinci TBMM döneminde 2 Mayıs düzenlemesine dayanarak 11 kişilik İcra Vekilleri Heyeti oluşturuldu. Meclis başkanı yürütmenin de başında bulunduğu için sistem güçler birliğine dayanır.
TBMM’nin 7 Haziran 1920’de aldığı kararın İstanbul Hükümetinin işlemlerine etkisi hangisidir?
- A) İstanbul Hükümetinin tüm yetkilerinin hiç sınır olmadan kabul edilmesi
- B) Amasya Genelgesi’nin ilk kez kaleme alınması
- C) Misak-ı Millî’nin altı maddesinin kaldırılması
- D) TBMM’nin İstanbul’a taşınması
- E) 16 Mart 1920’den itibaren İstanbul Hükümetinin yaptığı işlemlerin TBMM bakımından geçersiz sayılması
Doğru cevap: E
Çözüm: TBMM 7 Haziran 1920’deki düzenlemeyle İstanbul’un resmen işgalinden itibaren İstanbul Hükümetinin yaptığı antlaşma ve resmî işlemleri tanımayacağını ortaya koydu.
Meclis hükümeti sistemini klasik parlamenter kabine sisteminden ayıran en belirgin özellik hangisidir?
- A) Hükümeti yalnız padişahın güvenoyuna bağlı kılması
- B) Yürütmeyi tamamen Meclisten bağımsız devlet başkanına bırakması
- C) İtilaf Devletlerinin doğrudan bakanlar kurulunu oluşturması
- D) Yürütme vekillerini Meclisin seçmesi ve Meclis başkanının hükümet kuruluna da başkanlık etmesi
- E) Meclisin yalnız dış politika danışmanlığıyla sınırlandırılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Birinci TBMM’de İcra Vekilleri Meclisin içinden seçildi; başkan yürütmenin de başıydı. Bu nedenle klasik başbakanlı ve ayrı yürütmeli bir parlamenter sisteme benzemez.
24 Nisan 1920’de alınan “Meclisin üstünde bir kuvvet yoktur” kararının yönetim sonuçlarından biri hangisidir?
- A) Padişahın meclisin bütün kararlarını tek başına değiştirmesi
- B) Milletler Cemiyetinin TBMM başkanını ataması
- C) Ankara’daki tüm vekillerin İstanbul Hükümetine koşulsuz bağlı olması
- D) Meclisin bütün askerî ve mali yetkilerinden vazgeçmesi
- E) Geçici padişah vekili veya bağımsız hükümet başkanı yaratılmadan yetkinin Mecliste toplanması
Doğru cevap: E
Çözüm: Meclisin üstünlüğü ilkesi, yürütme ve yasamayı millî temsil organının sorumluluğuna bağladı. Ayrı geçici egemenlik makamı oluşturulmaması da aynı anlayışın uzantısıdır.
Birinci TBMM’nin ilk kanununun vergiyle, sonraki kanunlardan birinin isyanlarla ilgili olması tarihî şartları nasıl yansıtır?
- A) Kaynak temini ve iç güvenliğin, savaş dönemindeki Meclis için öncelikli iki sorun olduğunu gösterir
- B) TBMM’nin yalnız turizm ve kültür düzenlemeleriyle ilgilendiğini gösterir
- C) Bütün vergilerin 1920’de kaldırılması anlamına gelir
- D) İç ayaklanma tehlikesinin Meclis tarafından tamamen önemsiz görüldüğünü kanıtlar
- E) Meclisin dış işgalleri tanıyan tek uluslararası kurum olduğunu gösterir
Doğru cevap: A
Çözüm: 24 Nisan Ağnam Resmi mali kaynak ve vergi düzeniyle; 29 Nisan Hıyanet-i Vataniye ise iç güvenlik ve otoriteyle ilgilidir. İki kanunun işlevleri farklıdır.
Birinci TBMM’nin 1920’deki iç isyanlara karşı hukukî ve siyasi önlemlerini doğru eşleyen seçenek hangisidir?
- A) 29 Nisan Saltanatın kaldırılması; 11 Eylül Lozan; Rıfat Börekçi Paris delegesi
- B) 29 Nisan Hıyanet-i Vataniye; Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi’nin karşı fetvası; 11 Eylül İstiklâl Mahkemeleri
- C) 29 Nisan Harf Kanunu; 11 Eylül Cumhuriyetin ilanı; Rıfat Börekçi sadrazam
- D) 29 Nisan Meclis-i Mebusanın açılışı; 11 Eylül Mondros; Rıfat Börekçi İstanbul işgal komutanı
- E) 29 Nisan kapitülasyonların kaldırılması; 11 Eylül Sivas Kongresi; Rıfat Börekçi İngiliz temsilci
Doğru cevap: B
Çözüm: Ayaklanmalara karşı TBMM 29 Nisan 1920’de Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nu çıkardı. Rıfat Börekçi’nin karşı fetvası ve 11 Eylül 1920 İstiklâl Mahkemeleri de farklı alanlarda alınan önlemlerdi.
7 Haziran 1920 düzenlemesinin TBMM ile İstanbul Hükümeti arasındaki hukukî ilişkiyi etkilemesi hangi anlama gelir?
- A) İstanbul Hükümetinin tüm kararları TBMM’nin üstünde kabul edildi
- B) TBMM Lozan Antlaşması’nı 1920’de yürürlüğe soktu
- C) 16 Mart 1920 sonrasında İstanbul Hükümetinin yaptığı işlemler TBMM tarafından meşru ve bağlayıcı sayılmadı
- D) İstanbul Hükümeti TBMM üyelerinin tamamını atayabildi
- E) Misak-ı Millî 7 Haziran’da ilk kez gizlice kabul edildi
Doğru cevap: C
Çözüm: TBMM 7 Haziran 1920’de işgal tarihinden itibaren İstanbul’un sözleşme ve resmî işlemlerini tanımadı. Bu, ulusal temsil ve egemenlik iddiasını güçlendirdi.
1920’de TBMM’nin açılmasıyla Cumhuriyetin ilanını aynı şey saymak hangi nedenle tarihsel olarak yanlıştır?
- A) İlk Meclis 1923’te ve Cumhuriyet 1920’de ilan edildi
- B) Cumhuriyetin ilanı 1920 Misak-ı Millî’nin gizli oylamasıydı
- C) Birinci TBMM yalnız Lozan sonrasında 1924’te kurulabildi
- D) Meclis 23 Nisan 1920’de açıldı; cumhuriyet yönetimi ise 29 Ekim 1923’te anayasal olarak ilan edildi
- E) Meclis’in açılması ile saltanatın kaldırılması 1918’de aynı gün yaşandı
Doğru cevap: D
Çözüm: 23 Nisan 1920 millî egemenliğe dayalı yeni Meclisin açılmasıdır. 29 Ekim 1923 cumhuriyetin anayasal ilanıdır. Yeni siyasi yapının kuruluşu ile rejimin resmî adı farklı tarihlerde gerçekleşti.
Misak-ı Millî ile Ankara’da TBMM’nin toplanmasını birlikte değerlendiren en isabetli tarihsel çıkarım hangisidir?
- A) Misak-ı Millî yabancı mandayı kabul etti, TBMM bu mandanın yerel kurulu olarak toplandı
- B) İki gelişme de yalnız Osmanlı sarayının ekonomik imtiyazlarını genişletmek için gerçekleşti
- C) Misak-ı Millî TBMM tarafından 1923’te ilk kez kabul edildi, sonra İstanbul Meclisi açıldı
- D) TBMM yalnız Boğazlar vergilerini belirlemek amacıyla kurulmuş geçici bir ticaret komisyonuydu
- E) Misak-ı Millî bağımsızlık hedeflerini belirlerken TBMM bu hedeflerin millî iradeye dayalı siyasal temsil merkezini oluşturdu
Doğru cevap: E
Çözüm: Son Osmanlı Meclisinin kabul ettiği Misak-ı Millî, toprak ve bağımsızlık esaslarını ortaya koydu. İstanbul işgal edilince Ankara’daki TBMM millî egemenliğin kurumsal merkezi olarak ortaya çıktı.