1808 Sened-i İttifak’ta merkezî yönetim ile hangi taşra güçleri arasındaki ilişki öne çıkar?
- A) Âyanlar
- B) Yeni kurulan Meclis-i Mebûsan
- C) İttihat ve Terakkî Fırkası
- D) Avrupa’daki sürekli elçilikler
- E) Düyûn-ı Umûmiyye alacaklıları
Doğru cevap: A
Çözüm: Sened-i İttifak, II. Mahmud döneminde Alemdar Mustafa Paşa öncülüğünde merkezî idareyle taşradaki âyan nüfuzu arasında kurulan uzlaşma metnidir.
1826 Vak‘a-i Hayriyye ile III. Selim’in Nizâm-ı Cedîd reformu arasındaki temel fark nedir?
- A) İkisi de 1718 Pasarofça sonrasında yapılmıştır
- B) İlkinde Yeniçeri Ocağı kaldırılmış, ikincisinde yeni askerî düzen mevcut ocağın yanında kurulmuştur
- C) Nizâm-ı Cedîd 1876’da kurulmuş, Vak‘a-i Hayriyye 1908’de gerçekleşmiştir
- D) İkisinde de Osmanlı Devleti Rusya’yla savaşa girmiştir
- E) 1826 olayı yeniçerilerin ilk defa kuruluşudur
Doğru cevap: B
Çözüm: III. Selim döneminde Nizâm-ı Cedîd yeni bir askerî teşebbüstü; II. Mahmud 1826’da eski Yeniçeri Ocağını kaldırarak farklı bir ordu kurdu.
1831 Osmanlı nüfus sayımına ilişkin hangi ifade tarihî kapsamı doğru belirtir?
- A) Bütün kadın ve erkeklerin modern anlamda eksiksiz kaydedildiği kanıtlanmıştır
- B) Her hanedeki nüfus sayımı ilk kez 1923’te başlamıştır
- C) Özellikle erkek nüfusun idari ve askerî amaçlarla kayda geçirilmesi hedeflenmiştir
- D) 1831 sayımı yalnız Avrupa elçiliklerinde yapılmıştır
- E) Sayım hiçbir vergi veya askerlik amacı taşımamıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: 1831 sayımı asker alma ve vergilendirme gibi devlet ihtiyaçlarıyla ilişkili erkek nüfus kayıtlarını öne çıkarır; günümüz genel nüfus sayımıyla özdeş değildir.
Kavalalı Mehmed Ali Paşa meselesiyle ilgili 1830’lar Osmanlı diplomasisini hangi olay doğrudan etkiledi?
- A) Kırım’ın 1783’te Rusya’ya ilhakı
- B) Osmanlıların 1453’te İstanbul’u alması
- C) Yeniçeri Ocağının 1908’de kurulması
- D) Mısır valisinin isyanı ve merkezî hükümetle güç mücadelesi
- E) Osmanlı Devleti’nin 1918’de Mondros’u imzalaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kavalalı Mehmed Ali Paşa ve oğlu İbrahim Paşa’nın askerî ilerleyişi, İstanbul yönetimini 1833’te Rusya ile Hünkâr İskelesi ittifakına yönelten etkenlerdendir.
1833 Hünkâr İskelesi ile 1838 Balta Limanı belgelerini karşılaştıran doğru eşleştirme hangisidir?
- A) İkisi de 1856 Kırım barışıdır
- B) Birincisi İtalya ile, ikincisi Rusya ile yapılmıştır
- C) İkisi de 1876 anayasasının iki adıdır
- D) Birincisi meclis açılışı, ikincisi Yeniçeri Ocağının kaldırılmasıdır
- E) Birincisi Rusya ile savunma ittifakı, ikincisi İngiltere ile ticaret düzenlemesidir
Doğru cevap: E
Çözüm: 1833 Hünkâr İskelesi Mısır bunalımı ve Rusya’yla güvenlik ilişkileri; 1838 Balta Limanı ise İngiltere’yle ticari ilişkiler bağlamında değerlendirilmelidir.
1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması’nın Osmanlı iktisat tarihi açısından önemi nedir?
- A) Dış ticaretteki tekel ve vergi düzenini İngiliz tüccarlar lehine etkileyen hükümler içermesi
- B) Osmanlıların tüm iç ticareti kapatması
- C) İlk anayasal meclisin hemen kurulmasını sağlaması
- D) Kırım’ın bağımsızlığını karara bağlaması
- E) Yeniçeri Ocağını hukuken kaldırması
Doğru cevap: A
Çözüm: Balta Limanı, dış ticaretin kurallarını ve İngiliz tüccarların erişimini etkiledi; iktisadi sonuçları antlaşma hükümleri ve uygulama üzerinden incelenmelidir.
1839 Tanzimat Fermanı’nın öne çıkardığı ilke grubu hangisidir?
- A) Yalnız saray ziyafetleri ve mimari süsleme
- B) Can ve mal güvenliği, düzenli vergi ve askerlik ile hukuk güvencesi
- C) Osmanlı monarşisinin aynı gün sona erdirilmesi
- D) Bütün eyaletlerin bağımsız devlete dönüştürülmesi
- E) Yalnız donanma kaptanlarına yeni rütbe verilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Gülhane Hatt-ı Hümâyunu devletin kanun ve güvenlik çerçevesinde yeniden düzenlenmesini vaat eder; doğrudan bir cumhuriyet ilanı değildir.
1839 Tanzimat ve 1856 Islahat fermanlarının birlikte değerlendirilmesinde doğru yaklaşım hangisidir?
- A) 1856 metninin 1839’dan önce yayımlandığı
- B) İki metnin de Osmanlı Devleti’ni hukuken sona erdirdiği
- C) İkisinin reform sürecine ait olduğu, 1856 metninin özellikle gayrimüslimlerin haklarını ayrıntılandırdığı
- D) 1839 metninin yalnız Rusya’ya askerî üs verdiği
- E) Islahat Fermanı’nın 1909 Anayasa değişikliği olduğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Tanzimat temel hukuk ve güvenlik vaatlerini içerir; Islahat Fermanı aynı çizgide gayrimüslim tebaa ve eşitlik meselelerine ayrıntılı hükümler ekler.
1856 Islahat Fermanı’nın diplomatik arka planını hangi olay açıklar?
- A) 1402 Ankara Savaşı sonrasındaki Fetret Devri
- B) 1517 Ridâniye’de Memlüklerin yenilmesi
- C) 1908 II. Meşrutiyet’in ilanı
- D) Kırım Savaşı sonundaki Avrupa barış görüşmeleri ve müttefik baskıları
- E) 1913 Bâbıâli Baskını
Doğru cevap: D
Çözüm: 1856 Islahat Fermanı Paris barış görüşmeleri öncesinde ilan edildi; Avrupa devletleriyle ilişkiler ve içeride reform hedefleri birlikte etkilidir.
1856 Paris Antlaşması’nın siyasi çerçevesiyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Osmanlı Devleti’nin ilk anayasasını yürürlüğe koyması
- B) Kırım’ın 1856’da Rusya tarafından ilk kez ilhakı
- C) Mısır valisinin 1856’da sadrazam atanması
- D) Düyûn-ı Umûmiyye’nin Paris’te 1856’da kurulması
- E) Kırım Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti’nin Avrupa devletler topluluğu içindeki statüsünü ve Karadeniz düzenini ele alması
Doğru cevap: E
Çözüm: 1856 Paris Antlaşması Kırım Savaşı’nı sonlandırdı ve Avrupa diplomasisinde Osmanlı toprak bütünlüğüyle ilgili düzenlemeler getirdi; sonraki sorunların tamamını ortadan kaldırmadı.
1876 Kânûn-ı Esâsî’nin öngördüğü iki meclisli genel parlamento hangi bileşenlerden oluşur?
- A) Meclis-i Âyan ve Meclis-i Mebûsan
- B) Divan-ı Hümâyun ve Enderun
- C) Şûrâ-yı Devlet ve Düyûn-ı Umûmiyye
- D) Nizâm-ı Cedîd ve Asâkir-i Mansûre
- E) Âyan aileleri ve tımarlı sipahiler
Doğru cevap: A
Çözüm: Kânûn-ı Esâsî Meclis-i Umûmî adı altında padişahça atanan Âyan ile seçim esaslı Mebûsan meclislerinden oluşan anayasal düzen öngörmüştür.
1878’de Meclis-i Mebûsan’ın çalışmasının durdurulması hangi durumla ilgili doğru bir ifadedir?
- A) Sened-i İttifak’ın 1878’de yeniden yazılmasıyla
- B) 1876 anayasası resmen ortadan kaldırılmadan meclisin uzun süre tatil edilmesiyle
- C) Osmanlı monarşisinin 1878’de kesin sona ermesiyle
- D) İkinci Meşrutiyet’in 1878’de ilan edilmesiyle
- E) Parlamentonun 1878’de ilk kez kurulmasıyla
Doğru cevap: B
Çözüm: II. Abdülhamid meclisi 1878’de tatil etti; Kânûn-ı Esâsî metninin resmen yürürlükten kaldırılmasıyla aynı olay değildir.
1878 Berlin Antlaşması’nın aynı yılki Ayastefanos belgesiyle ilişkisi nedir?
- A) Ayastefanos’un 1918 Mondros ateşkesi olması
- B) Berlin’in 1838 Balta Limanı ticaret belgesi olması
- C) Rusya’yla yapılan Ayastefanos barışının Avrupa güçleri tarafından yeniden düzenlenmesi
- D) Berlin Antlaşması’nın 1876 anayasasını yazması
- E) İki antlaşmanın da Kırım Savaşı’nı 1856’da bitirmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: 1877-1878 savaşı sonrasında Ayastefanos koşulları büyük güçlerce yeniden görüşülerek 1878 Berlin Antlaşması’na dönüştürüldü.
1881 Düyûn-ı Umûmiyye İdaresi hangi ekonomik ihtiyacın sonucunda kuruldu?
- A) İlk Osmanlı medreselerinin bütçesini hazırlamak
- B) Sadece savaş esiri değişimini düzenlemek
- C) Osmanlı parlamentosuna milletvekili seçmek
- D) Dış borçların ödenmesi için belirlenmiş gelir kaynaklarının alacaklı temsilcilerince yönetilmesi
- E) Bütün ticari gümrükleri aniden kaldırmak
Doğru cevap: D
Çözüm: 1881 Muharrem Kararnâmesi sonrasında Düyûn-ı Umûmiyye, belirli devlet gelirlerini borç servisine tahsis eden yarı özerk bir tahsilat düzeni oluşturdu.
1908 II. Meşrutiyet’in ilan edilmesi hangi anayasal gelişmeye karşılık gelir?
- A) Osmanlı tarihinde ilk yazılı anayasanın 1908’de hazırlanmasına
- B) Yeniçeri Ocağının yeniden kurulmasına
- C) Tanzimat Fermanı’nın ilk kez okunmasına
- D) Osmanlı saltanatının aynı yıl kaldırılmasına
- E) 1876 Kânûn-ı Esâsî düzeninin yeniden işletilmesine
Doğru cevap: E
Çözüm: 1908’de II. Meşrutiyet Kânûn-ı Esâsî’nin yeniden yürürlüğe girmesi ve parlamentonun faaliyete dönmesiyle ilgilidir.
1909 “31 Mart Vak‘ası” adlandırmasında tarih farkı neden görülebilir?
- A) Olay Rûmî 31 Mart’a, Milâdî 13 Nisan 1909’a karşılık geldiği için
- B) Olayın iki farklı yüzyılda tekrarlandığı için
- C) 31 Mart’ın bir ayaklanma değil antlaşma adı olduğu için
- D) Osmanlı’da herhangi bir takvim kullanılmadığı için
- E) Olayın 13 Nisan 1839’da yaşandığı için
Doğru cevap: A
Çözüm: 31 Mart 1325 Rûmî tarihi Milâdî 13 Nisan 1909’dur; tek bir ayaklanmanın iki takvimdeki tarihinin farklı gösterilmesidir.
31 Mart Vak‘ası’nın ardından tahttan indirilen Osmanlı hükümdarı kimdir?
- A) II. Mahmud
- B) II. Abdülhamid
- C) Sultan Abdülmecid
- D) V. Mehmed Reşad
- E) VI. Mehmed Vahdeddin
Doğru cevap: B
Çözüm: 1909’da 31 Mart Vak‘ası sonrasında II. Abdülhamid tahttan indirildi; yerine V. Mehmed Reşad geçti.
1911-1912 Trablusgarp Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin karşısındaki devlet hangisidir?
- A) Rusya
- B) Bulgaristan
- C) İtalya
- D) İngiltere
- E) Avusturya-Macaristan
Doğru cevap: C
Çözüm: Trablusgarp Savaşı 1911’de İtalya’nın Osmanlı toprağına saldırmasıyla başladı ve 1912 Uşi Antlaşması’yla yeni siyasi durum oluştu.
1912-1913 Balkan Savaşları’nın Osmanlı Devleti açısından başlıca sonucu hangisidir?
- A) İstanbul’un Bizans’tan ilk kez fethedilmesi
- B) Mısır’ın Memlüklerden alınması
- C) Kırım Hanlığı’nın yeniden kurulması
- D) Balkanlardaki Avrupa topraklarının önemli bölümünün kaybedilmesi
- E) Bütün Balkan devletlerinin Osmanlıya bağlanması
Doğru cevap: D
Çözüm: Balkan Savaşlarında Osmanlılar Rumeli’de geniş topraklar kaybetti; 1913’te Edirne’nin geri alınması tüm kayıpların telafi edildiği anlamına gelmez.
1914 yılında Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na girişini hızlandıran deniz olayı hangisidir?
- A) Preveze’de Venedik donanmasının yenilmesi
- B) Kırım Savaşı’nda Sivastopol’un kuşatılması
- C) Çeşme’de Osmanlı donanmasının yakılması
- D) Girit’te Kandiye’nin teslim olması
- E) Osmanlı filosunun Karadeniz’de Rus limanlarına saldırması
Doğru cevap: E
Çözüm: 1914 sonbaharında Osmanlı filosunun Rus limanlarını bombalaması, Osmanlı-Rus savaş hâlinin oluşmasında önemli dönüm noktasıdır.