1808 yılında II. Mahmud döneminde âyanlarla merkezî yönetim arasındaki uzlaşmayı konu alan belge hangisidir?
- A) Sened-i İttifak
- B) Tanzimat Fermanı
- C) Islahat Fermanı
- D) Kânûn-ı Esâsî
- E) Hatt-ı Hümâyun
Doğru cevap: A
Çözüm: Sened-i İttifak 1808’de Alemdar Mustafa Paşa’nın girişimleriyle hazırlanmış, merkezî otorite ile taşradaki âyan arasındaki ilişkileri düzenlemeyi hedeflemiştir.
1826 yılında Osmanlı ordusundaki Yeniçeri Ocağının kaldırılması hangi adla anılır?
- A) 31 Mart Vak‘ası
- B) Vak‘a-i Hayriyye
- C) Edirne Vak‘ası
- D) Patrona Halil İsyanı
- E) Bâbıâli Baskını
Doğru cevap: B
Çözüm: II. Mahmud, 1826’da Yeniçeri Ocağını ortadan kaldırmıştır. Bu olaya Vak‘a-i Hayriyye adı verilmesi reform tarihindeki resmî yorumla ilgilidir.
Yeniçeri Ocağının 1826’da kaldırılmasından sonra kurulan yeni merkezî ordu hangisidir?
- A) Nizâm-ı Cedîd
- B) Sekbân-ı Cedîd
- C) Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye
- D) Hamidiye Alayları
- E) Redif Teşkilatı
Doğru cevap: C
Çözüm: Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye II. Mahmud döneminde Yeniçeri Ocağının kaldırılmasını izleyerek kurulan merkezî ordudur; Nizâm-ı Cedîd III. Selim’e aittir.
1831’de yayımlanmaya başlayan Osmanlı Devleti’nin ilk resmî gazetesi hangisidir?
- A) Tercümân-ı Ahvâl
- B) Tasvîr-i Efkâr
- C) Cerîde-i Havâdis
- D) Takvîm-i Vekāyi‘
- E) Hürriyet
Doğru cevap: D
Çözüm: Takvîm-i Vekāyi‘ II. Mahmud döneminde 1831’de yayımlanmaya başladı ve merkezî yönetimin haber ve düzenlemelerini duyuran resmî bir yayın organı oldu.
1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’nın sonunda imzalanan antlaşma hangisidir?
- A) Paris Antlaşması
- B) Berlin Antlaşması
- C) Balta Limanı Antlaşması
- D) Uşi Antlaşması
- E) Edirne Antlaşması
Doğru cevap: E
Çözüm: 1829 Edirne Antlaşması Rusya ile yapılan barıştır; 1856 Paris Antlaşması ise daha sonraki Kırım Savaşı’nı sonuçlandırmıştır.
1833’te Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan savunma ittifakı antlaşması hangisidir?
- A) Hünkâr İskelesi Antlaşması
- B) Balta Limanı Ticaret Antlaşması
- C) Ayastefanos Antlaşması
- D) Berlin Antlaşması
- E) Mondros Mütarekesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Hünkâr İskelesi Antlaşması, 1833 Mısır krizi ortamında Osmanlı-Rus yakınlaşmasının diplomatik belgesidir; 1838 Balta Limanı İngiltere ile ticaridir.
1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması Osmanlı Devleti ile hangi ülke arasında imzalanmıştır?
- A) Rusya
- B) İngiltere
- C) İtalya
- D) Yunanistan
- E) Avusturya
Doğru cevap: B
Çözüm: 1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması İngiltere ile yapılmış, Osmanlı dış ticaret düzenine ilişkin önemli imtiyaz ve yükümlülükler içermiştir.
1808 Sened-i İttifak’ta merkezî yönetim ile hangi taşra güçleri arasındaki ilişki öne çıkar?
- A) Âyanlar
- B) Yeni kurulan Meclis-i Mebûsan
- C) İttihat ve Terakkî Fırkası
- D) Avrupa’daki sürekli elçilikler
- E) Düyûn-ı Umûmiyye alacaklıları
Doğru cevap: A
Çözüm: Sened-i İttifak, II. Mahmud döneminde Alemdar Mustafa Paşa öncülüğünde merkezî idareyle taşradaki âyan nüfuzu arasında kurulan uzlaşma metnidir.
1826 Vak‘a-i Hayriyye ile III. Selim’in Nizâm-ı Cedîd reformu arasındaki temel fark nedir?
- A) İkisi de 1718 Pasarofça sonrasında yapılmıştır
- B) İlkinde Yeniçeri Ocağı kaldırılmış, ikincisinde yeni askerî düzen mevcut ocağın yanında kurulmuştur
- C) Nizâm-ı Cedîd 1876’da kurulmuş, Vak‘a-i Hayriyye 1908’de gerçekleşmiştir
- D) İkisinde de Osmanlı Devleti Rusya’yla savaşa girmiştir
- E) 1826 olayı yeniçerilerin ilk defa kuruluşudur
Doğru cevap: B
Çözüm: III. Selim döneminde Nizâm-ı Cedîd yeni bir askerî teşebbüstü; II. Mahmud 1826’da eski Yeniçeri Ocağını kaldırarak farklı bir ordu kurdu.
1831 Osmanlı nüfus sayımına ilişkin hangi ifade tarihî kapsamı doğru belirtir?
- A) Bütün kadın ve erkeklerin modern anlamda eksiksiz kaydedildiği kanıtlanmıştır
- B) Her hanedeki nüfus sayımı ilk kez 1923’te başlamıştır
- C) Özellikle erkek nüfusun idari ve askerî amaçlarla kayda geçirilmesi hedeflenmiştir
- D) 1831 sayımı yalnız Avrupa elçiliklerinde yapılmıştır
- E) Sayım hiçbir vergi veya askerlik amacı taşımamıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: 1831 sayımı asker alma ve vergilendirme gibi devlet ihtiyaçlarıyla ilişkili erkek nüfus kayıtlarını öne çıkarır; günümüz genel nüfus sayımıyla özdeş değildir.
Kavalalı Mehmed Ali Paşa meselesiyle ilgili 1830’lar Osmanlı diplomasisini hangi olay doğrudan etkiledi?
- A) Kırım’ın 1783’te Rusya’ya ilhakı
- B) Osmanlıların 1453’te İstanbul’u alması
- C) Yeniçeri Ocağının 1908’de kurulması
- D) Mısır valisinin isyanı ve merkezî hükümetle güç mücadelesi
- E) Osmanlı Devleti’nin 1918’de Mondros’u imzalaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kavalalı Mehmed Ali Paşa ve oğlu İbrahim Paşa’nın askerî ilerleyişi, İstanbul yönetimini 1833’te Rusya ile Hünkâr İskelesi ittifakına yönelten etkenlerdendir.
1833 Hünkâr İskelesi ile 1838 Balta Limanı belgelerini karşılaştıran doğru eşleştirme hangisidir?
- A) İkisi de 1856 Kırım barışıdır
- B) Birincisi İtalya ile, ikincisi Rusya ile yapılmıştır
- C) İkisi de 1876 anayasasının iki adıdır
- D) Birincisi meclis açılışı, ikincisi Yeniçeri Ocağının kaldırılmasıdır
- E) Birincisi Rusya ile savunma ittifakı, ikincisi İngiltere ile ticaret düzenlemesidir
Doğru cevap: E
Çözüm: 1833 Hünkâr İskelesi Mısır bunalımı ve Rusya’yla güvenlik ilişkileri; 1838 Balta Limanı ise İngiltere’yle ticari ilişkiler bağlamında değerlendirilmelidir.
1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması’nın Osmanlı iktisat tarihi açısından önemi nedir?
- A) Dış ticaretteki tekel ve vergi düzenini İngiliz tüccarlar lehine etkileyen hükümler içermesi
- B) Osmanlıların tüm iç ticareti kapatması
- C) İlk anayasal meclisin hemen kurulmasını sağlaması
- D) Kırım’ın bağımsızlığını karara bağlaması
- E) Yeniçeri Ocağını hukuken kaldırması
Doğru cevap: A
Çözüm: Balta Limanı, dış ticaretin kurallarını ve İngiliz tüccarların erişimini etkiledi; iktisadi sonuçları antlaşma hükümleri ve uygulama üzerinden incelenmelidir.
1839 Tanzimat Fermanı’nın öne çıkardığı ilke grubu hangisidir?
- A) Yalnız saray ziyafetleri ve mimari süsleme
- B) Can ve mal güvenliği, düzenli vergi ve askerlik ile hukuk güvencesi
- C) Osmanlı monarşisinin aynı gün sona erdirilmesi
- D) Bütün eyaletlerin bağımsız devlete dönüştürülmesi
- E) Yalnız donanma kaptanlarına yeni rütbe verilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Gülhane Hatt-ı Hümâyunu devletin kanun ve güvenlik çerçevesinde yeniden düzenlenmesini vaat eder; doğrudan bir cumhuriyet ilanı değildir.
1808 Sened-i İttifak, 1826 Vak‘a-i Hayriyye, 1839 Tanzimat ve 1856 Islahat belgelerini doğru sıralayan seçenek hangisidir?
- A) Sened-i İttifak – Vak‘a-i Hayriyye – Tanzimat – Islahat
- B) Vak‘a-i Hayriyye – Sened-i İttifak – Islahat – Tanzimat
- C) Tanzimat – Islahat – Sened-i İttifak – Vak‘a-i Hayriyye
- D) Sened-i İttifak – Islahat – Tanzimat – Vak‘a-i Hayriyye
- E) Islahat – Tanzimat – Sened-i İttifak – Vak‘a-i Hayriyye
Doğru cevap: A
Çözüm: 1808 taşra âyanıyla uzlaşma, 1826 yeniçeriliğin kaldırılması, 1839 Tanzimat ve 1856 Islahat süreçleri arasında kronolojik ve kurumsal ayrım vardır.
Sened-i İttifak’ı doğrudan 1876 Kânûn-ı Esâsî ile eşdeğer bir anayasa saymak neden tartışmalıdır?
- A) İki belgenin de 1921’de yayımlanması nedeniyle
- B) Sened-i İttifak’ın âyan-merkez uzlaşması, Kânûn-ı Esâsî’nin ise yazılı anayasa ve meclis düzeni olması nedeniyle
- C) Sened-i İttifak’ın Rusya ile dış borç anlaşması olması nedeniyle
- D) 1876 metninin hiçbir devlet kurumu düzenlememesi nedeniyle
- E) Sened-i İttifak’ın II. Meşrutiyet meclis seçimlerini kapsaması nedeniyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Sened-i İttifak iktidar ve taşra güç ilişkilerine dair siyasi taahhüt metnidir; Kânûn-ı Esâsî ise çok daha sonraki anayasal kurumları düzenler.
1807 Kabakçı İsyanı ile 1826 Vak‘a-i Hayriyye’yi aynı yeniçeri olayı olarak değerlendirmek hangi nedenle yanlıştır?
- A) İki olayın da yalnız Rusya ile antlaşma olması nedeniyle
- B) 1807’de Osmanlı Devleti’nin tamamen yıkılmış olması nedeniyle
- C) 1807’nin III. Selim’in reformlarını kesintiye uğratması, 1826’nın II. Mahmud’un ocağı kaldırması nedeniyle
- D) 1826’da Nizâm-ı Cedîd’in ilk kez III. Selim tarafından kurulması nedeniyle
- E) İki olayda da sultan olarak Fatih’in bulunması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: 1807 isyanı III. Selim’i tahttan indirirken 1826’da II. Mahmud Yeniçeri Ocağını kaldırdı; süreçte farklı yönetimler ve kurumsal sonuçlar vardır.
1831 sayım sonuçlarıyla bütün Osmanlı nüfusunu doğrudan kıyaslayan bir araştırmada başlıca yöntem hatası nedir?
- A) Sayımın yalnız 1908 tarihli mecliste yapılması
- B) 1831’de Osmanlı toprağı bulunmadığını varsayması
- C) 1831 kayıtlarının tümünün matbaa satışı olması
- D) Kayıtların temel olarak erkek nüfusa ve idari amaçlara odaklanan kapsamının göz ardı edilmesi
- E) Sayım ile askerlik ilişkisinin hiç kurulamaması
Doğru cevap: D
Çözüm: 1831 kayıtları modern cinsiyet ve yaş dağılımını her yerde eksiksiz göstermez; kapsama, sayım amacına ve kayıt tutma tekniğine dikkat edilmelidir.
1833 Hünkâr İskelesi ve 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi arasında hangi diplomatik farklılık bulunur?
- A) İki belgenin de 1876 Osmanlı anayasası olması
- B) 1833’te Boğazların kapatıldığına ilişkin hiçbir hüküm bulunmaması
- C) 1841’in yalnız Trablusgarp savaşını sonlandırması
- D) İlk belgenin Osmanlı ile İtalya arasında yapılması
- E) İlki Osmanlı-Rus ittifakına, ikincisi Boğazlar rejimini çok taraflı düzenlemeye ilişkindir
Doğru cevap: E
Çözüm: Hünkâr İskelesi 1833 güvenlik ilişkilerinin ürünüdür; 1841 Londra Sözleşmesi Boğazlar konusunda Avrupa güçleriyle çok taraflı düzen kurmuştur.
1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması’nın etkisini “bütün Osmanlı esnafı hemen yok oldu” diye özetlemek neden isabetsizdir?
- A) Antlaşmanın kurallarının bölgeler, sektörler ve uzun dönemli iktisadi dönüşüm içinde değerlendirilmesi gerektiği için
- B) Antlaşmanın yabancı tüccarları hiç ilgilendirmediği için
- C) Osmanlı ekonomisinin 1838’de yalnız avcılığa dayandığı için
- D) Balta Limanı’nın askerî bir kuşatma olması nedeniyle
- E) Antlaşmanın ancak 1918’de imzalanmış olması nedeniyle
Doğru cevap: A
Çözüm: 1838 ticaret düzenlemesi İngiliz tüccarların konumunu etkiledi; tüm üreticilerin aynı gün kapanmasına yol açtığı gibi kesin ve toptancı sonuçlar tarihsel olarak gerekçelendirilemez.