1606 Zitvatorok ile 1699 Karlofça antlaşmalarının birbirine karıştırılmaması için hangi ayrım esas alınmalıdır?
- A) Zitvatorok Osmanlı-Habsburg savaşının statü barışı, Karlofça ise çok taraflı toprak düzenlemesidir
- B) Zitvatorok Rusya ile, Karlofça yalnız Safevîlerle imzalanmıştır
- C) Her ikisinde de Kırım Rusya tarafından ilhak edilmiştir
- D) Zitvatorok 1774’te, Karlofça 1606’da yapılmıştır
- E) İki metin de yalnız Osmanlı iç vergi mevzuatıdır
Doğru cevap: A
Çözüm: 1606 Zitvatorok Habsburg ilişkilerinin savaş sonrası diplomatik statüsüne, 1699 Karlofça ise Kutsal İttifak savaşları sonrasındaki Avrupa sınırlarına odaklanır.
1639 Kasr-ı Şirin, 1683 Viyana ve 1699 Karlofça olaylarını doğru kronolojiyle veren seçenek hangisidir?
- A) İkinci Viyana – Kasr-ı Şirin – Karlofça
- B) Kasr-ı Şirin – İkinci Viyana – Karlofça
- C) Karlofça – Kasr-ı Şirin – İkinci Viyana
- D) Kasr-ı Şirin – Karlofça – İkinci Viyana
- E) İkinci Viyana – Karlofça – Kasr-ı Şirin
Doğru cevap: B
Çözüm: 1639 doğuda Safevîlerle barış, 1683 Viyana bozgunu ve 1699 çok taraflı Karlofça barışı birbirinden farklı savaş ve diplomasi safhalarıdır.
1683 Viyana Kuşatması için “seferi bizzat padişahın yönettiği” önermesi hangi sebeple eleştirilmelidir?
- A) Olayın yalnız denizde yaşanmış olması nedeniyle
- B) Padişahın III. Selim olduğu kesin olduğu için
- C) Padişah IV. Mehmed iken kuşatma ordusunu sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa yönetmiştir
- D) Osmanlı ordusunun Viyana’ya hiç gitmemiş olması nedeniyle
- E) Kuşatmayı İbrahim Müteferrika’nın yönetmesi nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: 1683’te siyasi hükümdar IV. Mehmed’dir; sahadaki başlıca sefer komutası Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’ya aittir. Unvan ile komutanlık görevi ayrılmalıdır.
1683 sonrasındaki Kutsal İttifak mücadelesinin 1699 barışına etkisi nasıl açıklanabilir?
- A) Osmanlıların 1683’te Viyana’yı kalıcı başkent yapmasıyla
- B) İttifakın yalnız Osmanlı ve Safevîlerden oluşmasıyla
- C) Barışın Rusya ile tek bir 1699 metninde tamamlanmasıyla
- D) Birden fazla Avrupa gücünün Osmanlılarla savaşması ve farklı cephelerde sınır değişimlerinin ortaya çıkmasıyla
- E) Savaşların yalnız 1683 günüyle sınırlı kalmasıyla
Doğru cevap: D
Çözüm: 1683 sonrasında Habsburg, Lehistan, Venedik ve Rusya gibi güçlerle yürütülen mücadeleler toprak kayıplarına yol açtı; Rusya’yla ayrı barış 1700’dedir.
Karlofça’ya ilişkin bir belgede Rus delegelerinin bulunması neden Rusya’nın 1699’da aynı nihai barışı imzaladığını kanıtlamaz?
- A) Müzakerelerde hiçbir yabancı delege yer almadığı için
- B) Rusya’nın 1699’da var olmayan bir devlet olduğu için
- C) Karlofça’nın yalnız dinî bir eser olduğu için
- D) 1700 İstanbul Antlaşması’nın 1639’da yapıldığı için
- E) Müzakere sürecine katılmak ile nihai antlaşmanın tarafı olmak farklı hukuki durumlardır
Doğru cevap: E
Çözüm: Rusya müzakere ve ateşkes düzenlemelerinde yer almakla birlikte Osmanlılarla nihai barışı 1700 İstanbul Antlaşması’yla yapmıştır; taraf ve tarih ayrımı gerekir.
1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması’nın modern sınırlara etkisini değerlendirirken hangi yöntemsel uyarı yerindedir?
- A) Tarihsel sınır düzenlemelerini sonraki devlet sınırlarıyla birebir değişmez çizgiler saymamak
- B) Antlaşmanın hiç yazılı metni olmadığını peşinen kabul etmek
- C) XVII. yüzyılda harita ve coğrafya bilgisi bulunmadığını varsaymak
- D) Her sınırın antlaşmadan sonra hiç değişmediğini kabul etmek
- E) Belgeyi 1699 Karlofça ile aynı saymak
Doğru cevap: A
Çözüm: Kasr-ı Şirin uzun dönemli sınır düzeninin dayanaklarından biridir; sonraki müzakereler, savaşlar ve farklı yorumlar nedeniyle tek bir sabit hatla özdeşleştirilemez.
1645-1669 Girit Savaşı’nı tek bir meydan muharebesi gibi öğretmek hangi tarihsel gerçeği gizler?
- A) Girit’in herhangi bir Akdeniz adası olmamasını
- B) Uzun süren ada kuşatmaları, deniz ikmali, Venedik savunması ve mali yüklerin bütününü
- C) Osmanlıların deniz kuvvetlerinin hiç bulunmamasını
- D) Venedik ile savaşın yalnız 1807’de çıkmasını
- E) Kandiye’nin hiç var olmamış olmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Girit mücadelesi yıllara yayılan kuşatma ve deniz savaşlarıyla ilerledi; 1669 Kandiye teslimi süreçteki belirleyici sonuçtur.
XVII. yüzyıl Celâlî İsyanlarını yalnız “eşkıyalık” olarak açıklamak neden eksiktir?
- A) Bütün ayaklanmaların 1730’da tek bir gün yaşanması nedeniyle
- B) Anadolu nüfusunun hiçbir hareket yaşamaması nedeniyle
- C) Vergi baskısı, savaş, taşra güvenliği, iklim ve ekonomik değişimlerin birlikte etkili olabilmesi nedeniyle
- D) Celâlîlerin yalnız saray matbaacıları olması nedeniyle
- E) Hiçbir devlet görevlisinin taşra ilişkilerine katılmaması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Celâlî hareketleri yalnız bireysel şiddet olaylarından oluşmaz; askerî maliyetler, yerel güç dengeleri ve toplumsal dönüşümlerle incelenir.
Koçi Bey Risalesi gibi XVII. yüzyıl ıslahat metinlerinin tarihsel değeri hakkında hangi çıkarım doğrudur?
- A) Yazıldıkları andan itibaren bütün önerilerin uygulandığını ispatlar
- B) Her risalenin yalnız bir seyahat güzergâhı içerdiğini gösterir
- C) Tımarların kesinlikle hiç değişmediğini kanıtlar
- D) Yazarın önerilerini ve dönemin sorun algısını gösterir; her şikâyet nesnel ölçüm kabul edilmemelidir
- E) XVII. yüzyılın tamamen savaşsız geçtiğini doğrular
Doğru cevap: D
Çözüm: Islahat risaleleri yönetim çevresinin hangi sorunları nasıl yorumladığını gösterir; dönemin vergi ve mahkeme kayıtlarıyla birlikte ele alınmalıdır.
Kâtip Çelebi’nin Cihannümâ’sı ile Koçi Bey Risalesi’ni ayıran temel içerik farkı hangisidir?
- A) İkisi de yalnız 1699 barışının askeri haritasıdır
- B) İlki yeniçeri yoklaması, ikincisi denizcilik atlasıdır
- C) İkisi de Patrona Halil’in 1730 bildirileridir
- D) İlki 1876 anayasası, ikincisi Tanzimat metnidir
- E) İlki coğrafya birikimine, ikincisi devlet düzenine yönelik ıslahat değerlendirmelerine odaklanır
Doğru cevap: E
Çözüm: Kâtip Çelebi coğrafya ve bibliyografya alanlarında eserler verdi; Koçi Bey risaleleri ise askerî-idarî düzenin işleyişini tartışır.
“Lâle Devri” teriminin XVIII. yüzyılda bizzat resmî bir dönem adı olarak kullanılmadığını bilen tarihçi hangi yargıya ulaşır?
- A) Dönem adının sonradan yaygınlaşan bir tarih yazımı sınıflandırması olduğunu kabul eder
- B) 1718-1730 arasında herhangi bir olay yaşanmadığını savunur
- C) III. Ahmed’in Osmanlı hükümdarı olmadığını çıkarır
- D) Pasarofça Antlaşması’nın hiç imzalanmadığını iddia eder
- E) Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’yı XIX. yüzyıla taşır
Doğru cevap: A
Çözüm: Lâle Devri tanımlaması sonraki tarih yazımında yaygınlaşmıştır; dönemin çağdaş belgeleri bu adı zorunlu bir resmî dönem etiketi olarak kullanmaz.
Osmanlı Türkçesi matbaasının XVIII. yüzyılda kurulması neden “Osmanlı topraklarındaki ilk matbaa” ile eşdeğer değildir?
- A) Matbaa teknolojisinin XVIII. yüzyılda henüz bilinmemesi nedeniyle
- B) İmparatorlukta farklı cemaatlerin daha önce kendi dillerinde basım yapmış olmaları nedeniyle
- C) İbrahim Müteferrika’nın yalnız elle kitap çoğaltması nedeniyle
- D) Osmanlı Devleti’nin matbaayı tümüyle yasaklaması nedeniyle
- E) Basılan tüm eserlerin Latin harfleriyle Türkçe olması nedeniyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Yahudi, Ermeni ve Rum topluluklarının daha eski basım faaliyetleri vardı; Müteferrika girişiminin özgüllüğü Osmanlı Türkçesiyle kitap üretiminde yatmaktadır.
1730 Patrona Halil İsyanı’nın sadece “lale eğlencesine tepki” olarak açıklanması hangi boyutu gözden kaçırır?
- A) III. Selim’in aynı yıl Nizâm-ı Cedîd kurmasını
- B) 1826 Yeniçeri Ocağının 1730’da kaldırılmasını
- C) Savaş, maliye, esnaf ve saray siyasetiyle ilişkili çok yönlü hoşnutsuzlukları
- D) Kırım’ın 1730’da Rusya’ya ilhakını
- E) Belgrad barışının 1730’da imzalanmasını
Doğru cevap: C
Çözüm: 1730 ayaklanmasının arka planında İran seferindeki sıkıntılar, siyasal hizipler, mali ve toplumsal gerilimler birlikte bulunur.
1739 Belgrad ve 1774 Küçük Kaynarca barışlarının Osmanlı-Rus ilişkileri açısından ortak ancak farklı yönü nedir?
- A) Her ikisi de yalnız Bizans İmparatorluğu’yla yapılmıştır
- B) İkisinde de Kırım 1783’te Rusya’ya aynı anda ilhak edilmiştir
- C) Belgrad barışı 1774’te, Küçük Kaynarca 1739’da yapılmıştır
- D) İkisi de Rusya ile diplomatik sonuçlar içerir; siyasi koşulları ve hükümleri farklıdır
- E) İkisi de yalnız Yavuz Sultan Selim’in doğu seferidir
Doğru cevap: D
Çözüm: 1739 Belgrad düzenlemeleri ile 1774 Küçük Kaynarca farklı savaşların ardından geldi; 1774’te Kırım’ın bağımsızlığı Osmanlı-Rus dengesi için önemli kırılmaydı.
Kırım konusunda “1774’te Rusya ilhak etti” bilgisi hangi tarihlerin karıştırılmasından doğar?
- A) 1606 Zitvatorok ile 1639 Kasr-ı Şirin’in karıştırılmasından
- B) 1396 Niğbolu ile 1402 Ankara’nın yer değiştirmesinden
- C) 1711 Prut ile 1718 Pasarofça’nın aynı devletle yapılmasından
- D) 1453 İstanbul ile 1473 Otlukbeli’nin aynı sayılmasından
- E) 1774 siyasi bağımsızlık statüsü ile 1783 Rus ilhakının birbirine karıştırılmasından
Doğru cevap: E
Çözüm: Küçük Kaynarca Kırım Hanlığı’nın siyasi bağımsızlığına ilişkindir; Rusya 1783’te fiilî ve hukuki ilhak sürecini yürütmüştür.
1792 Yaş Antlaşması’nı Kırım’ın ilhakı açısından değerlendirirken hangi ifade doğrudur?
- A) İlhak 1783’te gerçekleşmiş, Yaş Antlaşması daha sonraki Osmanlı-Rus savaşını sona erdirmiştir
- B) Yaş Antlaşması Rusya’nın 1774’te ilhakı başlattığı savaşın başlangıcıdır
- C) 1792’de Kırım Hanlığı ilk defa Osmanlı tarafından kurulmuştur
- D) İlhak ilk kez 1807 Kabakçı İsyanı sırasında yapılmıştır
- E) Yaş Antlaşması Osmanlı ve Venedik arasında yalnız Girit için imzalanmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: 1783 ilhakından sonra Osmanlı-Rus ilişkileri yeniden savaşa dönüştü; 1792 Yaş barışı bu sonraki çatışmanın sonucudur.
Nizâm-ı Cedîd ile İrâd-ı Cedîd’in birlikte anılması hangi kurumsal ihtiyacı yansıtır?
- A) Yalnız kâtip ve müderris sınavlarında ortak komisyon kurmayı
- B) Yeni askerî teşkilatın eğitimi ve donatımı için düzenli mali kaynak oluşturma ihtiyacını
- C) Bütün tımar topraklarını Rusya’ya bırakmayı
- D) Osmanlı matbaalarını yalnız saray eğlencelerine tahsis etmeyi
- E) Kırım Hanlığı’na Osmanlı saltanatını devretmeyi
Doğru cevap: B
Çözüm: III. Selim reformları yeni disiplin ve eğitim yapısını mali kaynaklarla desteklemeyi hedeflemiştir; askerî ve mali boyutlar birlikte düşünülmelidir.
1807 Kabakçı Mustafa İsyanı ile 1826 Vak‘a-i Hayriyye arasında hangi ayrım yapılmalıdır?
- A) İkisi de 1730 Patrona Halil İsyanı’nın iki adıdır
- B) İkisi de III. Ahmed döneminde gerçekleşmiştir
- C) İlki III. Selim’in reformlarını kesintiye uğrattı; ikincisi II. Mahmud döneminde Yeniçeri Ocağının kaldırılmasıdır
- D) 1807 Yeniçeri Ocağı lağvedildiği için 1826’da ocak yoktu
- E) 1826’da Nizâm-ı Cedîd ilk kez III. Selim tarafından kurulmuştur
Doğru cevap: C
Çözüm: 1807 reform karşıtı ayaklanma III. Selim’i tahttan indirdi. 1826 Yeniçeri Ocağının kaldırılması ayrı padişah ve dönem bağlamındaki sonraki olaydır.
III. Selim devrinde Avrupa başkentlerinde sürekli elçilik açılması hangi politika değişikliğini yansıtır?
- A) Osmanlıların bütün dış ilişkilerini kapatmasını
- B) Yalnız deniz savaşlarını elçiliklerin yönetmesini
- C) Elçiliklerin 1606’dan önce hiç kullanılmadığını
- D) Geçici sefaretlerden daha sürekli bilgi ve diplomasi ağı kurma arayışını
- E) Sefaretlerin yalnız vergi tımarı dağıttığını
Doğru cevap: D
Çözüm: III. Selim döneminde daimi elçilikler Avrupa siyasetini izleme ve sürekli temsil imkânını geliştirdi; daha önce geçici elçiliklerin varlığıyla çelişmez.
XVII-XVIII. yüzyıl Osmanlı antlaşmalarını inceleyen araştırmacı yalnız “zafer” veya “yenilgi” sözcüklerine neden dayanamaz?
- A) Tüm antlaşmaların maddelerinin kelimesi kelimesine aynı olması nedeniyle
- B) Osmanlı diplomatik belgelerinde hiç tarih bulunmaması nedeniyle
- C) Savaşlar ile müzakerelerin birbirini hiç etkilememesi nedeniyle
- D) Antlaşmaların yalnız edebî metinlerden ibaret olması nedeniyle
- E) Her antlaşmanın taraflarını, sınır hükümlerini, müzakere koşullarını ve sonraki uygulanışını ayrı değerlendirmelidir
Doğru cevap: E
Çözüm: Zitvatorok, Karlofça, Prut, Pasarofça, Belgrad ve Yaş farklı cephe ve koşullarda yapıldı; tarihsel sonuçları belge ve uygulama üzerinden analiz edilmelidir.