Geleneksel Batı Avrupa tarih dönemlendirmesinde Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılışı için kullanılan tarih hangisidir?
- A) 476
- B) 375
- C) 800
- D) 1054
- E) 1453
Doğru cevap: A
Çözüm: 476, Batı Roma İmparatorluğu’nun sona ermesiyle ilişkilendirilen geleneksel tarihtir. Dönemler tek günde başlamaz; 375 Kavimler Göçü, 1453 ise başka bir dönemlendirme işaretidir.
Orta Çağ Batı Avrupa’sında yerel toprak sahiplerinin siyasi ve askerî güç kazandığı düzen hangisidir?
- A) Merkezî bürokratik monarşi
- B) Feodalite
- C) Doğrudan demokrasi
- D) Sanayi kapitalizmi
- E) Kolonyal cumhuriyet
Doğru cevap: B
Çözüm: Feodalite, merkezî iktidarın sınırlı kaldığı koşullarda yerel bağlılık, toprak ve koruma ilişkilerinin öne çıktığı siyasi-toplumsal örgütlenmedir.
Feodal toplumda geniş topraklar üzerinde hak sahibi olan soylu veya yerel bey için hangi terim kullanılır?
- A) Serf
- B) Metoikos
- C) Senyör
- D) Satrap
- E) Konsül
Doğru cevap: C
Çözüm: Senyör, bağlılık ve koruma ilişkilerinde üst konumda bulunan toprak sahibi bey için kullanılır. Serf, toprağa ve yükümlülüklere bağlı köylü kesimini ifade eder.
Bir senyöre sadakat ve belirli hizmetler sunmayı üstlenen bağlı soyluya ne denir?
- A) Rahip
- B) Serf
- C) Burjuva
- D) Vassal
- E) Konsül
Doğru cevap: D
Çözüm: Vassal, feodal bağlılık sözleşmesinde üst konumdaki senyöre sadakat ve çoğu kez askerî hizmet yükümlülüğü olan kişidir. Serfle aynı hukuki konumu taşımaz.
Orta Çağ Avrupa’sında toprağa bağlı ve çeşitli angaryalarla yükümlü köylüler hangi kavramla adlandırılır?
- A) Patrici
- B) Şövalye
- C) Arhon
- D) Piskopos
- E) Serf
Doğru cevap: E
Çözüm: Serfler genellikle bir malikâneye ve toprak düzenine bağlı köylülerdi; statüleri tam anlamıyla modern özgür işçi konumuna denk değildir.
Orta Çağ Batı Avrupa’sındaki malikâne temelli yerel ekonomik örgütlenme hangi adla bilinir?
- A) Manoryalizm
- B) Merkantilizm
- C) Kolbertizm
- D) Fordizm
- E) Liberalizm
Doğru cevap: A
Çözüm: Manoryalizm veya malikâne sistemi, tarımsal üretimin ve köylü yükümlülüklerinin yerel malikâne çevresinde örgütlenmesine dayanan ekonomik-toplumsal yapıdır.
Feodal savaş düzeninde soylularla bağlantılı zırhlı atlı savaşçılara ne denir?
- A) Lejyoner
- B) Şövalye
- C) Yeniçeri
- D) Sipahi ocağı
- E) Peltast
Doğru cevap: B
Çözüm: Şövalyeler Orta Çağ Batı Avrupa’sında askerî ve soyluluk kültürüyle ilişkilendirilen atlı savaşçılardır. Bu kavramı Osmanlı tımar sipahisiyle özdeşleştirmek doğru değildir.
Feodal hiyerarşide serf ile vassalın temel farkını en doğru açıklayan ifade hangisidir?
- A) Vassal bağlılık ve hizmet ilişkisindeki soylu, serf ise toprağa bağlı köylüdür
- B) Serf yalnız din görevlisi, vassal yalnız tacirdir
- C) İkisi de Roma konsüllüğünün eş anlamlısıdır
- D) Vassal bütün köylülerden üstün bağımsız kraldır
- E) Serf her zaman senyörün askerî komutanıdır
Doğru cevap: A
Çözüm: Vassal, senyörle bağlılık ilişkisi kuran kişi; serf üretim yükümlülükleri bulunan toprağa bağlı köylüdür. Bu statüleri birbirine karıştırmak feodal düzeni yanlış yorumlatır.
Bir malikânede tarla, orman, değirmen ve köylü hizmetlerinin aynı yerel düzen içinde örgütlenmesi öncelikle neyi gösterir?
- A) Avrupa’da her malın denizaşırı ithal edildiğini
- B) Manoryal ekonominin tarımsal üretim ve yükümlülükleri bütünleştirdiğini
- C) Siyasi iktidarın bütün topraklarda eşit ve merkezî olduğunu
- D) Sanayi fabrika üretiminin baskınlaştığını
- E) Serflerin toprak bağının tamamen kaldırıldığını
Doğru cevap: B
Çözüm: Malikâne ekonomisinde üretim, emek ve yerel haklar bir aradadır. Görece yerel bağımlılık, hiçbir ticaretin yapılmadığı anlamına gelmez.
Senyörlerin kaleler inşa edip kendi silahlı güçlerini tutması hangi siyasi koşulla daha doğrudan ilişkilidir?
- A) Tek merkezden yönetilen sürekli ordunun her yerde egemen olmasıyla
- B) Modern ulusal zorunlu askerlikle
- C) Merkezî krallık otoritesinin bazı bölgelerde sınırlı kalmasıyla
- D) Bütün yerel savunmanın yalnız papaya bırakılmasıyla
- E) Ticaret şehirlerinin hepsinin imparatorluk başkenti olmasıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Güvenlik ihtiyacı ve merkezî gücün zayıf olduğu koşullarda yerel beyler savunma ve askerî örgütlenmede etkili oldu. Bu durum tüm yüzyıl ve bölgeler için aynı ölçüde geçerli değildir.
Orta Çağ Batı Avrupa’sında bazı piskoposların geniş topraklar yönetmesi hangi kurumsal özelliğe işaret eder?
- A) Din görevlilerinin hiçbir mülk hakkı bulunmamasına
- B) Papalığın yalnız doğu imparatorluk sınırlarında yer almasına
- C) Kilisenin manoryal düzen dışında kalmasına
- D) Dinî otoritenin ekonomik ve siyasi güçle de iç içe olmasına
- E) Tüm kral seçimlerinin serflerce yapılmasına
Doğru cevap: D
Çözüm: Bazı piskoposluk ve manastırlar toprak, gelir ve yerel yetki sahibi oldu. Dolayısıyla Kilise yalnız ibadet organizasyonu olarak ele alınamaz.
Papalık ile hükümdarlar arasında piskopos atamaları çevresinde yaşanan mücadele hangi kavramla anılır?
- A) Coğrafi keşifler
- B) İkonoklazmın başlangıcı
- C) Koloniler arası tarife savaşı
- D) Reform hareketinin tamamlanması
- E) Yatırım (investitür) mücadelesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Investitür mücadelesi, piskoposlara makam ve yetkiyi kimin vereceği sorusunu içerir. Kilisenin bağımsızlığı ve hükümdar gücü bu sorunda kesişmiştir.
XI. yüzyıl Papalık reformlarının laik yöneticilerin dinî atamalardaki rolüne ilişkin temel eğilimi hangisidir?
- A) Piskopos atamalarında kilise otoritesini güçlendirmek
- B) Piskoposlukları bütünüyle krallıkların miras malı yapmak
- C) İman ve ibadeti kalıcı olarak yasaklamak
- D) Tüm üniversiteleri imparatora kapatmak
- E) Senyörlüğü tek bir merkezi ticaret birliğine dönüştürmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Gregoriyen reformlar, Kilise’nin dinî atamalar ve disiplin üzerindeki denetimini güçlendirmeye yöneldi. Kralların bu alandaki talepleri siyasal çatışma yarattı.
1077 Canossa Olayı’nın tarihsel bağlamı hangisidir?
- A) Şarlman’ın 800’de taç giymesi
- B) IV. Heinrich’in aforoz ve papalıkla çatışma sürecinde Papa VII. Gregorius ile uzlaşma arayışı
- C) Fransa ve İngiltere arasında savaş ilanı
- D) Dördüncü Haçlı Seferi’nde İstanbul’un yağmalanması
- E) Hansa Birliği’nin ticaret vergisi koyması
Doğru cevap: B
Çözüm: Canossa’da IV. Heinrich, VII. Gregorius karşısındaki aforoz ve meşruiyet krizini aşmaya çalıştı. Olay investitür mücadelesini bitirmemiştir.
Bir kaynak, "soylular arasında askerî sadakat ve fief ilişkileri" ile "malikânede köylü emeğinin örgütlenmesi"ni ayrı ayrı anlatmaktadır. Bu iki ilişkiyi eşleştiren doğru seçenek hangisidir?
- A) Birincisi feodal bağlılık, ikincisi manoryal ekonomidir
- B) Birincisi manoryal üretim, ikincisi papalık seçimidir
- C) İkisi yalnız şehir loncalarının kurallarıdır
- D) Birincisi Magna Carta, ikincisi investitürdür
- E) İkisi doğrudan sanayi fabrikalarının örgütlenmesidir
Doğru cevap: A
Çözüm: Feodal bağlılık siyasal-askerî kişisel ilişkilere, manoryalizm kırsal üretim ve köylü yükümlülüklerine odaklanır. Tarihte iç içe geçebilirler ama aynı kavram değildir.
Bir soylu, üst senyörüne bağlılık yemini eder ve bir fiefin gelirlerini kullanma hakkı elde eder. Bu işlemden "toprağın mutlak ve koşulsuz özel mülkiyeti verildi" sonucu niçin çıkarılamaz?
- A) Feodal düzende hiç toprak bulunmadığı için
- B) Fiefin kullanımı çoğu kez hizmet ve sadakat yükümlülükleriyle bağlantılı haklar içerdiği için
- C) Vassal yalnız kölelerden oluştuğu için
- D) Fief kelimesi modern seçim sandığı anlamına geldiği için
- E) Bağlılık yemini yalnız şehir loncalarında görüldüğü için
Doğru cevap: B
Çözüm: Fief ilişkileri mülkiyet, gelir hakkı ve askerî hizmetin çeşitli biçimlerini içerir. Bağlılık karşılığı yararlanma, modern anlamda sınırsız tasarrufla özdeş değildir.
800’de Şarlman’ın imparator ilan edilmesi ve 843’te Verdun Antlaşması’nın yapılması birlikte değerlendirildiğinde hangi sonuç daha isabetlidir?
- A) 843’te ilk kez Batı Roma Cumhuriyeti kurulmuştur
- B) İki olay aynı hükümdarın aynı yıldaki iki tacıdır
- C) Batıdaki imparatorluk ideali canlanırken Karolenj siyasi birliği sonraki kuşakta bölünmüştür
- D) Verdun doğrudan Papalık–Ortodoksluk ayrılığını bitirmiştir
- E) 800’den sonra tüm Avrupa sürekli tek merkezden yönetilmiştir
Doğru cevap: C
Çözüm: 800 taç giyme Batı imparatorluk idealini güçlendirdi; 843 Verdun Karolenj topraklarının paylaşımıyla ilgilidir. Sembolik imparatorluk fikri ile kalıcı siyasi bütünlük farklıdır.
800’de Şarlman’ın, 962’de I. Otto’nun Roma’da imparator olarak taçlandırılması hangi tarihsel sürekliliği göstermesi bakımından önemlidir?
- A) Batı Roma’nın 962’ye kadar kesintisiz aynı idareyle yaşamasını
- B) Papalığın imparatorluk unvanıyla bütün bağlarının kopmasını
- C) Doğu Roma’nın 800’de sona ermesini
- D) Batı Avrupa’da Roma imparatorluğu mirasının farklı hanedanlarca meşruiyet kaynağı yapılmasını
- E) Merkezî ulus-devletlerin tüm Avrupa’da aynı anda kurulmasını
Doğru cevap: D
Çözüm: 800 ve 962 taçlandırmaları Roma imparatorluk mirasının Frank ve Alman hükümdarlıklarınca yeniden yorumlanmasını gösterir. Bu, antik Batı Roma devletinin kesintisiz devamı değildir.
1054 ayrılığını yalnız bir günde gerçekleşen karşılıklı aforozlarla açıklamak, hangi tarihsel boyutu göz ardı eder?
- A) Feodal malikânelerde tarım yapılmasını
- B) Roma hukukunun antik dönemde varlığını
- C) Vikinglerin deniz aşırı hareketlerini
- D) Şarlman’ın Frank hükümdarı oluşunu
- E) Latin ve Doğu kiliselerinin daha önce başlayan siyasi, dilsel ve teolojik farklılaşmasını
Doğru cevap: E
Çözüm: Büyük Ayrılık bir dönüm noktasıdır fakat Roma–Konstantinopolis ilişkileri çok daha uzun süreli siyasi ve dinî ayrışmalara dayanır. Dönem sınırlarını tek olaya indirgememek gerekir.
IV. Heinrich’in 1077’de Canossa’da bağışlanma araması için "investitür çekişmesi o gün kesin bitti" yargısı neden hatalıdır?
- A) Kilise–imparatorluk atama çatışması Canossa’dan sonra da sürmüştür
- B) Canossa yalnız 1453 kuşatmasıyla ilgilidir
- C) IV. Heinrich hiçbir zaman hükümdar olmamıştır
- D) Papa ile imparator arasında atama uyuşmazlığı bulunmamıştır
- E) Worms görüşmeleri 1077’den önce yapılmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: Canossa, IV. Heinrich’in aforoz krizinde bir dönemeçtir; yatırım mücadelesi çok daha sonra uzlaşma çabalarıyla devam etti. Tek bir uzlaşma tüm sorunu bitirmedi.