1808 Sened-i İttifak, 1826 Vak‘a-i Hayriyye, 1839 Tanzimat ve 1856 Islahat belgelerini doğru sıralayan seçenek hangisidir?
- A) Sened-i İttifak – Vak‘a-i Hayriyye – Tanzimat – Islahat
- B) Vak‘a-i Hayriyye – Sened-i İttifak – Islahat – Tanzimat
- C) Tanzimat – Islahat – Sened-i İttifak – Vak‘a-i Hayriyye
- D) Sened-i İttifak – Islahat – Tanzimat – Vak‘a-i Hayriyye
- E) Islahat – Tanzimat – Sened-i İttifak – Vak‘a-i Hayriyye
Doğru cevap: A
Çözüm: 1808 taşra âyanıyla uzlaşma, 1826 yeniçeriliğin kaldırılması, 1839 Tanzimat ve 1856 Islahat süreçleri arasında kronolojik ve kurumsal ayrım vardır.
Sened-i İttifak’ı doğrudan 1876 Kânûn-ı Esâsî ile eşdeğer bir anayasa saymak neden tartışmalıdır?
- A) İki belgenin de 1921’de yayımlanması nedeniyle
- B) Sened-i İttifak’ın âyan-merkez uzlaşması, Kânûn-ı Esâsî’nin ise yazılı anayasa ve meclis düzeni olması nedeniyle
- C) Sened-i İttifak’ın Rusya ile dış borç anlaşması olması nedeniyle
- D) 1876 metninin hiçbir devlet kurumu düzenlememesi nedeniyle
- E) Sened-i İttifak’ın II. Meşrutiyet meclis seçimlerini kapsaması nedeniyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Sened-i İttifak iktidar ve taşra güç ilişkilerine dair siyasi taahhüt metnidir; Kânûn-ı Esâsî ise çok daha sonraki anayasal kurumları düzenler.
1807 Kabakçı İsyanı ile 1826 Vak‘a-i Hayriyye’yi aynı yeniçeri olayı olarak değerlendirmek hangi nedenle yanlıştır?
- A) İki olayın da yalnız Rusya ile antlaşma olması nedeniyle
- B) 1807’de Osmanlı Devleti’nin tamamen yıkılmış olması nedeniyle
- C) 1807’nin III. Selim’in reformlarını kesintiye uğratması, 1826’nın II. Mahmud’un ocağı kaldırması nedeniyle
- D) 1826’da Nizâm-ı Cedîd’in ilk kez III. Selim tarafından kurulması nedeniyle
- E) İki olayda da sultan olarak Fatih’in bulunması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: 1807 isyanı III. Selim’i tahttan indirirken 1826’da II. Mahmud Yeniçeri Ocağını kaldırdı; süreçte farklı yönetimler ve kurumsal sonuçlar vardır.
1831 sayım sonuçlarıyla bütün Osmanlı nüfusunu doğrudan kıyaslayan bir araştırmada başlıca yöntem hatası nedir?
- A) Sayımın yalnız 1908 tarihli mecliste yapılması
- B) 1831’de Osmanlı toprağı bulunmadığını varsayması
- C) 1831 kayıtlarının tümünün matbaa satışı olması
- D) Kayıtların temel olarak erkek nüfusa ve idari amaçlara odaklanan kapsamının göz ardı edilmesi
- E) Sayım ile askerlik ilişkisinin hiç kurulamaması
Doğru cevap: D
Çözüm: 1831 kayıtları modern cinsiyet ve yaş dağılımını her yerde eksiksiz göstermez; kapsama, sayım amacına ve kayıt tutma tekniğine dikkat edilmelidir.
1833 Hünkâr İskelesi ve 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi arasında hangi diplomatik farklılık bulunur?
- A) İki belgenin de 1876 Osmanlı anayasası olması
- B) 1833’te Boğazların kapatıldığına ilişkin hiçbir hüküm bulunmaması
- C) 1841’in yalnız Trablusgarp savaşını sonlandırması
- D) İlk belgenin Osmanlı ile İtalya arasında yapılması
- E) İlki Osmanlı-Rus ittifakına, ikincisi Boğazlar rejimini çok taraflı düzenlemeye ilişkindir
Doğru cevap: E
Çözüm: Hünkâr İskelesi 1833 güvenlik ilişkilerinin ürünüdür; 1841 Londra Sözleşmesi Boğazlar konusunda Avrupa güçleriyle çok taraflı düzen kurmuştur.
1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması’nın etkisini “bütün Osmanlı esnafı hemen yok oldu” diye özetlemek neden isabetsizdir?
- A) Antlaşmanın kurallarının bölgeler, sektörler ve uzun dönemli iktisadi dönüşüm içinde değerlendirilmesi gerektiği için
- B) Antlaşmanın yabancı tüccarları hiç ilgilendirmediği için
- C) Osmanlı ekonomisinin 1838’de yalnız avcılığa dayandığı için
- D) Balta Limanı’nın askerî bir kuşatma olması nedeniyle
- E) Antlaşmanın ancak 1918’de imzalanmış olması nedeniyle
Doğru cevap: A
Çözüm: 1838 ticaret düzenlemesi İngiliz tüccarların konumunu etkiledi; tüm üreticilerin aynı gün kapanmasına yol açtığı gibi kesin ve toptancı sonuçlar tarihsel olarak gerekçelendirilemez.
Tanzimat Fermanı ile anayasal yönetim arasındaki fark için hangi yargı doğrudur?
- A) Tanzimat 1876’da ilk parlamento seçimini doğrudan yaptırmıştır
- B) Tanzimat can-mal güvenliği ve hukuk vaatleri getirirken 1876 Anayasası meclisli saltanat yapısını düzenler
- C) 1876 anayasası Tanzimat’tan 40 yıl önce hazırlanmıştır
- D) Tanzimat Osmanlı padişahlığını 1839’da sona erdirmiştir
- E) İki metin de yalnız Avrupa devletlerine vergi muafiyeti tanır
Doğru cevap: B
Çözüm: Gülhane metni reform ve hukuk güvenceleri vaat eder; 1876 Kânûn-ı Esâsî ise anayasal kurum ve meclis düzenini doğrudan ele alır.
1856 Islahat Fermanı’nın yalnız dış baskıyla yazıldığını veya yalnız iç reform isteğinden doğduğunu söylemek niçin eksiktir?
- A) Fermanın 1856 yerine 1808’de hazırlanmış olması nedeniyle
- B) Osmanlı Devleti’nin o tarihte Kırım Savaşı yaşamaması nedeniyle
- C) İç yönetim değişimi, Tanzimat sürekliliği ve Avrupa barış diplomasisi birlikte etkili olduğundan
- D) İçeriğinde tebaa haklarının hiç bulunmaması nedeniyle
- E) Fermanın yalnız Kırım Hanlığı tarafından yazılması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Islahat Fermanı Tanzimat siyasetini sürdüren iç düzenleme taleplerine ve Kırım Savaşı sonrası Avrupa diplomasisinin baskılarına birlikte bağlıdır.
1854 dış borçlanması ile 1881 Düyûn-ı Umûmiyye arasında hangi tarihsel süreç bulunur?
- A) 1881’in 1854’ten önce gerçekleşmesi
- B) Düyûn-ı Umûmiyye’nin ilk borcu 1453’te alması
- C) 1854’te Osmanlı hazinesinin bütünüyle kapatılması
- D) Savaş ve mali ihtiyaçlarla başlayan borçların birikerek ödeme ve tahsilat sorunu oluşturması
- E) Dış borcun yalnız 1881 günü tek kalemde alınması
Doğru cevap: D
Çözüm: 1854 ilk dış borçlanma tarihidir; sonraki borçlar ve mali güçlükler 1881 Muharrem Kararnâmesi ve Düyûn-ı Umûmiyye düzenine uzandı.
1856 Paris Barışı’ndaki Osmanlı toprak bütünlüğü güvencesini “artık hiç müdahale olmaz” şeklinde yorumlamak neden hatalıdır?
- A) Paris’in 1856’da Rusya ile savaşın başlamasını ilan ettiği için
- B) Kırım Savaşı’nın yalnız ticaret vergisi anlaşmazlığı olması nedeniyle
- C) Paris Antlaşması’nın hiç uluslararası tarafı bulunmaması nedeniyle
- D) İlk Osmanlı anayasasının 1856 Paris’te kabul edilmesi nedeniyle
- E) Diplomatik taahhütlerin sonraki savaş ve siyasi müdahaleleri otomatik olarak engellemediği için
Doğru cevap: E
Çözüm: 1856 barışı Osmanlı Avrupa statüsünü güçlendiren hükümler içerse de 1877-1878 savaşı ve başka müdahaleler, güvencelerin kesintisiz garanti olmadığını gösterir.
1864 Vilâyet Nizamnâmesi ile 1869 Maârif-i Umûmiyye Nizamnâmesini karşılaştıran doğru ayrım hangisidir?
- A) İlki taşra idaresini, ikincisi eğitim teşkilatını düzenler
- B) İlki ilk anayasayı, ikincisi doğrudan saltanatı kaldırır
- C) İlki dış borç, ikincisi askeri ateşkes anlaşmasıdır
- D) İkisi de yalnız Kırım’ın statüsünü belirler
- E) İkisi de 1718 Lâle Devri metinleridir
Doğru cevap: A
Çözüm: Tanzimat döneminin farklı alanlardaki kurumsal reformları vilayet idaresi ve eğitim mevzuatında somutlaşmıştır; aynı kurumun iki adı değildir.
1876 Kânûn-ı Esâsî döneminde Meclis-i Âyan ile Meclis-i Mebûsan arasındaki temel fark nedir?
- A) Her iki meclisin de yalnız tımarlı sipahilerden oluşması
- B) Âyan üyelerinin padişahça atanması, mebusların seçim yoluyla belirlenmesi
- C) Mebûsan üyelerinin yalnız padişahın ailesinden atanması
- D) Âyan’ın bir askerî birlik olması
- E) Mebûsan’ın 1808’de Sened-i İttifak’la kurulması
Doğru cevap: B
Çözüm: 1876 anayasal düzeninde iki meclisin üye belirleme usulleri farklıdır; bu fark parlamentonun temsil ve siyaset yapısı bakımından önem taşır.
1878’de II. Abdülhamid’in meclisi tatil etmesini “Kânûn-ı Esâsî hukuken tamamen kaldırıldı” diye okumak niçin doğru değildir?
- A) Kanunun ilk kez 1908 yılında yazılması nedeniyle
- B) II. Abdülhamid’in 1878’de padişah olmaması nedeniyle
- C) Meclisin çalışması durdurulsa da anayasa metni resmen bütünüyle yürürlükten çıkarılmamıştır
- D) Meclisin 1878’de daima kesintisiz çalışması nedeniyle
- E) Anayasanın sadece Rusya ile ticaret antlaşması olması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: 1878 sonrası anayasal meclis düzeni fiilen kesintiye uğradı; metnin varlığı ve 1908’de yeniden işler hâle getirilmesi ayrı meselelerdir.
1878 Ayastefanos ve Berlin metinlerini aynı barışın birbirine alternatif adları saymak neden yanlıştır?
- A) İkisinin de Kırım Savaşı’nı 1856’da sonlandırması nedeniyle
- B) Berlin metninin yalnız Osmanlı iç hukukundaki bir ferman olması nedeniyle
- C) Ayastefanos’un Osmanlı ile İngiltere arasında 1838’de yapılması nedeniyle
- D) Berlin Kongresi’nin Ayastefanos hükümlerini çok taraflı müzakerelerle değiştirmiş olması nedeniyle
- E) İkisinin de hiçbir toprak ve siyasi hüküm içermemesi nedeniyle
Doğru cevap: D
Çözüm: Ayastefanos Mart 1878 Osmanlı-Rus barışıdır; Temmuz 1878 Berlin, büyük güçlerin müdahalesiyle birçok hükmü değiştirmiştir.
Düyûn-ı Umûmiyye’yi “bütün Osmanlı hazinesini doğrudan devralan yabancı devlet” diye tanımlamak neden aşırı genellemedir?
- A) 1881 yılında hiç dış borç bulunmadığı için
- B) Kurumun yalnız Osmanlı üniversitelerini denetlemesi nedeniyle
- C) Kurumun tımar sipahilerinden oluşması nedeniyle
- D) Düyûn-ı Umûmiyye’nin 1831’de bir gazete olması nedeniyle
- E) İdarenin belirli tahsisli gelirlerin tahsil ve borç ödemesine odaklanması, yapısının alacaklı temsilcilerine dayanması nedeniyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Düyûn-ı Umûmiyye geniş yetkili bir borç tahsil idaresiydi; tüm devlet idaresi ve gelirlerinin hukuken tek elde tamamen geçtiği söylenemez.
1908’de II. Meşrutiyet’in ilanı ile 1876 arasındaki anayasal süreklilik hangi ifadeyle anlatılabilir?
- A) 1876 Kânûn-ı Esâsî’nin yeniden işler hâle getirilmesi ve meclisin tekrar faaliyete geçmesi
- B) 1908’de Osmanlı Devleti’nin ilk yazılı anayasasının sıfırdan başlaması
- C) 1876 Meşrutiyeti’nin II. Mahmud zamanında ilan edilmesi
- D) 1908 reformunun Tanzimat Fermanını yürürlükten kaldıran bir barış olması
- E) İki dönemde de hiçbir meclis kurulmamış olması
Doğru cevap: A
Çözüm: 1908 reformu anayasal yönetimi ihya etti; 1876 anayasası sonraki yıllarda özellikle 1909 değişiklikleriyle farklı bir parlamenter dengeye kavuştu.
1909 Kânûn-ı Esâsî değişiklikleri meşrutî yönetimde hangi eğilimi güçlendirmiştir?
- A) Yeniçeri Ocağını anayasal bir meclis olarak geri getirmiştir
- B) Padişah yetkilerini sınırlayıp hükümetin Meclis-i Mebûsan’a karşı sorumluluğunu artırmıştır
- C) Meclisin bütün kanun yetkisini doğrudan yabancı elçiliklere devretmiştir
- D) Osmanlı padişahını yeniden mutlak ve sınırsız hükümdar yapmıştır
- E) Meşrutiyeti 1909’da tamamen kaldırmıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: 1909 anayasa değişiklikleri padişahın veto ve başka yetkilerini sınırladı, hükümetin meclis karşısındaki sorumluluğunu öne çıkardı.
31 Mart Vak‘ası’nın 13 Nisan 1909 ile aynı olay sayılması hangi tarih bilgisine dayanır?
- A) Olayın 31 Mart 1918 ve 13 Nisan 1922’de iki defa yaşanmasına
- B) İlk takvimin yalnız 1700 Rusya Antlaşması için kullanılmasına
- C) 31 Mart’ın Rûmî takvim, 13 Nisan’ın Milâdî takvim karşılığı olmasına
- D) 31 Mart’ın Mondros’un gizli maddesi olmasına
- E) Olayın I. Balkan Savaşı sırasında meydana gelmesine
Doğru cevap: C
Çözüm: Rûmî 31 Mart 1325 ile Milâdî 13 Nisan 1909 aynı ayaklanmanın tarihidir; takvim farklılığı ayrı iki vaka anlamına gelmez.
Balkan Savaşları bağlamında 1913 Edirne’nin geri alınması hakkında hangi çıkarım doğrudur?
- A) Birinci Balkan Savaşı’nda bütün Osmanlı kayıpları sıfırlanmıştır
- B) Edirne ilk kez 1453’te Osmanlı başkenti yapılmıştır
- C) 1913’te Kırım Hanlığı Edirne’den yönetilmeye başlamıştır
- D) İkinci Balkan Savaşı sırasında Edirne geri alınmış fakat Rumeli’deki büyük kayıplar bütünüyle giderilmemiştir
- E) İkinci Balkan Savaşı yalnız Osmanlı ve Rusya arasında yaşanmıştır
Doğru cevap: D
Çözüm: Osmanlı ordusu 1913’te Edirne’yi yeniden ele geçirdi; Balkan Savaşları genel olarak Osmanlı’nın Avrupa topraklarını önemli ölçüde azalttı.
1918 Mondros Mütarekesi ile bir kesin barış antlaşmasını ayıran temel hukukî özellik nedir?
- A) Mondros’un 1876 anayasasını ilan etmesi
- B) Mondros’un yalnız bir ticaret sözleşmesi olması
- C) Ateşkesin uluslararası ilişkilerde hiçbir sonucu olmaması
- D) Mondros’un 1826’da Yeniçeri Ocağını kaldırması
- E) Mondros’un askerî çatışmaları durduran ateşkes olması, nihai barış hükümlerini tek başına belirlememesidir
Doğru cevap: E
Çözüm: 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi savaşın durdurulmasına ilişkin şartlar içerir; kesin barış ve savaş sonrası siyasi statü ayrı müzakerelerin konusudur.