“Duraklama” ve “Gerileme” dönemlerinin çağdaş tarih yazımındaki kullanımına ilişkin hangisi daha isabetlidir?
- A) Geleneksel öğretici adlandırmalar olmakla birlikte değişimi tek yönlü açıklamadıkları için tartışılmaları
- B) Her araştırmacının tümüyle aynı sınır ve ölçütleri kabul etmesi
- C) XVII. yüzyılda hiçbir askerî veya kültürel gelişmenin yaşanmamış olması
- D) Her iki terimin bizzat Osmanlı kanunnâmelerinde zorunlu geçmesi
- E) Dönemler arasında bütün kurumların bir günde kapatılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Tarihçiler XVII-XVIII. yüzyılları yalnız kesintisiz düşüş olarak görmek yerine dönüşüm, savaşlar, müzakere ve reform süreçlerini birlikte inceler.
1606 Zitvatorok Antlaşması’nın Osmanlı-Habsburg ilişkilerindeki önemi hangi gelişmeyle açıklanır?
- A) Venedik’in Kıbrıs’ı ilk kez Osmanlılara bırakmasıyla
- B) Uzun savaşın bitmesi ve iki saray arasındaki diplomatik statü görüşmelerinin yeniden düzenlenmesiyle
- C) Rusya’nın Kırım’ı 1606’da ilhak etmesiyle
- D) İstanbul’un Habsburglara başkent olmasıyla
- E) Safevî Devleti’nin bu antlaşmayla ortadan kalkmasıyla
Doğru cevap: B
Çözüm: Zitvatorok, Osmanlı-Habsburg diplomatik dilinde ve savaş sonrası mali yükümlülüklerde değişiklikler içeren 1606 barışıdır; Karlofça’dan yaklaşık bir yüzyıl öncedir.
1621 Hotin Seferi ve 1622 ayaklanması hangi padişahın hayatıyla doğrudan ilişkilidir?
- A) IV. Murad
- B) II. Mustafa
- C) II. Osman
- D) III. Ahmed
- E) I. Abdülhamid
Doğru cevap: C
Çözüm: II. Osman 1621 Hotin Seferi sonrasında askerî ve siyasi gerilimlerin merkezinde kalmış, 1622’de tahttan indirilerek öldürülmüştür.
Koçi Bey Risalesi’nin XVII. yüzyıl Osmanlı tarihindeki başlıca işlevi nedir?
- A) Yeniçeri Ocağını 1826’da resmen kaldırmak
- B) Kırım’ın ilhakını Rusya adına ilan etmek
- C) Yalnız şiirlerden oluşan bir gezi kitabı yazmak
- D) Yönetim ve askerî-idarî düzenle ilgili aksaklıkları tespit edip çözüm önerileri sunmak
- E) Lâle Devri mimarisini anlatan saray albümü hazırlamak
Doğru cevap: D
Çözüm: Koçi Bey’in IV. Murad’a sunduğu risale, klasik kurumların işleyişine yönelik eleştiriler ve öneriler içeren bir ıslahat metnidir.
Kâtip Çelebi’nin tarih ve coğrafya çalışmalarını araştıran biri hangi eseri coğrafya ile ilişkilendirmelidir?
- A) Seyahatnâme
- B) Koçi Bey Risalesi
- C) Tercümân-ı Ahvâl
- D) Düstûrü’l-Amel
- E) Cihannümâ
Doğru cevap: E
Çözüm: Cihannümâ, Kâtip Çelebi’nin coğrafya alanındaki çalışmasıdır; Keşfü’z-Zunûn bibliyografya, Düstûrü’l-Amel ise idare ve maliye değerlendirmeleriyle ilgilidir.
1638 Bağdat seferi ile 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması arasındaki siyasi ilişki nasıl açıklanır?
- A) Askerî başarının ardından Osmanlı-Safevî sınır düzeni üzerinde uzlaşmaya gidilmesiyle
- B) Osmanlıların Bağdat’tan önce Kırım’ı Rusya’ya bırakmasıyla
- C) Barışın Habsburglarla imzalanmasıyla
- D) Bağdat’ın ilk kez 1639’da kurulmasıyla
- E) Safevî hükümdarının Osmanlı padişahı olmasıyla
Doğru cevap: A
Çözüm: IV. Murad’ın Bağdat seferi sonrasında Kasr-ı Şirin barışı yapıldı; devletler arası sınırların uzun vadeli temelinin anlaşılması için birlikte incelenir.
1669 Girit’in alınmasını değerlendirirken hangi ifade doğrudur?
- A) Ada savaşları yalnız 1669 yılında tek bir gün sürmüştür
- B) Venedik’le uzun süren mücadelede Kandiye’nin teslim olmasıyla kesinleşen önemli bir Osmanlı başarısıdır
- C) Girit 1699 Karlofça’da ilk kez Osmanlı toprağı olmuştur
- D) Girit Rusya’dan alınmıştır
- E) Osmanlıların ilk Rumeli yerleşimi Girit’tir
Doğru cevap: B
Çözüm: Girit Savaşı 1645’ten başlayarak uzun yıllar sürmüş, Kandiye 1669’da teslim olmuştur; olayın arka planı kuşatma, lojistik ve Venedik ilişkileridir.
1683 İkinci Viyana Kuşatması’nı yöneten Osmanlı sadrazamı kimdir?
- A) Köprülü Mehmed Paşa
- B) Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
- C) Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
- D) Baltacı Mehmed Paşa
- E) Sokullu Mehmed Paşa
Doğru cevap: C
Çözüm: 1683 Viyana seferini IV. Mehmed devrinde sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa yönetti; kuşatmanın başarısızlığı Kutsal İttifak savaşlarının önünü açtı.
1699 Karlofça Antlaşması’nın imzacılarının arasında bulunmayan, 1700’de ayrı barış yapan devlet hangisidir?
- A) Avusturya/Habsburglar
- B) Venedik
- C) Lehistan
- D) Rusya
- E) Osmanlı Devleti
Doğru cevap: D
Çözüm: 1699 Karlofça Avusturya, Venedik ve Lehistan ile düzenlenirken Rusya ile müzakerelerin sonucu 1700 İstanbul Antlaşması’na bağlandı.
1700 İstanbul Antlaşması ile 1711 Prut Antlaşması’nın birlikte incelenmesinde hangi yer öne çıkar?
- A) İznik
- B) Alanya
- C) Kandiye
- D) Viyana
- E) Azak
Doğru cevap: E
Çözüm: Rusya’nın 1700 barışında elde ettiği Azak, 1711 Prut düzenlemesinde Osmanlılara geri verilme sürecinin merkezinde yer alır.
1718 Pasarofça Antlaşması’nın Osmanlı diplomasisine etkisi hangi gelişmeyle birlikte değerlendirilir?
- A) Uzun süreli barış beklentisi ve Avrupa ile diplomatik-kültürel temasların artmasıyla
- B) Kırım’ın Ruslar tarafından 1718’de ilhakıyla
- C) Nizâm-ı Cedîd’in 1718’de lağvedilmesiyle
- D) Osmanlıların İstanbul’u 1718’de fethetmesiyle
- E) Tanzimat Fermanı’nın yayımlanmasıyla
Doğru cevap: A
Çözüm: 1718 barışı sonrasında III. Ahmed ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa devrinde elçilik ve kültürel temaslar yoğunlaşmıştır; Lâle Devri adı sonradan verilmiştir.
1720-1721 yıllarında Paris’e gönderilen ve sefâretnâme kaleme alan Osmanlı elçisi kimdir?
- A) İbrahim Müteferrika
- B) Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi
- C) Koçi Bey
- D) Evliya Çelebi
- E) Kâtip Çelebi
Doğru cevap: B
Çözüm: Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi Paris elçiliği ve sefâretnâmesiyle Avrupa kurumları hakkında Osmanlı gözlemlerini kayıt altına almıştır.
İbrahim Müteferrika’nın matbaacılık girişiminin doğru niteliği hangisidir?
- A) Osmanlı topraklarında bütün dillerde kurulan ilk matbaa olması
- B) İlk kitabın 1606 Zitvatorok metni olması
- C) Osmanlı Türkçesiyle hareketli harfli kitap basımında XVIII. yüzyılda önemli bir girişim olması
- D) Yalnız Kur’an basımına izin verilmesi
- E) Tanzimat döneminde ilk kez çalışmaya başlaması
Doğru cevap: C
Çözüm: Osmanlı coğrafyasında Yahudi ve diğer topluluklara ait matbaalar daha önce vardı. Müteferrika’nın girişimi Türkçe basımın gelişmesi açısından özgül önem taşır.
1730 Patrona Halil İsyanı’nın siyasi sonucuyla ilgili hangisi doğrudur?
- A) III. Selim’in 1730’da Nizâm-ı Cedîd’i kurması
- B) IV. Murad’ın Bağdat’ı kaybetmesi
- C) Osmanlıların Kırım’ı 1730’da Rusya’dan geri alması
- D) III. Ahmed’in tahttan indirilmesi ve Lâle Devri idaresinin sona ermesi
- E) II. Osman’ın 1730’da tahta çıkması
Doğru cevap: D
Çözüm: 1730 Patrona Halil İsyanı III. Ahmed dönemini sona erdirdi; gelişme yalnız lale ve eğlenceye indirgenmeyecek siyasi, mali ve toplumsal gerilimlerle bağlantılıdır.
1739 Belgrad düzenlemelerinin 1718 Pasarofça’dan farklı önemli sonucu hangisidir?
- A) İstanbul’un Bizans’tan alınması
- B) Mısır’ın Memlüklerden fethedilmesi
- C) Kırım’ın Rusya tarafından ilhak edilmesi
- D) Osmanlıların Akdeniz’deki ilk donanmasının kurulması
- E) Belgrad’ın Habsburglardan Osmanlı hâkimiyetine geri dönmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Pasarofça sonrasında Habsburg hâkimiyetine geçen Belgrad 1739 barış sürecinde Osmanlılara geri döndü; bu iki antlaşma şehir bakımından ters sonuçlar doğurdu.
1774 Küçük Kaynarca Antlaşması Kırım Hanlığı için hangi siyasi statüyü öngörmüştür?
- A) Osmanlıdan siyasi bakımdan bağımsız bir hanlık olması
- B) Rusya’nın 1774’te doğrudan tüm yarımadayı ilhak etmesi
- C) Kırım’ın Osmanlı başkenti yapılması
- D) Hanlığın 1774’te Habsburg eyaleti olması
- E) Hanların Osmanlı tahtına geçmesinin kararlaştırılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Küçük Kaynarca Kırım’ın siyasi bağımsızlığını öngördü; Rusya’nın doğrudan ilhakı 1783’te gerçekleştiği için iki tarih ayrılır.
1770 Çeşme olayı Osmanlı deniz tarihi açısından neyi ifade eder?
- A) Barbaros’un Preveze zaferini
- B) Rus donanmasının Osmanlı filosunu ağır yenilgiye uğratmasını
- C) İstanbul’un denizden fethedilmesini
- D) Kırım Hanlığı’nın kurulmasını
- E) Girit’in Kandiye ile alınmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: 1770 Çeşme’de Osmanlı donanması Rus kuvvetlerinin saldırısında ağır kayıplar vermiştir; olay 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı bağlamındadır.
Kırım hakkında 1774, 1783 ve 1792 tarihlerinin doğru eşleştirmesi hangisidir?
- A) 1774 Rus ilhakı – 1783 siyasi bağımsızlık – 1792 Prut barışı
- B) 1774 Yaş barışı – 1783 Pasarofça – 1792 siyasi bağımsızlık
- C) 1774 siyasi bağımsızlık – 1783 Rus ilhakı – 1792 Yaş barışı
- D) 1774 Prut – 1783 Karlofça – 1792 Rus ilhakı
- E) 1774 Viyana – 1783 İstanbul fethi – 1792 Girit
Doğru cevap: C
Çözüm: Kırım Hanlığı 1774’te siyaseten bağımsız sayıldı, Rusya 1783’te ilhak etti ve 1792 Yaş Barışı sonraki savaşın sonuçlarını belirledi.
III. Selim’in reformlarıyla bağlantılı yeni mali kaynak örgütlenmesi hangi adla anılır?
- A) Düyûn-ı Umûmiye
- B) Tanzimat Meclisi
- C) Meclis-i Mebûsan
- D) İrâd-ı Cedîd
- E) Tımar Defterhanesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Nizâm-ı Cedîd askerî reformlarının giderlerini karşılamak üzere İrâd-ı Cedîd hazinesi ve gelir düzenlemeleri geliştirilmiştir.
1807 Kabakçı Mustafa İsyanı’nın Nizâm-ı Cedîd açısından temel sonucu nedir?
- A) Yeniçeri Ocağının 1826’da kaldırılması
- B) Lâle Devri’nin 1807’de başlaması
- C) Kırım’ın Osmanlılara geri katılması
- D) Pasarofça Antlaşması’nın aynı yıl imzalanması
- E) Reformların durdurulması ve III. Selim’in tahttan indirilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: 1807 ayaklanması Nizâm-ı Cedîd düzenine karşı oluşan muhalefetle bağlantılıdır; III. Selim tahttan indirilmiştir.