1839’da ilan edilen ve Gülhane Hatt-ı Hümâyunu olarak da bilinen belge hangisidir?
- A) Islahat Fermanı
- B) Sened-i İttifak
- C) Tanzimat Fermanı
- D) Kânûn-ı Esâsî
- E) Muharrem Kararnâmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: 3 Kasım 1839’da ilan edilen Tanzimat Fermanı, can ve mal güvenliği, hukuk ve vergilendirme gibi alanlarda yeni düzenleme vaatleriyle öne çıkar.
1839 Tanzimat Fermanı’nı Gülhane’de kamuoyuna okuyan devlet adamı kimdir?
- A) Midhat Paşa
- B) Alemdar Mustafa Paşa
- C) Talat Paşa
- D) Mustafa Reşid Paşa
- E) Sait Halim Paşa
Doğru cevap: D
Çözüm: Mustafa Reşid Paşa, Sultan Abdülmecid’in saltanatının başındaki Tanzimat Fermanı’nın hazırlanması ve Gülhane’de ilan edilmesinde belirleyici rol oynamıştır.
1853-1856 yılları arasında Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki çatışmanın genel adı nedir?
- A) Trablusgarp Savaşı
- B) Birinci Balkan Savaşı
- C) Doksanüç Harbi
- D) Çanakkale Savaşı
- E) Kırım Savaşı
Doğru cevap: E
Çözüm: 1853-1856 Kırım Savaşı’nda Osmanlı Devleti’ne İngiltere ve Fransa gibi müttefikler destek olmuş, savaş 1856 Paris Antlaşması’yla sona ermiştir.
Osmanlı Devleti’nin ilk dış borçlanmasını yaptığı yıl hangisidir?
- A) 1854
- B) 1808
- C) 1831
- D) 1876
- E) 1908
Doğru cevap: A
Çözüm: Osmanlı Devleti Kırım Savaşı’nın ağır mali gereksinimleri sırasında 1854’te ilk dış borcunu aldı; 1881 Düyûn-ı Umûmiyye çok daha sonraki bir aşamadır.
1856’da özellikle gayrimüslim Osmanlı tebaasının haklarıyla ilgili düzenlemeleri ayrıntılandıran belge hangisidir?
- A) Tanzimat Fermanı
- B) Islahat Fermanı
- C) Sened-i İttifak
- D) Kânûn-ı Esâsî
- E) Muharrem Kararnâmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: 1856 Islahat Fermanı, Tanzimat çerçevesindeki eşitlik ve hak vaatlerini özellikle gayrimüslim tebaa bakımından genişleten bir hatt-ı hümâyundur.
Kırım Savaşı’nı 1856 yılında sona erdiren uluslararası antlaşma hangisidir?
- A) Ayastefanos Antlaşması
- B) Berlin Antlaşması
- C) Paris Antlaşması
- D) Hünkâr İskelesi Antlaşması
- E) Uşi Antlaşması
Doğru cevap: C
Çözüm: 1856 Paris Antlaşması, Kırım Savaşı sonrası Avrupa diplomasisinde Osmanlı Devleti’nin statüsünü ve Karadeniz düzenini etkileyen çok taraflı belgedir.
1864 yılında Osmanlı taşra yönetimini yeniden düzenleyen temel mevzuat hangisidir?
- A) Kânûn-ı Esâsî
- B) Muharrem Kararnâmesi
- C) Tanzimat Fermanı
- D) Vilâyet Nizamnâmesi
- E) Sened-i İttifak
Doğru cevap: D
Çözüm: 1864 Vilâyet Nizamnâmesi taşra idaresinde vilayet temelli yapılanmanın önemli bir adımıdır; bu düzenleme bir anayasa değildir.
1839 Tanzimat ve 1856 Islahat fermanlarının birlikte değerlendirilmesinde doğru yaklaşım hangisidir?
- A) 1856 metninin 1839’dan önce yayımlandığı
- B) İki metnin de Osmanlı Devleti’ni hukuken sona erdirdiği
- C) İkisinin reform sürecine ait olduğu, 1856 metninin özellikle gayrimüslimlerin haklarını ayrıntılandırdığı
- D) 1839 metninin yalnız Rusya’ya askerî üs verdiği
- E) Islahat Fermanı’nın 1909 Anayasa değişikliği olduğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Tanzimat temel hukuk ve güvenlik vaatlerini içerir; Islahat Fermanı aynı çizgide gayrimüslim tebaa ve eşitlik meselelerine ayrıntılı hükümler ekler.
1856 Islahat Fermanı’nın diplomatik arka planını hangi olay açıklar?
- A) 1402 Ankara Savaşı sonrasındaki Fetret Devri
- B) 1517 Ridâniye’de Memlüklerin yenilmesi
- C) 1908 II. Meşrutiyet’in ilanı
- D) Kırım Savaşı sonundaki Avrupa barış görüşmeleri ve müttefik baskıları
- E) 1913 Bâbıâli Baskını
Doğru cevap: D
Çözüm: 1856 Islahat Fermanı Paris barış görüşmeleri öncesinde ilan edildi; Avrupa devletleriyle ilişkiler ve içeride reform hedefleri birlikte etkilidir.
1856 Paris Antlaşması’nın siyasi çerçevesiyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Osmanlı Devleti’nin ilk anayasasını yürürlüğe koyması
- B) Kırım’ın 1856’da Rusya tarafından ilk kez ilhakı
- C) Mısır valisinin 1856’da sadrazam atanması
- D) Düyûn-ı Umûmiyye’nin Paris’te 1856’da kurulması
- E) Kırım Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti’nin Avrupa devletler topluluğu içindeki statüsünü ve Karadeniz düzenini ele alması
Doğru cevap: E
Çözüm: 1856 Paris Antlaşması Kırım Savaşı’nı sonlandırdı ve Avrupa diplomasisinde Osmanlı toprak bütünlüğüyle ilgili düzenlemeler getirdi; sonraki sorunların tamamını ortadan kaldırmadı.
1876 Kânûn-ı Esâsî’nin öngördüğü iki meclisli genel parlamento hangi bileşenlerden oluşur?
- A) Meclis-i Âyan ve Meclis-i Mebûsan
- B) Divan-ı Hümâyun ve Enderun
- C) Şûrâ-yı Devlet ve Düyûn-ı Umûmiyye
- D) Nizâm-ı Cedîd ve Asâkir-i Mansûre
- E) Âyan aileleri ve tımarlı sipahiler
Doğru cevap: A
Çözüm: Kânûn-ı Esâsî Meclis-i Umûmî adı altında padişahça atanan Âyan ile seçim esaslı Mebûsan meclislerinden oluşan anayasal düzen öngörmüştür.
1878’de Meclis-i Mebûsan’ın çalışmasının durdurulması hangi durumla ilgili doğru bir ifadedir?
- A) Sened-i İttifak’ın 1878’de yeniden yazılmasıyla
- B) 1876 anayasası resmen ortadan kaldırılmadan meclisin uzun süre tatil edilmesiyle
- C) Osmanlı monarşisinin 1878’de kesin sona ermesiyle
- D) İkinci Meşrutiyet’in 1878’de ilan edilmesiyle
- E) Parlamentonun 1878’de ilk kez kurulmasıyla
Doğru cevap: B
Çözüm: II. Abdülhamid meclisi 1878’de tatil etti; Kânûn-ı Esâsî metninin resmen yürürlükten kaldırılmasıyla aynı olay değildir.
1878 Berlin Antlaşması’nın aynı yılki Ayastefanos belgesiyle ilişkisi nedir?
- A) Ayastefanos’un 1918 Mondros ateşkesi olması
- B) Berlin’in 1838 Balta Limanı ticaret belgesi olması
- C) Rusya’yla yapılan Ayastefanos barışının Avrupa güçleri tarafından yeniden düzenlenmesi
- D) Berlin Antlaşması’nın 1876 anayasasını yazması
- E) İki antlaşmanın da Kırım Savaşı’nı 1856’da bitirmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: 1877-1878 savaşı sonrasında Ayastefanos koşulları büyük güçlerce yeniden görüşülerek 1878 Berlin Antlaşması’na dönüştürüldü.
Tanzimat Fermanı ile anayasal yönetim arasındaki fark için hangi yargı doğrudur?
- A) Tanzimat 1876’da ilk parlamento seçimini doğrudan yaptırmıştır
- B) Tanzimat can-mal güvenliği ve hukuk vaatleri getirirken 1876 Anayasası meclisli saltanat yapısını düzenler
- C) 1876 anayasası Tanzimat’tan 40 yıl önce hazırlanmıştır
- D) Tanzimat Osmanlı padişahlığını 1839’da sona erdirmiştir
- E) İki metin de yalnız Avrupa devletlerine vergi muafiyeti tanır
Doğru cevap: B
Çözüm: Gülhane metni reform ve hukuk güvenceleri vaat eder; 1876 Kânûn-ı Esâsî ise anayasal kurum ve meclis düzenini doğrudan ele alır.
1856 Islahat Fermanı’nın yalnız dış baskıyla yazıldığını veya yalnız iç reform isteğinden doğduğunu söylemek niçin eksiktir?
- A) Fermanın 1856 yerine 1808’de hazırlanmış olması nedeniyle
- B) Osmanlı Devleti’nin o tarihte Kırım Savaşı yaşamaması nedeniyle
- C) İç yönetim değişimi, Tanzimat sürekliliği ve Avrupa barış diplomasisi birlikte etkili olduğundan
- D) İçeriğinde tebaa haklarının hiç bulunmaması nedeniyle
- E) Fermanın yalnız Kırım Hanlığı tarafından yazılması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Islahat Fermanı Tanzimat siyasetini sürdüren iç düzenleme taleplerine ve Kırım Savaşı sonrası Avrupa diplomasisinin baskılarına birlikte bağlıdır.
1854 dış borçlanması ile 1881 Düyûn-ı Umûmiyye arasında hangi tarihsel süreç bulunur?
- A) 1881’in 1854’ten önce gerçekleşmesi
- B) Düyûn-ı Umûmiyye’nin ilk borcu 1453’te alması
- C) 1854’te Osmanlı hazinesinin bütünüyle kapatılması
- D) Savaş ve mali ihtiyaçlarla başlayan borçların birikerek ödeme ve tahsilat sorunu oluşturması
- E) Dış borcun yalnız 1881 günü tek kalemde alınması
Doğru cevap: D
Çözüm: 1854 ilk dış borçlanma tarihidir; sonraki borçlar ve mali güçlükler 1881 Muharrem Kararnâmesi ve Düyûn-ı Umûmiyye düzenine uzandı.
1856 Paris Barışı’ndaki Osmanlı toprak bütünlüğü güvencesini “artık hiç müdahale olmaz” şeklinde yorumlamak neden hatalıdır?
- A) Paris’in 1856’da Rusya ile savaşın başlamasını ilan ettiği için
- B) Kırım Savaşı’nın yalnız ticaret vergisi anlaşmazlığı olması nedeniyle
- C) Paris Antlaşması’nın hiç uluslararası tarafı bulunmaması nedeniyle
- D) İlk Osmanlı anayasasının 1856 Paris’te kabul edilmesi nedeniyle
- E) Diplomatik taahhütlerin sonraki savaş ve siyasi müdahaleleri otomatik olarak engellemediği için
Doğru cevap: E
Çözüm: 1856 barışı Osmanlı Avrupa statüsünü güçlendiren hükümler içerse de 1877-1878 savaşı ve başka müdahaleler, güvencelerin kesintisiz garanti olmadığını gösterir.
1864 Vilâyet Nizamnâmesi ile 1869 Maârif-i Umûmiyye Nizamnâmesini karşılaştıran doğru ayrım hangisidir?
- A) İlki taşra idaresini, ikincisi eğitim teşkilatını düzenler
- B) İlki ilk anayasayı, ikincisi doğrudan saltanatı kaldırır
- C) İlki dış borç, ikincisi askeri ateşkes anlaşmasıdır
- D) İkisi de yalnız Kırım’ın statüsünü belirler
- E) İkisi de 1718 Lâle Devri metinleridir
Doğru cevap: A
Çözüm: Tanzimat döneminin farklı alanlardaki kurumsal reformları vilayet idaresi ve eğitim mevzuatında somutlaşmıştır; aynı kurumun iki adı değildir.
1876 Kânûn-ı Esâsî döneminde Meclis-i Âyan ile Meclis-i Mebûsan arasındaki temel fark nedir?
- A) Her iki meclisin de yalnız tımarlı sipahilerden oluşması
- B) Âyan üyelerinin padişahça atanması, mebusların seçim yoluyla belirlenmesi
- C) Mebûsan üyelerinin yalnız padişahın ailesinden atanması
- D) Âyan’ın bir askerî birlik olması
- E) Mebûsan’ın 1808’de Sened-i İttifak’la kurulması
Doğru cevap: B
Çözüm: 1876 anayasal düzeninde iki meclisin üye belirleme usulleri farklıdır; bu fark parlamentonun temsil ve siyaset yapısı bakımından önem taşır.
1878’de II. Abdülhamid’in meclisi tatil etmesini “Kânûn-ı Esâsî hukuken tamamen kaldırıldı” diye okumak niçin doğru değildir?
- A) Kanunun ilk kez 1908 yılında yazılması nedeniyle
- B) II. Abdülhamid’in 1878’de padişah olmaması nedeniyle
- C) Meclisin çalışması durdurulsa da anayasa metni resmen bütünüyle yürürlükten çıkarılmamıştır
- D) Meclisin 1878’de daima kesintisiz çalışması nedeniyle
- E) Anayasanın sadece Rusya ile ticaret antlaşması olması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: 1878 sonrası anayasal meclis düzeni fiilen kesintiye uğradı; metnin varlığı ve 1908’de yeniden işler hâle getirilmesi ayrı meselelerdir.