1876’da ilan edilen Osmanlı Devleti’nin ilk anayasası hangisidir?
- A) Sened-i İttifak
- B) Tanzimat Fermanı
- C) Islahat Fermanı
- D) Teşkîlât-ı Esâsiye Kanunu
- E) Kânûn-ı Esâsî
Doğru cevap: E
Çözüm: 1876 Kânûn-ı Esâsî, Osmanlı anayasal saltanatının temel metnidir. 1921 Teşkîlât-ı Esâsiye Kanunu farklı siyasi bağlama aittir.
1876’da I. Meşrutiyet’in ilan edildiği sırada Osmanlı padişahı kimdir?
- A) II. Abdülhamid
- B) II. Mahmud
- C) Sultan Abdülmecid
- D) Sultan Abdülaziz
- E) V. Mehmed Reşad
Doğru cevap: A
Çözüm: Kânûn-ı Esâsî 23 Aralık 1876’da II. Abdülhamid döneminde ilan edilmiştir; bu olay anayasal yönetim ve meclisli saltanatın başlangıcıdır.
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı tarih literatüründe hangi adla da bilinir?
- A) Kırım Savaşı
- B) Doksanüç Harbi
- C) Trablusgarp Savaşı
- D) Çanakkale Savaşı
- E) Birinci Balkan Savaşı
Doğru cevap: B
Çözüm: 1877-1878 savaşı Rûmî takvimde 1293 yılına denk gelen başlangıcı nedeniyle Doksanüç Harbi adıyla anılır; savaş ağır Osmanlı kayıpları doğurdu.
1881’de dış borçların idaresiyle ilgili oluşturulan kuruluş hangisidir?
- A) Meclis-i Mebûsan
- B) Şûrâ-yı Devlet
- C) Düyûn-ı Umûmiyye
- D) Dârülfünun
- E) Encümen-i Dâniş
Doğru cevap: C
Çözüm: Düyûn-ı Umûmiyye 1881 Muharrem Kararnâmesi bağlamında Osmanlı dış borçlarının belirli gelirlerle tahsilini yönetmek için kurulmuştur.
1908’de yeniden ilan edilen Osmanlı anayasal yönetim dönemi hangisidir?
- A) I. Meşrutiyet
- B) Tanzimat
- C) Lâle Devri
- D) II. Meşrutiyet
- E) Fetret Devri
Doğru cevap: D
Çözüm: II. Meşrutiyet 1908’de Kânûn-ı Esâsî ve meclis düzeninin yeniden işler hâle getirilmesiyle başladı; yeni bir ilk anayasa yazılması anlamına gelmez.
30 Ekim 1918’de Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’ndan çekilmesinde belirleyici ateşkes hangisidir?
- A) Mudanya Mütarekesi
- B) Lozan Antlaşması
- C) Sevr Antlaşması
- D) Ankara Antlaşması
- E) Mondros Mütarekesi
Doğru cevap: E
Çözüm: 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi Osmanlı Devleti için I. Dünya Savaşı’nı sona erdiren ateşkestir; kesin barış antlaşması olarak değerlendirilmez.
1881 Düyûn-ı Umûmiyye İdaresi hangi ekonomik ihtiyacın sonucunda kuruldu?
- A) İlk Osmanlı medreselerinin bütçesini hazırlamak
- B) Sadece savaş esiri değişimini düzenlemek
- C) Osmanlı parlamentosuna milletvekili seçmek
- D) Dış borçların ödenmesi için belirlenmiş gelir kaynaklarının alacaklı temsilcilerince yönetilmesi
- E) Bütün ticari gümrükleri aniden kaldırmak
Doğru cevap: D
Çözüm: 1881 Muharrem Kararnâmesi sonrasında Düyûn-ı Umûmiyye, belirli devlet gelirlerini borç servisine tahsis eden yarı özerk bir tahsilat düzeni oluşturdu.
1908 II. Meşrutiyet’in ilan edilmesi hangi anayasal gelişmeye karşılık gelir?
- A) Osmanlı tarihinde ilk yazılı anayasanın 1908’de hazırlanmasına
- B) Yeniçeri Ocağının yeniden kurulmasına
- C) Tanzimat Fermanı’nın ilk kez okunmasına
- D) Osmanlı saltanatının aynı yıl kaldırılmasına
- E) 1876 Kânûn-ı Esâsî düzeninin yeniden işletilmesine
Doğru cevap: E
Çözüm: 1908’de II. Meşrutiyet Kânûn-ı Esâsî’nin yeniden yürürlüğe girmesi ve parlamentonun faaliyete dönmesiyle ilgilidir.
1909 “31 Mart Vak‘ası” adlandırmasında tarih farkı neden görülebilir?
- A) Olay Rûmî 31 Mart’a, Milâdî 13 Nisan 1909’a karşılık geldiği için
- B) Olayın iki farklı yüzyılda tekrarlandığı için
- C) 31 Mart’ın bir ayaklanma değil antlaşma adı olduğu için
- D) Osmanlı’da herhangi bir takvim kullanılmadığı için
- E) Olayın 13 Nisan 1839’da yaşandığı için
Doğru cevap: A
Çözüm: 31 Mart 1325 Rûmî tarihi Milâdî 13 Nisan 1909’dur; tek bir ayaklanmanın iki takvimdeki tarihinin farklı gösterilmesidir.
31 Mart Vak‘ası’nın ardından tahttan indirilen Osmanlı hükümdarı kimdir?
- A) II. Mahmud
- B) II. Abdülhamid
- C) Sultan Abdülmecid
- D) V. Mehmed Reşad
- E) VI. Mehmed Vahdeddin
Doğru cevap: B
Çözüm: 1909’da 31 Mart Vak‘ası sonrasında II. Abdülhamid tahttan indirildi; yerine V. Mehmed Reşad geçti.
1911-1912 Trablusgarp Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin karşısındaki devlet hangisidir?
- A) Rusya
- B) Bulgaristan
- C) İtalya
- D) İngiltere
- E) Avusturya-Macaristan
Doğru cevap: C
Çözüm: Trablusgarp Savaşı 1911’de İtalya’nın Osmanlı toprağına saldırmasıyla başladı ve 1912 Uşi Antlaşması’yla yeni siyasi durum oluştu.
1912-1913 Balkan Savaşları’nın Osmanlı Devleti açısından başlıca sonucu hangisidir?
- A) İstanbul’un Bizans’tan ilk kez fethedilmesi
- B) Mısır’ın Memlüklerden alınması
- C) Kırım Hanlığı’nın yeniden kurulması
- D) Balkanlardaki Avrupa topraklarının önemli bölümünün kaybedilmesi
- E) Bütün Balkan devletlerinin Osmanlıya bağlanması
Doğru cevap: D
Çözüm: Balkan Savaşlarında Osmanlılar Rumeli’de geniş topraklar kaybetti; 1913’te Edirne’nin geri alınması tüm kayıpların telafi edildiği anlamına gelmez.
1914 yılında Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na girişini hızlandıran deniz olayı hangisidir?
- A) Preveze’de Venedik donanmasının yenilmesi
- B) Kırım Savaşı’nda Sivastopol’un kuşatılması
- C) Çeşme’de Osmanlı donanmasının yakılması
- D) Girit’te Kandiye’nin teslim olması
- E) Osmanlı filosunun Karadeniz’de Rus limanlarına saldırması
Doğru cevap: E
Çözüm: 1914 sonbaharında Osmanlı filosunun Rus limanlarını bombalaması, Osmanlı-Rus savaş hâlinin oluşmasında önemli dönüm noktasıdır.
1878 Ayastefanos ve Berlin metinlerini aynı barışın birbirine alternatif adları saymak neden yanlıştır?
- A) İkisinin de Kırım Savaşı’nı 1856’da sonlandırması nedeniyle
- B) Berlin metninin yalnız Osmanlı iç hukukundaki bir ferman olması nedeniyle
- C) Ayastefanos’un Osmanlı ile İngiltere arasında 1838’de yapılması nedeniyle
- D) Berlin Kongresi’nin Ayastefanos hükümlerini çok taraflı müzakerelerle değiştirmiş olması nedeniyle
- E) İkisinin de hiçbir toprak ve siyasi hüküm içermemesi nedeniyle
Doğru cevap: D
Çözüm: Ayastefanos Mart 1878 Osmanlı-Rus barışıdır; Temmuz 1878 Berlin, büyük güçlerin müdahalesiyle birçok hükmü değiştirmiştir.
Düyûn-ı Umûmiyye’yi “bütün Osmanlı hazinesini doğrudan devralan yabancı devlet” diye tanımlamak neden aşırı genellemedir?
- A) 1881 yılında hiç dış borç bulunmadığı için
- B) Kurumun yalnız Osmanlı üniversitelerini denetlemesi nedeniyle
- C) Kurumun tımar sipahilerinden oluşması nedeniyle
- D) Düyûn-ı Umûmiyye’nin 1831’de bir gazete olması nedeniyle
- E) İdarenin belirli tahsisli gelirlerin tahsil ve borç ödemesine odaklanması, yapısının alacaklı temsilcilerine dayanması nedeniyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Düyûn-ı Umûmiyye geniş yetkili bir borç tahsil idaresiydi; tüm devlet idaresi ve gelirlerinin hukuken tek elde tamamen geçtiği söylenemez.
1908’de II. Meşrutiyet’in ilanı ile 1876 arasındaki anayasal süreklilik hangi ifadeyle anlatılabilir?
- A) 1876 Kânûn-ı Esâsî’nin yeniden işler hâle getirilmesi ve meclisin tekrar faaliyete geçmesi
- B) 1908’de Osmanlı Devleti’nin ilk yazılı anayasasının sıfırdan başlaması
- C) 1876 Meşrutiyeti’nin II. Mahmud zamanında ilan edilmesi
- D) 1908 reformunun Tanzimat Fermanını yürürlükten kaldıran bir barış olması
- E) İki dönemde de hiçbir meclis kurulmamış olması
Doğru cevap: A
Çözüm: 1908 reformu anayasal yönetimi ihya etti; 1876 anayasası sonraki yıllarda özellikle 1909 değişiklikleriyle farklı bir parlamenter dengeye kavuştu.
1909 Kânûn-ı Esâsî değişiklikleri meşrutî yönetimde hangi eğilimi güçlendirmiştir?
- A) Yeniçeri Ocağını anayasal bir meclis olarak geri getirmiştir
- B) Padişah yetkilerini sınırlayıp hükümetin Meclis-i Mebûsan’a karşı sorumluluğunu artırmıştır
- C) Meclisin bütün kanun yetkisini doğrudan yabancı elçiliklere devretmiştir
- D) Osmanlı padişahını yeniden mutlak ve sınırsız hükümdar yapmıştır
- E) Meşrutiyeti 1909’da tamamen kaldırmıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: 1909 anayasa değişiklikleri padişahın veto ve başka yetkilerini sınırladı, hükümetin meclis karşısındaki sorumluluğunu öne çıkardı.
31 Mart Vak‘ası’nın 13 Nisan 1909 ile aynı olay sayılması hangi tarih bilgisine dayanır?
- A) Olayın 31 Mart 1918 ve 13 Nisan 1922’de iki defa yaşanmasına
- B) İlk takvimin yalnız 1700 Rusya Antlaşması için kullanılmasına
- C) 31 Mart’ın Rûmî takvim, 13 Nisan’ın Milâdî takvim karşılığı olmasına
- D) 31 Mart’ın Mondros’un gizli maddesi olmasına
- E) Olayın I. Balkan Savaşı sırasında meydana gelmesine
Doğru cevap: C
Çözüm: Rûmî 31 Mart 1325 ile Milâdî 13 Nisan 1909 aynı ayaklanmanın tarihidir; takvim farklılığı ayrı iki vaka anlamına gelmez.
Balkan Savaşları bağlamında 1913 Edirne’nin geri alınması hakkında hangi çıkarım doğrudur?
- A) Birinci Balkan Savaşı’nda bütün Osmanlı kayıpları sıfırlanmıştır
- B) Edirne ilk kez 1453’te Osmanlı başkenti yapılmıştır
- C) 1913’te Kırım Hanlığı Edirne’den yönetilmeye başlamıştır
- D) İkinci Balkan Savaşı sırasında Edirne geri alınmış fakat Rumeli’deki büyük kayıplar bütünüyle giderilmemiştir
- E) İkinci Balkan Savaşı yalnız Osmanlı ve Rusya arasında yaşanmıştır
Doğru cevap: D
Çözüm: Osmanlı ordusu 1913’te Edirne’yi yeniden ele geçirdi; Balkan Savaşları genel olarak Osmanlı’nın Avrupa topraklarını önemli ölçüde azalttı.
1918 Mondros Mütarekesi ile bir kesin barış antlaşmasını ayıran temel hukukî özellik nedir?
- A) Mondros’un 1876 anayasasını ilan etmesi
- B) Mondros’un yalnız bir ticaret sözleşmesi olması
- C) Ateşkesin uluslararası ilişkilerde hiçbir sonucu olmaması
- D) Mondros’un 1826’da Yeniçeri Ocağını kaldırması
- E) Mondros’un askerî çatışmaları durduran ateşkes olması, nihai barış hükümlerini tek başına belirlememesidir
Doğru cevap: E
Çözüm: 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi savaşın durdurulmasına ilişkin şartlar içerir; kesin barış ve savaş sonrası siyasi statü ayrı müzakerelerin konusudur.