1683 yılında başarısızlıkla sonuçlanan Osmanlı kuşatması hangi şehre yöneliktir?
- A) Belgrad
- B) Budin
- C) Viyana
- D) Prag
- E) Varna
Doğru cevap: C
Çözüm: 1683 İkinci Viyana Kuşatması Osmanlı ordusunun geri çekilmesiyle sonuçlanmış, ardından Kutsal İttifak savaşları hız kazanmıştır.
1699 yılında Osmanlı Devleti’nin birden çok Avrupa devletiyle imzaladığı önemli barış antlaşması hangisidir?
- A) Zitvatorok Antlaşması
- B) Prut Antlaşması
- C) Kasr-ı Şirin Antlaşması
- D) Karlofça Antlaşması
- E) Yaş Antlaşması
Doğru cevap: D
Çözüm: 1699 Karlofça Antlaşması Osmanlıların Habsburglar, Venedik ve Lehistan ile yaptığı büyük toprak düzenlemelerini içerir; Rusya ile esas barış 1700’dedir.
1700 yılında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan antlaşma hangisidir?
- A) Belgrad Antlaşması
- B) Prut Antlaşması
- C) Pasarofça Antlaşması
- D) Zitvatorok Antlaşması
- E) İstanbul Antlaşması
Doğru cevap: E
Çözüm: 1700 İstanbul Antlaşması Osmanlı-Rus savaşını sonlandıran ayrı bir düzenlemedir; 1699 Karlofça antlaşmasının imzacılarıyla aynı kabul edilmez.
1711’de Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında imzalanan antlaşma hangisidir?
- A) Prut Antlaşması
- B) Yaş Antlaşması
- C) Zitvatorok Antlaşması
- D) Karlofça Antlaşması
- E) Kasr-ı Şirin Antlaşması
Doğru cevap: A
Çözüm: 1711 Prut Antlaşması Osmanlı ve Rus kuvvetleri arasındaki sefer sonrasında yapılmıştır; Azak meselesinin yeniden Osmanlı lehine çözümünü içerir.
1718’de Osmanlıların Avusturya ve Venedik ile imzaladığı antlaşma hangisidir?
- A) Belgrad Antlaşması
- B) Pasarofça Antlaşması
- C) Prut Antlaşması
- D) Küçük Kaynarca Antlaşması
- E) Zitvatorok Antlaşması
Doğru cevap: B
Çözüm: 1718 Pasarofça Barışı Habsburglar ve Venedik ile savaşları sonlandırmış, sonraki barış ve diplomatik açılım döneminin başlangıcını oluşturmuştur.
1718-1730 yılları arasındaki Osmanlı kültür ve siyaset dönemi hangi adla tanınır?
- A) Fetret Devri
- B) Tanzimat Devri
- C) Lâle Devri
- D) Birinci Meşrutiyet
- E) İkinci Meşrutiyet
Doğru cevap: C
Çözüm: Lâle Devri, 1718 Pasarofça ile 1730 Patrona Halil İsyanı arasındaki döneme sonradan verilen addır; III. Ahmed dönemine denk gelir.
1730’da Lâle Devri’nin sona ermesiyle ilişkilendirilen ayaklanma hangisidir?
- A) Celâlî İsyanları
- B) Kabakçı Mustafa İsyanı
- C) Babıâli Baskını
- D) Patrona Halil İsyanı
- E) Şeyh Bedreddin İsyanı
Doğru cevap: D
Çözüm: Patrona Halil İsyanı 1730’da III. Ahmed’in tahttan indirilmesine ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa döneminin bitmesine yol açmıştır.
1683 İkinci Viyana Kuşatması’nı yöneten Osmanlı sadrazamı kimdir?
- A) Köprülü Mehmed Paşa
- B) Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
- C) Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
- D) Baltacı Mehmed Paşa
- E) Sokullu Mehmed Paşa
Doğru cevap: C
Çözüm: 1683 Viyana seferini IV. Mehmed devrinde sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa yönetti; kuşatmanın başarısızlığı Kutsal İttifak savaşlarının önünü açtı.
1699 Karlofça Antlaşması’nın imzacılarının arasında bulunmayan, 1700’de ayrı barış yapan devlet hangisidir?
- A) Avusturya/Habsburglar
- B) Venedik
- C) Lehistan
- D) Rusya
- E) Osmanlı Devleti
Doğru cevap: D
Çözüm: 1699 Karlofça Avusturya, Venedik ve Lehistan ile düzenlenirken Rusya ile müzakerelerin sonucu 1700 İstanbul Antlaşması’na bağlandı.
1700 İstanbul Antlaşması ile 1711 Prut Antlaşması’nın birlikte incelenmesinde hangi yer öne çıkar?
- A) İznik
- B) Alanya
- C) Kandiye
- D) Viyana
- E) Azak
Doğru cevap: E
Çözüm: Rusya’nın 1700 barışında elde ettiği Azak, 1711 Prut düzenlemesinde Osmanlılara geri verilme sürecinin merkezinde yer alır.
1718 Pasarofça Antlaşması’nın Osmanlı diplomasisine etkisi hangi gelişmeyle birlikte değerlendirilir?
- A) Uzun süreli barış beklentisi ve Avrupa ile diplomatik-kültürel temasların artmasıyla
- B) Kırım’ın Ruslar tarafından 1718’de ilhakıyla
- C) Nizâm-ı Cedîd’in 1718’de lağvedilmesiyle
- D) Osmanlıların İstanbul’u 1718’de fethetmesiyle
- E) Tanzimat Fermanı’nın yayımlanmasıyla
Doğru cevap: A
Çözüm: 1718 barışı sonrasında III. Ahmed ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa devrinde elçilik ve kültürel temaslar yoğunlaşmıştır; Lâle Devri adı sonradan verilmiştir.
1720-1721 yıllarında Paris’e gönderilen ve sefâretnâme kaleme alan Osmanlı elçisi kimdir?
- A) İbrahim Müteferrika
- B) Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi
- C) Koçi Bey
- D) Evliya Çelebi
- E) Kâtip Çelebi
Doğru cevap: B
Çözüm: Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi Paris elçiliği ve sefâretnâmesiyle Avrupa kurumları hakkında Osmanlı gözlemlerini kayıt altına almıştır.
İbrahim Müteferrika’nın matbaacılık girişiminin doğru niteliği hangisidir?
- A) Osmanlı topraklarında bütün dillerde kurulan ilk matbaa olması
- B) İlk kitabın 1606 Zitvatorok metni olması
- C) Osmanlı Türkçesiyle hareketli harfli kitap basımında XVIII. yüzyılda önemli bir girişim olması
- D) Yalnız Kur’an basımına izin verilmesi
- E) Tanzimat döneminde ilk kez çalışmaya başlaması
Doğru cevap: C
Çözüm: Osmanlı coğrafyasında Yahudi ve diğer topluluklara ait matbaalar daha önce vardı. Müteferrika’nın girişimi Türkçe basımın gelişmesi açısından özgül önem taşır.
1645-1669 Girit Savaşı’nı tek bir meydan muharebesi gibi öğretmek hangi tarihsel gerçeği gizler?
- A) Girit’in herhangi bir Akdeniz adası olmamasını
- B) Uzun süren ada kuşatmaları, deniz ikmali, Venedik savunması ve mali yüklerin bütününü
- C) Osmanlıların deniz kuvvetlerinin hiç bulunmamasını
- D) Venedik ile savaşın yalnız 1807’de çıkmasını
- E) Kandiye’nin hiç var olmamış olmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Girit mücadelesi yıllara yayılan kuşatma ve deniz savaşlarıyla ilerledi; 1669 Kandiye teslimi süreçteki belirleyici sonuçtur.
XVII. yüzyıl Celâlî İsyanlarını yalnız “eşkıyalık” olarak açıklamak neden eksiktir?
- A) Bütün ayaklanmaların 1730’da tek bir gün yaşanması nedeniyle
- B) Anadolu nüfusunun hiçbir hareket yaşamaması nedeniyle
- C) Vergi baskısı, savaş, taşra güvenliği, iklim ve ekonomik değişimlerin birlikte etkili olabilmesi nedeniyle
- D) Celâlîlerin yalnız saray matbaacıları olması nedeniyle
- E) Hiçbir devlet görevlisinin taşra ilişkilerine katılmaması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Celâlî hareketleri yalnız bireysel şiddet olaylarından oluşmaz; askerî maliyetler, yerel güç dengeleri ve toplumsal dönüşümlerle incelenir.
Koçi Bey Risalesi gibi XVII. yüzyıl ıslahat metinlerinin tarihsel değeri hakkında hangi çıkarım doğrudur?
- A) Yazıldıkları andan itibaren bütün önerilerin uygulandığını ispatlar
- B) Her risalenin yalnız bir seyahat güzergâhı içerdiğini gösterir
- C) Tımarların kesinlikle hiç değişmediğini kanıtlar
- D) Yazarın önerilerini ve dönemin sorun algısını gösterir; her şikâyet nesnel ölçüm kabul edilmemelidir
- E) XVII. yüzyılın tamamen savaşsız geçtiğini doğrular
Doğru cevap: D
Çözüm: Islahat risaleleri yönetim çevresinin hangi sorunları nasıl yorumladığını gösterir; dönemin vergi ve mahkeme kayıtlarıyla birlikte ele alınmalıdır.
Kâtip Çelebi’nin Cihannümâ’sı ile Koçi Bey Risalesi’ni ayıran temel içerik farkı hangisidir?
- A) İkisi de yalnız 1699 barışının askeri haritasıdır
- B) İlki yeniçeri yoklaması, ikincisi denizcilik atlasıdır
- C) İkisi de Patrona Halil’in 1730 bildirileridir
- D) İlki 1876 anayasası, ikincisi Tanzimat metnidir
- E) İlki coğrafya birikimine, ikincisi devlet düzenine yönelik ıslahat değerlendirmelerine odaklanır
Doğru cevap: E
Çözüm: Kâtip Çelebi coğrafya ve bibliyografya alanlarında eserler verdi; Koçi Bey risaleleri ise askerî-idarî düzenin işleyişini tartışır.
“Lâle Devri” teriminin XVIII. yüzyılda bizzat resmî bir dönem adı olarak kullanılmadığını bilen tarihçi hangi yargıya ulaşır?
- A) Dönem adının sonradan yaygınlaşan bir tarih yazımı sınıflandırması olduğunu kabul eder
- B) 1718-1730 arasında herhangi bir olay yaşanmadığını savunur
- C) III. Ahmed’in Osmanlı hükümdarı olmadığını çıkarır
- D) Pasarofça Antlaşması’nın hiç imzalanmadığını iddia eder
- E) Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’yı XIX. yüzyıla taşır
Doğru cevap: A
Çözüm: Lâle Devri tanımlaması sonraki tarih yazımında yaygınlaşmıştır; dönemin çağdaş belgeleri bu adı zorunlu bir resmî dönem etiketi olarak kullanmaz.
Osmanlı Türkçesi matbaasının XVIII. yüzyılda kurulması neden “Osmanlı topraklarındaki ilk matbaa” ile eşdeğer değildir?
- A) Matbaa teknolojisinin XVIII. yüzyılda henüz bilinmemesi nedeniyle
- B) İmparatorlukta farklı cemaatlerin daha önce kendi dillerinde basım yapmış olmaları nedeniyle
- C) İbrahim Müteferrika’nın yalnız elle kitap çoğaltması nedeniyle
- D) Osmanlı Devleti’nin matbaayı tümüyle yasaklaması nedeniyle
- E) Basılan tüm eserlerin Latin harfleriyle Türkçe olması nedeniyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Yahudi, Ermeni ve Rum topluluklarının daha eski basım faaliyetleri vardı; Müteferrika girişiminin özgüllüğü Osmanlı Türkçesiyle kitap üretiminde yatmaktadır.
1730 Patrona Halil İsyanı’nın sadece “lale eğlencesine tepki” olarak açıklanması hangi boyutu gözden kaçırır?
- A) III. Selim’in aynı yıl Nizâm-ı Cedîd kurmasını
- B) 1826 Yeniçeri Ocağının 1730’da kaldırılmasını
- C) Savaş, maliye, esnaf ve saray siyasetiyle ilişkili çok yönlü hoşnutsuzlukları
- D) Kırım’ın 1730’da Rusya’ya ilhakını
- E) Belgrad barışının 1730’da imzalanmasını
Doğru cevap: C
Çözüm: 1730 ayaklanmasının arka planında İran seferindeki sıkıntılar, siyasal hizipler, mali ve toplumsal gerilimler birlikte bulunur.